Nghị định 30/2020/NĐ-CP cho phép sao y theo cả hai chiều: từ văn bản giấy sang văn bản điện tử bằng cách số hoá văn bản giấy và ký số của cơ quan, tổ chức; từ văn bản điện tử sang văn bản giấy bằng cách in từ bản gốc văn bản điện tử ra giấy rồi trình bày thể thức bản sao. Bản sao y làm đúng quy định có giá trị pháp lý như bản chính.
Điều ngược lại cũng cần nói rõ: một bản quét gửi qua thư điện tử, hay một tờ in từ tệp PDF để đọc, không tự động là bản sao y. Chúng chỉ thành bản sao có giá trị khi đi qua đúng thủ tục và mang đủ thể thức bản sao. Bài này tập trung vào phần chuyển đổi giữa hai định dạng; cách trình bày bản sao giấy nói chung (sao y, sao lục, trích sao) được phân tích kỹ ở chuyên mục bản sao và phụ lục.
Vì sao cần sao chuyển giữa giấy và điện tử
Trong giai đoạn văn bản giấy và văn bản điện tử cùng tồn tại, cơ quan nào cũng gặp hai nhu cầu. Nhu cầu thứ nhất: có văn bản giấy trong tay, cần gửi cho nơi khác qua hệ thống điện tử với giá trị như bản chính. Ví dụ giả định: UBND xã An Phú, tỉnh X nhận một quyết định bản giấy từ cơ quan cấp trên ban hành từ trước khi hai bên kết nối hệ thống, nay cần gửi cho trường học trên địa bàn để thực hiện. Gửi bản quét thôi thì trường chỉ có bản tham khảo; sao y sang điện tử thì trường có bản sao có giá trị.
Nhu cầu thứ hai: có văn bản điện tử, cần một bản giấy có giá trị để nộp vào hồ sơ giấy, trình cho nơi chưa tiếp nhận điện tử, hoặc đưa vào hồ sơ lưu theo quy định của ngành. In ra thôi thì chỉ có tờ giấy để đọc; sao y sang giấy thì có bản sao có giá trị.
Cả hai nhu cầu đều thuộc trách nhiệm của cơ quan đang giữ văn bản, làm theo quy định về sao văn bản trong Nghị định 30 và quy chế văn thư. Người đứng đầu quyết định việc sao, văn thư thực hiện, và có sổ hoặc hệ thống theo dõi bản sao đã làm.
Thể thức chữ ký số trên bản sao điện tử
Khi sao y từ giấy sang điện tử, bản sao không mang hình dấu đỏ như văn bản điện tử gốc. Theo phụ lục Nghị định 30, chữ ký số của cơ quan sao văn bản trên bản sao điện tử được trình bày như sau (bạn đối chiếu câu chữ trong bản gốc phụ lục):
| Yếu tố | Trình bày |
|---|---|
| Hình ảnh chữ ký số của cơ quan sao | Không hiển thị |
| Vị trí | Góc trên, bên phải, trang đầu của văn bản |
| Thông tin hiện ra | Hình thức sao (sao y), tên cơ quan, tổ chức sao văn bản, thời gian ký theo định dạng ngày tháng năm, giờ phút giây, múi giờ Việt Nam |
| Kiểu chữ dòng thông tin | Times New Roman, chữ in thường, đứng, cỡ 10, màu đen |
| Nội dung trang | Hình ảnh số hoá nguyên vẹn của văn bản giấy, gồm cả chữ ký tay và dấu đỏ của bản chính |
Đặt cạnh văn bản điện tử gốc sẽ thấy ngay khác biệt: văn bản gốc có hình chữ ký xanh và hình dấu đỏ hiện ra ở khối chữ ký; bản sao điện tử thì khối chữ ký là ảnh quét chữ ký tay và dấu thật của bản giấy, còn xác nhận của cơ quan sao chỉ là dòng chữ nhỏ ở góc trên bên phải trang đầu. Người nhận nhìn vào dòng đó để biết đây là bản sao, ai sao, sao lúc nào.
Sao y từ giấy sang điện tử
Trình tự dưới đây theo tinh thần Nghị định 30; thông số số hoá cụ thể được phân tích ở bài riêng về số hoá văn bản giấy trong chuyên mục này:
- Người có thẩm quyền của cơ quan đang giữ bản giấy đồng ý cho sao, theo quy chế.
- Kiểm bản giấy là bản chính hoặc bản được phép làm căn cứ sao theo quy định; đủ trang, không rách, không tẩy xoá.
