Lề của văn bản hành chính được quy định theo khoảng: lề trên và lề dưới từ 20 đến 25 mm, lề trái từ 30 đến 35 mm, lề phải từ 15 đến 20 mm, trên khổ giấy A4. Đó là con số trong phụ lục về kỹ thuật trình bày của Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư. Phần khó không nằm ở con số mà ở chỗ trình soạn thảo trên máy tính mặc định đo bằng inch hoặc centimet, khổ giấy mặc định có khi là Letter, và mỗi máy in lại có vùng không in được riêng.
Bài này đi từng bước trên Word: chọn khổ giấy, đổi đơn vị đo sang milimét cho khỏi quy đổi nhẩm, nhập lề, lưu thành mặc định, xử lý trang bảng biểu xoay ngang và in hai mặt. Cuối bài là cách dùng một cây thước để kiểm tờ in thật, vì màn hình hiển thị đúng chưa chắc giấy ra đúng. Tên menu thay đổi theo phiên bản phần mềm, nên bài gọi theo tên chức năng; bạn đối chiếu với bản đang dùng.
Con số lề theo Nghị định 30 và cách hiểu chữ “từ … đến”
Nghị định không ép một con số duy nhất mà cho một khoảng. Cơ quan được chọn trong khoảng đó, miễn là cả cơ quan dùng thống nhất. Bảng dưới ghi khoảng được phép và một bộ số nhiều văn phòng chọn để dễ nhớ; bộ số này là ví dụ, không phải quy định.
| Cạnh lề | Khoảng theo phụ lục Nghị định 30 | Một lựa chọn trong khoảng (ví dụ) | Ghi chú khi chọn |
|---|---|---|---|
| Lề trên | 20 – 25 mm | 20 mm | Số trang nằm trong phần lề trên, chọn quá sát thì số trang chạm mép giấy |
| Lề dưới | 20 – 25 mm | 20 mm | Văn bản có chân trang thì cần chừa đủ chỗ |
| Lề trái | 30 – 35 mm | 30 mm | Bên trái để đóng ghim, đóng quyển hồ sơ, nên rộng nhất |
| Lề phải | 15 – 20 mm | 15 mm | Hẹp nhất; dưới 15 mm là ra ngoài khoảng cho phép |
Điều đáng nhớ là chiều của lề: lề trái rộng hơn lề phải vì văn bản được đóng ghim, đục lỗ và lưu vào hồ sơ ở mép trái. Ai đó đổi ngược hai số này cho cân mắt là văn bản vẫn đẹp trên màn hình nhưng khi đóng quyển thì chữ bị khuất vào gáy. Trước khi làm theo, bạn nên mở bản Nghị định đang có hiệu lực và văn bản sửa đổi, bổ sung nếu có để chắc con số chưa đổi.
Đổi đơn vị đo sang milimét trước khi nhập số
Phần lớn lỗi lề lệch vài milimét đến từ việc quy đổi nhẩm từ inch hay centimet. Ví dụ, 1,18 inch không phải 30 mm tròn, và người nhập vội thường làm tròn sai. Cách gọn nhất là bảo phần mềm đo đúng bằng đơn vị của Nghị định.
- Mở phần Tuỳ chọn của phần mềm (thường nằm trong menu Tệp), tìm nhóm cài đặt Nâng cao.
- Kéo xuống khu vực Hiển thị, tìm ô chọn đơn vị đo, đổi sang milimét. Một số phiên bản tiếng Việt ghi là “Hiển thị số đo theo đơn vị”.
- Bấm đồng ý, mở lại hộp thoại thiết lập trang để thấy các ô lề đã hiện bằng mm.
- Nếu máy dùng chung với người khác, ghi lại đơn vị cũ để trả lại khi xong, tránh người sau bối rối.
- Trên máy Mac, cài đặt đơn vị nằm trong phần Tuỳ chọn của ứng dụng, nhóm Chung; vị trí có thể khác theo phiên bản.
