Nghị định 30/2020/NĐ-CP áp dụng trực tiếp cho cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước; các tổ chức kinh tế khác, trong đó có công ty tư nhân, căn cứ vào Nghị định để áp dụng cho phù hợp. Nói gọn: doanh nghiệp nhà nước phải làm theo, công ty tư nhân không bị bắt buộc trình bày đúng từng ô, nhưng nên lấy Nghị định làm khung và ghi cách làm của mình vào một quy chế văn thư nội bộ.
Bài này dành cho kế toán kiêm hành chính, trợ lý giám đốc, trưởng phòng hành chính ở công ty nhỏ và vừa. Câu trả lời trên dựa vào phần phạm vi điều chỉnh của Nghị định; bạn nên mở phần đó trong bản gốc để đọc nguyên văn, và kiểm văn bản sửa đổi, bổ sung nếu có. Bài không thay tư vấn pháp lý về giá trị của một văn bản cụ thể khi có tranh chấp.
Đọc đúng phần phạm vi của Nghị định 30
Phần phạm vi của Nghị định 30 chia đối tượng thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, gọi chung là cơ quan, tổ chức; nhóm này áp dụng Nghị định trực tiếp. Nhóm thứ hai gồm tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, tổ chức kinh tế và đơn vị vũ trang nhân dân; nhóm này căn cứ vào Nghị định cùng các quy định liên quan để áp dụng cho phù hợp.
Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần không có vốn nhà nước chi phối, doanh nghiệp tư nhân thuộc nhóm tổ chức kinh tế. Chữ "áp dụng cho phù hợp" có nghĩa là công ty được tự điều chỉnh: dùng mẫu của Nghị định làm nền, thêm bớt cho hợp với bộ máy của mình, nhưng không có quy định bắt công ty phải có quốc hiệu đúng cỡ chữ hay đặt trích yếu đúng chỗ như cơ quan nhà nước.
Doanh nghiệp nhà nước thì khác. Việc xác định công ty có phải doanh nghiệp nhà nước hay không phụ thuộc tỷ lệ sở hữu theo pháp luật doanh nghiệp hiện hành, không phụ thuộc tên gọi. Nếu công ty bạn có vốn nhà nước, hỏi bộ phận pháp chế hoặc người đại diện phần vốn để biết công ty thuộc nhóm nào trước khi quyết định cách trình bày.
Không bắt buộc không có nghĩa là tuỳ ý: vì sao vẫn nên lấy khung Nghị định 30
Công ty tư nhân có toàn quyền tự đặt mẫu, nhưng có ba nhóm lý do thực tế để không đi quá xa khung chung.
| Lý do | Tình huống thường gặp | Nếu bỏ khung chung |
|---|---|---|
| Người đọc quen khung này | Công văn gửi ủy ban xã, cơ quan thuế, ngân hàng, đối tác lớn | Người nhận mất thời gian dò số hiệu, ngày ký, người ký; dễ bị hỏi lại |
| Nhận diện văn bản khi lưu trữ | Tìm lại quyết định bổ nhiệm, quyết định tăng lương sau nhiều năm | Văn bản không số, không ngày ký rõ, không biết bản nào là bản cuối |
| Làm rõ thẩm quyền ký | Phó giám đốc ký thay, trưởng phòng ký theo uỷ quyền | Không có KT., TUQ. rõ ràng, đối tác nghi ngờ người ký có quyền hay không |
| Người mới vào làm nhanh quen | Thay nhân viên hành chính, tuyển người từ khu vực nhà nước sang | Mỗi người làm một kiểu, phải đào tạo lại từ đầu |
Điều quan trọng là thống nhất. Một công ty dùng mẫu riêng nhưng nhất quán trong mười năm đáng tin hơn một công ty có mẫu chuẩn mà mỗi phòng tự sửa theo ý mình.
Quy chế văn thư nội bộ: tám mục là đủ cho công ty nhỏ
Thay vì chép nguyên Nghị định, công ty nhỏ có thể ban hành một quy chế văn thư ngắn, giám đốc ký, gồm các mục sau:
- Loại văn bản công ty dùng: quyết định, công văn, thông báo, tờ trình, báo cáo, biên bản, hợp đồng, giấy giới thiệu, giấy uỷ quyền.
- Mẫu trình bày: đính kèm mẫu từng loại; ghi rõ lấy theo khung Nghị định 30 có điều chỉnh ở chỗ nào.
- Số ký hiệu: một dãy số chung hay mỗi loại một dãy, chữ viết tắt tên công ty, chữ viết tắt các phòng.
- Thẩm quyền ký: giám đốc ký loại gì, phó giám đốc ký thay loại gì, trưởng phòng ký theo uỷ quyền loại gì.
- Quản lý con dấu: ai giữ, đóng dấu khi nào, sổ theo dõi đóng dấu, không đóng dấu khống.
- Đăng ký văn bản đi và đến: sổ giấy hay bảng tính, ai cập nhật, ai được xem.