- Số hoá văn bản theo thông số quy định: ảnh màu, đủ độ phân giải, đúng tỷ lệ, đủ mọi trang, kể cả phụ lục.
- Kiểm bản số hoá trên màn hình: đủ trang, đúng thứ tự, đọc được chữ ký và dấu.
- Văn thư ký số của cơ quan lên tệp; dòng thông tin hình thức sao, tên cơ quan sao, thời gian ký hiện ở góc trên bên phải trang đầu.
- Đăng ký bản sao vào sổ hoặc hệ thống theo dõi, rồi gửi cho nơi cần.
Lưu ý không đóng dấu hay viết thêm lên bản giấy gốc để "đánh dấu đã sao". Thông tin về bản sao được ghi trong sổ hoặc hệ thống, bản gốc giữ nguyên trạng.
Sao y từ điện tử ra giấy: những gì trên tờ giấy
Sao y từ văn bản điện tử sang văn bản giấy được thực hiện bằng việc in từ bản gốc văn bản điện tử ra giấy, sau đó trình bày thể thức bản sao trên giấy như mọi bản sao y khác. Các thành phần thể thức bản sao gồm:
- Hình thức sao: chữ "SAO Y" theo kiểu chữ, cỡ chữ quy định.
- Tên cơ quan, tổ chức sao văn bản.
- Số, ký hiệu bản sao, theo hệ thống số riêng cho bản sao của cơ quan.
- Địa danh và thời gian sao.
- Chức vụ, họ tên và chữ ký tay của người có thẩm quyền ký bản sao.
- Dấu của cơ quan sao văn bản đóng lên chữ ký.
- Nơi nhận bản sao.
Phần thể thức bản sao được trình bày ngay sau phần cuối của văn bản được sao, ngăn cách bằng một đường kẻ nét liền theo hướng dẫn tại phụ lục; vị trí, cỡ chữ từng ô bạn đối chiếu mẫu trình bày bản sao trong bản gốc Nghị định. Bản in phải in từ bản gốc văn bản điện tử, tức tệp đã ký số lưu trên hệ thống hoặc nhận qua hệ thống, đã kiểm chữ ký còn toàn vẹn. In từ một tệp được gửi lại qua ứng dụng nhắn tin không rõ đã qua tay ai là không đảm bảo.
In văn bản điện tử để đọc thì không phải bản sao
Rất nhiều tờ giấy in từ văn bản điện tử đang được dùng hằng ngày: lãnh đạo in ra để đọc và ghi chú, chuyên viên in ra để đối chiếu khi làm báo cáo, cán bộ mang bản in đi họp. Những tờ này hoàn toàn bình thường, nhưng chúng chỉ là bản in để làm việc. Chúng mang hình chữ ký xanh và hình dấu đỏ, nhưng hình đó là phần hiển thị của chữ ký số, không phải chữ ký tay và dấu đóng thật.
Vấn đề nảy sinh khi bản in đó được dùng như bản chính: nộp vào hồ sơ giấy của người dân, đưa vào hồ sơ thanh toán, hoặc gửi cho cơ quan khác như căn cứ pháp lý. Người nhận không có cách kiểm chữ ký số trên tờ giấy, nên về nguyên tắc không có cơ sở tin. Lúc ấy, đúng ra phải làm bản sao y từ điện tử ra giấy, hoặc gửi bản điện tử để người nhận tự kiểm.
Một sai lầm hay gặp là đóng thêm dấu đỏ lên hình dấu đỏ đã in sẵn, để tờ giấy "có dấu thật". Làm vậy không tạo ra bản chính, cũng không phải thể thức bản sao, và làm người xem bối rối không biết đâu là dấu nào. Nếu cần bản giấy có giá trị, làm đủ thể thức sao y như ở mục trên.
Người nhận bản sao điện tử nên kiểm tra gì
Khi nhận một tệp được giới thiệu là bản sao y điện tử, người nhận, thường là văn thư nơi nhận, có ba việc cần làm trước khi coi nó là bản có giá trị. Việc thứ nhất là mở bảng chữ ký trong phần mềm đọc PDF: tệp phải có chữ ký số, chủ thể chữ ký là cơ quan sao văn bản chứ không phải một cá nhân hay một tổ chức không liên quan, và trạng thái còn toàn vẹn. Việc thứ hai là nhìn góc trên bên phải trang đầu: dòng thông tin phải ghi hình thức sao, tên cơ quan sao và thời gian ký, khớp với chủ thể trong bảng chữ ký.