Sau bước này, thước kẻ ngang trên đầu trang và các ô thụt lề đoạn văn cũng hiện bằng milimét. Việc đặt thụt dòng đầu đoạn, chiều rộng cột bảng ở các bước sau sẽ khớp với cách Nghị định ghi số, không phải đổi qua đổi lại.
Chọn khổ A4 và nhập lề trong hộp thoại thiết lập trang
Khổ giấy và lề nằm chung một hộp thoại, thường gọi là Thiết lập trang, mở từ thẻ Bố cục. Nên làm theo đúng thứ tự dưới đây, vì đổi khổ giấy sau khi đã nhập lề có lúc làm phần mềm tự điều chỉnh lại lề.
- Mở thẻ Bố cục, chọn Kích cỡ, đảm bảo chọn A4 (210 × 297 mm). Nếu danh sách chỉ có Letter thì vào mục khổ giấy khác và nhập tay 210 và 297.
- Chọn Hướng là Dọc. Văn bản hành chính trình bày theo chiều dài khổ A4; trang xoay ngang chỉ dùng cho bảng biểu, nói ở phần dưới.
- Mở mục Lề, chọn Lề tuỳ chỉnh, nhập bốn con số đã chọn trong khoảng. Ô Rãnh đóng gáy để 0 và vị trí rãnh để bên trái.
- Ở ô Áp dụng cho, chọn Toàn bộ tài liệu, trừ khi bạn chủ động chia phần.
- Bấm nút Đặt làm mặc định trong cùng hộp thoại nếu muốn mọi tài liệu mới trên máy dùng luôn bộ số này. Phần mềm sẽ hỏi xác nhận vì thay đổi áp vào mẫu chung.
Lưu ý nút đặt mặc định chỉ đổi tài liệu mới. Tệp cũ ai đó gửi sang vẫn mang lề cũ; khi nhận văn bản từ đơn vị khác để chỉnh sửa, bạn mở lại hộp thoại này kiểm một lượt. Ví dụ giả định: văn thư UBND xã An Phú, tỉnh X nhận dự thảo từ một chuyên viên dùng máy cá nhân, lề trái 25,4 mm vì đó là số mặc định 1 inch của phần mềm; nhìn qua không ai nhận ra, chỉ khi đo mới thấy thiếu.
Trang bảng biểu xoay ngang mà không làm hỏng cả văn bản
Có những văn bản kèm bảng nhiều cột, đặt dọc thì chữ trong ô bị bóp nhỏ đến mức không đọc được. Theo phụ lục của Nghị định, khi nội dung có bảng biểu mà không tách thành phụ lục riêng, văn bản có thể trình bày theo chiều rộng khổ A4; bạn nên đọc đúng câu chữ trong bản gốc trước khi áp dụng cho loại văn bản của mình. Việc kỹ thuật là xoay riêng những trang chứa bảng, còn phần còn lại vẫn đứng dọc.
Cách làm trên Word là chia văn bản thành nhiều phần bằng ngắt phần, không phải ngắt trang. Đặt con trỏ ngay trước bảng, vào thẻ Bố cục, chọn Ngắt, chọn loại ngắt phần sang trang tiếp. Đặt con trỏ ngay sau bảng và chèn thêm một ngắt phần nữa. Lúc này bảng nằm trong một phần riêng; mở hộp thoại thiết lập trang khi con trỏ đang ở trong phần đó, đổi hướng sang Ngang, và ở ô Áp dụng cho chọn Phần này.
Khi trang xoay ngang, khái niệm trên dưới trái phải xoay theo. Phần mềm thường tự hoán đổi giá trị lề cho hợp, nhưng bạn nên kiểm lại: mép sẽ đóng ghim vẫn phải là mép rộng nhất sau khi giấy được xoay về cùng chiều với các trang khác trong tập. Đặt tờ ngang chồng lên tờ dọc, xoay đúng chiều đọc, rồi xem mép nào nằm ở phía gáy.