- Lưu trữ: bản gốc lưu ở đâu, bao lâu, bản điện tử đặt tên ra sao.
- Chữ ký số và văn bản điện tử: loại văn bản nào dùng chữ ký số, ai giữ thiết bị ký, bảo mật thiết bị.
Quy chế này chính là "quy định nội bộ" mà đối tác hay cơ quan kiểm tra có thể hỏi tới khi cần làm rõ một văn bản. Ban hành bằng quyết định của giám đốc, có ngày hiệu lực, phổ biến cho người làm văn bản ký xác nhận đã đọc.
Con dấu doanh nghiệp: những điều liên quan trực tiếp tới trình bày
Công ty tự quyết hình thức và số lượng dấu. Theo pháp luật doanh nghiệp hiện hành, doanh nghiệp tự quyết định loại dấu, số lượng, hình thức và nội dung dấu, và quản lý dấu theo điều lệ hoặc quy chế. Vì vậy quy chế văn thư nên ghi rõ dấu nào dùng cho văn bản nào, kiểm bản pháp luật hiện hành trước khi viết.
Đóng dấu đúng vị trí. Theo tinh thần Nghị định 30, dấu đóng ngay ngắn, rõ, trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái. Công ty có thể làm khác, nhưng làm khác thì ghi vào quy chế để mọi người làm giống nhau.
Dấu giáp lai cho văn bản nhiều trang. Hợp đồng, phụ lục nhiều trang thường đóng dấu giáp lai ở lề phải, trùm lên các trang để chống thay trang. Cách đóng, số trang mỗi lần đóng nên ghi trong quy chế.
Không đóng dấu lên văn bản chưa ký. Đây là nguyên tắc chung và cũng là chỗ rủi ro lớn nhất của công ty nhỏ. Giấy đóng dấu sẵn để "khi cần thì điền" là cánh cửa cho người khác nhân danh công ty.
Thay đổi địa chỉ, tên gọi sau sắp xếp hành chính. Con dấu, phần đầu văn bản có tên quận, huyện cũ là câu hỏi nhiều công ty đang gặp. Có phải làm lại dấu hay đổi phần đầu hay không phụ thuộc vào quy định và hướng dẫn hiện hành; trong lúc chờ, đừng tự ý sửa thông tin trên dấu.
Doanh nghiệp nhà nước: những ô thường bị làm sai
Doanh nghiệp nhà nước áp dụng trực tiếp Nghị định 30, nên văn bản của công ty phải có đủ các thành phần thể thức như cơ quan hành chính: quốc hiệu và tiêu ngữ, tên cơ quan chủ quản và tên công ty, số ký hiệu, địa danh và thời gian, tên loại và trích yếu, nội dung, chữ ký, dấu, nơi nhận. Chỗ hay sai thường không ở các ô này mà ở việc công ty giữ thói quen từ thời còn là đơn vị khác.
Thứ nhất, dòng cơ quan chủ quản ở góc trái: ghi tổng công ty, tập đoàn hay cơ quan đại diện chủ sở hữu, theo quan hệ trực tiếp hiện hành. Sau những lần tái cơ cấu, nhiều công ty còn dùng tên cơ quan chủ quản cũ trong mẫu. Thứ hai, văn bản của hội đồng thành viên, hội đồng quản trị và văn bản của ban điều hành phải tách số ký hiệu và thể thức đề ký riêng: "TM. HỘI ĐỒNG THÀNH VIÊN" khác với "KT. TỔNG GIÁM ĐỐC".
Thứ ba, logo và thông tin liên hệ. Nhiều công ty đặt logo lớn ở góc trái, đẩy tên cơ quan ban hành xuống và làm lệch phần đầu. Nghị định 30 có thành phần thông tin liên hệ như địa chỉ, thư điện tử, trang thông tin điện tử là thành phần bổ sung với vị trí riêng trong phụ lục; còn việc dùng logo trên văn bản của doanh nghiệp nhà nước nên theo quy chế của chính doanh nghiệp, sao cho không lấn mất các ô bắt buộc. Đối chiếu phụ lục bản gốc trước khi chốt mẫu tiêu đề thư.
Hợp đồng, biên bản, giấy giới thiệu: không phải văn bản nào cũng theo khung hành chính
Trong công ty, nhiều loại giấy tờ quan trọng không phải văn bản hành chính theo nghĩa của Nghị định 30. Hợp đồng là thoả thuận giữa các bên, hình thức do các bên thống nhất và do pháp luật chuyên ngành điều chỉnh; phần đầu thường có quốc hiệu, tên hợp đồng, số hợp đồng, thông tin các bên, nhưng không có ô "tên cơ quan ban hành" vì không bên nào ban hành một mình. Chữ ký và dấu của cả hai bên đặt ở cuối, mỗi bên một khối.