Việc thứ ba là đọc nội dung trang ảnh số hoá: đủ trang không, có phụ lục không, chữ ký tay và dấu đỏ của bản chính có hiện rõ không. Bản sao điện tử từ một văn bản giấy có dấu mờ, thiếu trang là bản sao thiếu, dù chữ ký số của cơ quan sao vẫn hợp lệ.
Nếu thiếu một trong ba điểm, cách xử lý đúng là đề nghị cơ quan gửi bổ sung hoặc gửi lại, không tự ghép thêm trang từ nguồn khác. Khi đưa vào sổ văn bản đến, văn thư nơi nhận nên ghi rõ đây là bản sao, của cơ quan nào, để sau này tra cứu không nhầm với văn bản gốc do cơ quan ban hành gửi trực tiếp.
Lỗi hay gặp khi sao chuyển định dạng
Số hoá thiếu trang hoặc thiếu phụ lục. Bản sao chỉ có giá trị với phần được sao. Thiếu phụ lục là bản sao thiếu nội dung, có khi chính phụ lục mới là thứ người nhận cần.
Ký số bản sao bằng chứng thư cá nhân. Sao y từ giấy sang điện tử là việc của cơ quan, ký bằng chữ ký số của cơ quan sao văn bản. Dùng chứng thư cá nhân là sai chủ thể.
Đặt hình dấu đỏ lên bản sao điện tử. Theo phụ lục, chữ ký số của cơ quan trên bản sao điện tử không hiển thị hình ảnh. Đặt hình dấu lên trang ảnh quét làm người đọc nhầm đây là văn bản gốc.
Sao từ một bản sao không đủ điều kiện. Bản quét nhận qua thư điện tử, bản in không có thể thức sao không phải căn cứ để sao y. Phải sao từ bản chính hoặc bản gốc, hoặc theo đúng hình thức sao lục khi được phép.
Nhầm sao y của cơ quan với chứng thực bản sao. Sao y theo Nghị định 30 là việc cơ quan sao văn bản do mình ban hành hoặc đang quản lý, phục vụ công tác. Chứng thực bản sao từ bản chính cho giấy tờ của người dân là thủ tục khác, do cơ quan có thẩm quyền chứng thực thực hiện theo quy định về chứng thực hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Bản sao y điện tử có giá trị như bản chính không?
Theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, bản sao y, bản sao lục, bản trích sao được thực hiện theo đúng quy định có giá trị pháp lý như bản chính. Bản sao điện tử phải có chữ ký số của cơ quan sao văn bản, kiểm được trong phần mềm đọc PDF.
Có được sao y văn bản của cơ quan khác gửi đến không?
Cơ quan đang quản lý văn bản đến có thể sao để phục vụ công việc theo quy chế văn thư, ví dụ sao gửi đơn vị trực thuộc thực hiện. Phạm vi, thẩm quyền quyết định sao và hình thức sao cụ thể nên kiểm theo quy chế của cơ quan và quy định hiện hành.
In văn bản điện tử ra giấy để lưu hồ sơ có cần sao y không?
Nếu hồ sơ giấy đó chỉ để tham khảo nội bộ thì bản in là đủ. Nếu hồ sơ cần bản giấy có giá trị pháp lý thì làm thủ tục sao y từ điện tử sang giấy. Bản gốc văn bản điện tử vẫn được lưu trên hệ thống của cơ quan ban hành.
Bản sao điện tử có cần ghi số, ký hiệu bản sao như bản sao giấy không?
Dòng thông tin chữ ký số trên bản sao điện tử theo phụ lục gồm hình thức sao, tên cơ quan sao và thời gian ký. Việc theo dõi số lượng, nơi nhận bản sao điện tử thường thực hiện trên hệ thống. Cách đánh số bản sao điện tử cụ thể bạn đối chiếu quy chế và hướng dẫn hệ thống đang dùng.
Văn bản mật có được sao chuyển sang điện tử không?
Văn bản có dấu chỉ mức độ mật được quản lý theo quy định bảo vệ bí mật nhà nước, với thẩm quyền cho phép sao và phương tiện lưu trữ, truyền đưa riêng. Không tự ý số hoá hay gửi qua hệ thống thông thường; hỏi người có thẩm quyền và bộ phận bảo vệ bí mật của cơ quan.
Người dân xin bản sao văn bản điện tử thì cơ quan đưa bản in được không?
Tuỳ yêu cầu và quy định áp dụng cho từng loại văn bản. Nếu người dân cần bản giấy có giá trị, cơ quan làm sao y từ điện tử ra giấy theo thẩm quyền; nếu chỉ cần nắm nội dung thì bản in để đọc là đủ, nên nói rõ đó không phải bản sao.