Cái bẫy thứ hai của ngắt phần là số trang và đầu trang. Mỗi phần mới có thể kế thừa hoặc tách khỏi phần trước; nếu số trang ở phần xoay ngang chạy lại từ 1 hay biến mất, bạn vào phần đầu trang của phần đó và bật lại liên kết với phần trước. Chi tiết đánh số trang có bài riêng trong danh mục này.
In hai mặt: có nên dùng lề đối xứng
Nhiều cơ quan in hai mặt để tiết kiệm giấy, nhất là với báo cáo dài và tài liệu họp. Nghị định 30 cho khoảng lề theo cạnh trái, phải của trang; khi in hai mặt, mặt sau của tờ giấy có mép gáy nằm ở bên phải nếu nhìn từ phía trước. Nếu giữ nguyên lề trái 30 mm cho mọi trang, mặt sau sẽ có lề rộng ở phía ngoài và lề hẹp sát gáy, chữ có thể lẩn vào chỗ ghim.
Word có tuỳ chọn Lề đối xứng trong mục Nhiều trang của hộp thoại thiết lập trang. Khi bật, hai ô trái và phải đổi tên thành Bên trong và Bên ngoài; phần mềm tự đặt lề rộng ở phía gáy cho cả trang lẻ lẫn trang chẵn. Đây là cách xử lý kỹ thuật phổ biến, nhưng Nghị định không nói trực tiếp về in hai mặt, nên bạn nên hỏi quy chế công tác văn thư của cơ quan mình hoặc người phụ trách văn thư trước khi áp dụng cho văn bản phát hành.
Với văn bản phát hành một hai trang, phần lớn cơ quan vẫn in một mặt cho bản gốc lưu, chỉ in hai mặt cho tài liệu phục vụ họp hoặc bản sao nội bộ. Đặt ra một quy ước rõ ràng như vậy giúp văn thư khỏi phải chỉnh lề theo từng người soạn. Dù chọn cách nào, thử in một tờ hai mặt, gấp lại theo gáy và kiểm xem chữ ở cả hai mặt đều cách mép ghim đủ xa.
Một lưu ý về máy in: chức năng in hai mặt tự động thường lật giấy theo cạnh dài. Nếu trang xoay ngang nằm xen giữa, chọn lật theo cạnh dài vẫn đúng cho trang dọc nhưng trang ngang có thể bị ngược đầu ở mặt sau. In thử một bản trước khi in số lượng lớn tiết kiệm được cả xấp giấy.
Màn hình đúng chưa chắc giấy ra đúng: vùng không in được và chế độ co giãn
Máy in có vùng không in được. Hầu hết máy in văn phòng không in sát mép giấy; vùng chết thường vài milimét. Lề Nghị định đều lớn hơn vùng này nên ít khi bị cắt chữ, nhưng nếu bạn đặt đường kẻ hay khung trang sát mép thì sẽ mất. Phần mềm có khi cảnh báo lề nằm ngoài vùng in được; đừng bỏ qua cảnh báo đó.
Chế độ co giãn theo khổ giấy. Hộp thoại in có tuỳ chọn co văn bản cho vừa khổ giấy. Nếu tài liệu đang để khổ Letter mà máy in nạp giấy A4, phần mềm có thể thu nhỏ cả trang vài phần trăm. Kết quả là lề, cỡ chữ đều lệch khỏi con số đã đặt dù trong tệp vẫn đúng. Cách chữa là sửa khổ giấy trong tệp về A4, không dựa vào co giãn.
In từ tệp PDF. Khi in từ PDF, trình đọc PDF thường mặc định chế độ vừa trang. Chọn in theo kích thước thật để giữ nguyên lề. Bài về chuyển sang PDF trong danh mục này nói kỹ hơn.
Máy in mạng dùng chung. Mỗi máy trong cơ quan có thể cài trình điều khiển khác nhau với khổ mặc định khác nhau. Văn bản đúng ở máy này, in ở máy khác bị co, là chuyện hay gặp. Ghi chú khổ giấy mặc định của từng máy in vào sổ tay văn thư giúp dò lỗi nhanh hơn.