Biên bản bàn giao, biên bản nghiệm thu, biên bản đối chiếu công nợ cũng ghi nhận sự việc có nhiều người cùng ký, nên phần ký thường có nhiều khối chữ ký ngang hàng. Đừng ép biên bản vào khung một người ký như quyết định. Giấy giới thiệu, giấy uỷ quyền là văn bản ngắn, nhiều công ty in sẵn mẫu có số, thường do giám đốc ký và đóng dấu.
Quy chế văn thư nên có một bảng nhỏ chia văn bản công ty thành ba nhóm: văn bản theo khung hành chính (quyết định, công văn, thông báo, tờ trình, báo cáo), văn bản thoả thuận (hợp đồng, phụ lục hợp đồng, biên bản ghi nhận), và giấy tờ mẫu in sẵn (giấy giới thiệu, phiếu đề nghị). Mỗi nhóm một cách đánh số và một chỗ lưu. Nhờ bảng này, người mới không đem số quyết định đi đánh cho hợp đồng.
Chuyển từ "mỗi người một kiểu" sang một bộ mẫu chung
Nếu công ty bạn đang ở tình trạng mỗi phòng một mẫu, có thể làm lại trong hai tuần theo thứ tự này:
- Gom tất cả văn bản công ty đã phát hành trong ba tháng gần nhất, xếp theo loại.
- Với mỗi loại, chọn bản đúng khung nhất làm nền, ghi ra những chỗ các phòng đang làm khác nhau.
- Quyết định một cách làm cho mỗi chỗ khác nhau, ưu tiên cách gần Nghị định 30.
- Soạn bộ mẫu chung, có phần hướng dẫn ngắn ở đầu mỗi tệp, lưu ở thư mục dùng chung chỉ người phụ trách văn thư được sửa.
- Ban hành quy chế văn thư kèm bộ mẫu bằng quyết định của giám đốc.
- Từ ngày hiệu lực, văn thư trả lại văn bản không theo mẫu trước khi trình ký, kèm ghi chú sửa ở đâu.
- Sau ba tháng, rà lại, sửa mẫu ở những chỗ thực tế thấy bất tiện.
Đừng cố hoàn hảo ngay từ đầu. Một bộ mẫu đủ dùng, được mọi người dùng thật, có giá trị hơn một bộ mẫu chuẩn chỉnh nhưng nằm trong ổ đĩa không ai mở.
Câu hỏi thường gặp
Công ty TNHH tư nhân có bị phạt vì trình bày văn bản không đúng Nghị định 30 không?
Nghị định 30 không áp dụng trực tiếp cho công ty tư nhân mà để các tổ chức kinh tế căn cứ để áp dụng cho phù hợp. Vấn đề thực tế của công ty thường không phải là phạt về thể thức mà là văn bản thiếu thông tin nhận diện, gây tranh cãi về người ký, ngày ký. Kiểm thêm quy định chuyên ngành nếu công ty hoạt động trong lĩnh vực có yêu cầu riêng.
Văn bản công ty tư nhân có cần quốc hiệu và tiêu ngữ không?
Không có quy định bắt buộc chung, nhưng phần lớn công ty vẫn đặt quốc hiệu và tiêu ngữ ở góc phải theo thói quen của khung Nghị định 30, nhất là văn bản gửi cơ quan nhà nước. Quan trọng là quy chế văn thư của công ty ghi rõ và mọi văn bản làm thống nhất.
Có cần ban hành quy chế văn thư khi công ty chỉ có mười người không?
Không bắt buộc với mọi công ty, nhưng rất nên có ở dạng một hai trang. Quy chế giúp trả lời ngay ai được ký, ai giữ dấu, số văn bản lấy ở đâu, khi người làm hành chính nghỉ việc người sau vẫn làm tiếp được mà không phải đoán.
Hộ kinh doanh có phải theo Nghị định 30 không?
Hộ kinh doanh không phải cơ quan, tổ chức nhà nước và không phải doanh nghiệp. Giấy tờ của hộ kinh doanh là giấy tờ của chủ hộ hoặc hộ, không cần theo khung Nghị định 30, nhưng vẫn nên trình bày rõ người lập, ngày lập, người ký. Danh mục này có bài riêng về giấy tờ của hộ kinh doanh.
Văn bản nội bộ công ty có cần đóng dấu không?
Tuỳ quy chế của công ty. Nhiều công ty chỉ đóng dấu văn bản gửi ra ngoài và văn bản có hệ quả pháp lý như quyết định nhân sự, còn thông báo nội bộ chỉ cần chữ ký. Ghi rõ trong quy chế để không phải hỏi lại mỗi lần.
Doanh nghiệp có vốn nhà nước một phần thì theo nhóm nào?
Việc công ty có phải doanh nghiệp nhà nước hay không phụ thuộc tỷ lệ sở hữu và định nghĩa trong pháp luật doanh nghiệp hiện hành. Hỏi bộ phận pháp chế hoặc người đại diện phần vốn nhà nước trước khi xác định công ty áp dụng Nghị định 30 trực tiếp hay căn cứ để áp dụng cho phù hợp.