Kiểm tờ in bằng thước: năm phút trước khi trình ký
Cách kiểm chắc nhất vẫn là một cây thước thẳng có vạch milimét. Làm một lần cho mỗi máy in và mỗi mẫu văn bản, sau đó chỉ cần kiểm lại khi đổi máy hay đổi mẫu.
- In một trang có chữ kín đến các mép, ví dụ một đoạn văn dài căn đều hai bên.
- Đo từ mép trái tờ giấy đến điểm bắt đầu của chữ ở một dòng bất kỳ, không phải dòng thụt đầu đoạn. Kết quả phải nằm trong khoảng 30 đến 35 mm.
- Đo mép phải đến chữ cuối của một dòng chữ kín; dòng căn đều hai bên cho kết quả chính xác nhất. Kết quả phải nằm trong khoảng 15 đến 20 mm.
- Đo mép trên đến dòng chữ đầu tiên và mép dưới đến dòng chữ cuối của trang đầy. Lưu ý số trang nằm trong phần lề trên, không tính số trang khi đo lề.
- Ghi kết quả và tên máy in vào sổ. Nếu lệch đều cả bốn phía khoảng vài phần trăm, nghi ngay chế độ co giãn; nếu lệch một phía, nghi khay giấy đặt lệch.
Ví dụ giả định: văn thư Công ty TNHH Minh An đo thấy lề trái 28 mm dù tệp đặt 30 mm. Kiểm ra thì máy in đang chọn khổ Letter trong trình điều khiển, phần mềm co trang xuống cho vừa. Đổi khổ trong cài đặt máy in về A4 là xong, không cần đụng tới tệp. Thói quen đo này tốn năm phút nhưng giúp văn thư trả lời chắc chắn khi có người hỏi văn bản của mình có đúng thể thức hay chưa.
Câu hỏi thường gặp
Lề trái 30 mm hay 35 mm thì đúng hơn?
Cả hai đều đúng vì Nghị định 30/2020/NĐ-CP cho khoảng từ 30 đến 35 mm. Điều quan trọng là cả cơ quan thống nhất một con số, ghi vào quy chế hoặc mẫu chung, để văn bản các phòng không lệch nhau khi lưu vào cùng hồ sơ.
Vì sao đã đặt lề đúng mà in ra vẫn lệch vài milimét?
Nguyên nhân hay gặp là chế độ co giãn theo khổ giấy trong hộp thoại in, tệp đang để khổ Letter, hoặc in từ PDF ở chế độ vừa trang. Kiểm khổ giấy trong tệp, trong trình điều khiển máy in và chọn in theo kích thước thật.
Có cần đổi đơn vị đo sang milimét không?
Không bắt buộc nhưng nên làm. Nhập trực tiếp bằng milimét tránh lỗi làm tròn khi quy đổi từ inch hay centimet, và thước kẻ trên màn hình khớp với cách Nghị định ghi số, đỡ nhầm khi chỉnh thụt lề và cột bảng.
Trang có bảng xoay ngang thì lề tính thế nào?
Khi xoay trang, phần mềm thường tự hoán đổi lề, nhưng bạn nên kiểm lại sao cho mép đóng ghim vẫn là mép rộng nhất khi giấy được xếp cùng chiều với các trang khác. Dùng ngắt phần để chỉ xoay trang chứa bảng.
In hai mặt có trái với Nghị định 30 không?
Nghị định không nói trực tiếp về in hai mặt. Nhiều cơ quan in một mặt cho bản gốc phát hành và in hai mặt cho tài liệu họp. Bạn nên theo quy chế công tác văn thư của cơ quan mình và hỏi người phụ trách văn thư khi chưa rõ.
Đặt mặc định xong, tệp cũ có tự đổi lề không?
Không. Nút đặt làm mặc định chỉ áp cho tài liệu mới tạo trên máy đó. Tệp nhận từ người khác vẫn giữ lề của người soạn, nên khi chỉnh sửa văn bản của đơn vị khác, bạn mở hộp thoại thiết lập trang kiểm một lượt.