HinhThuc.comHình Thức
Văn bản điện tử và chữ ký số

Thể thức văn bản điện tử theo Nghị định 30/2020: giống và khác văn bản giấy ở đâu

Văn bản điện tử giữ nguyên các thành phần thể thức như văn bản giấy, chỉ thay chữ ký tay và con dấu bằng hai chữ ký số. Bài chỉ rõ từng chỗ khác.

Government office clerk in Vietnam seen from behind at a wooden desk, laptop with a blank glowing display beside a closed paper folder and a small USB key, morning light

Văn bản điện tử theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP có cùng các thành phần thể thức như văn bản giấy: quốc hiệu và tiêu ngữ, tên cơ quan, số và ký hiệu, địa danh và thời gian, tên loại và trích yếu, nội dung, chức vụ và họ tên người ký, nơi nhận. Chỗ khác nằm ở phần xác thực: chữ ký tay được thay bằng chữ ký số của người có thẩm quyền, con dấu được thay bằng chữ ký số của cơ quan, tổ chức. Khi có đủ hai chữ ký số đó theo đúng quy định, văn bản điện tử có giá trị pháp lý như bản gốc văn bản giấy.

Nói cách khác, bạn không phải học một kiểu trình bày mới. Trang văn bản vẫn là khổ A4, vẫn phông Times New Roman, vẫn căn lề như văn bản giấy. Thứ cần học thêm là ai ký số vào đâu, theo thứ tự nào, hình ảnh hiện lên trên trang trông ra sao, và những thao tác nào làm văn bản mất giá trị dù nhìn bề ngoài vẫn đủ chữ ký, đủ dấu. Bài này đi qua từng điểm đó, theo đúng trình tự một văn bản điện tử ra đời trong cơ quan.

Văn bản điện tử là gì theo Nghị định 30

Nghị định 30/2020/NĐ-CP định nghĩa văn bản điện tử là văn bản dưới dạng thông điệp dữ liệu, được tạo lập hoặc được số hoá từ văn bản giấy, và trình bày đúng thể thức, kỹ thuật, định dạng theo quy định. Định nghĩa này có ba vế, thiếu vế nào cũng không đủ. Một tệp PDF xuất từ trình soạn thảo là thông điệp dữ liệu, nhưng nếu trình bày sai thể thức thì chưa phải văn bản điện tử đúng nghĩa của Nghị định. Một bản quét từ văn bản giấy là dữ liệu số hoá, nhưng nếu không được ký số của cơ quan theo quy trình sao thì nó chỉ là ảnh chụp để tham khảo.

Hai nguồn hình thành cần phân biệt từ đầu. Nguồn thứ nhất là văn bản sinh ra trên môi trường điện tử: soạn trên máy, trình ký trên hệ thống, người có thẩm quyền ký số, văn thư ký số của cơ quan. Đây là bản gốc điện tử, không có bản giấy nào đứng trước nó. Nguồn thứ hai là văn bản giấy được số hoá để tạo bản sao điện tử; bản gốc vẫn là tờ giấy có chữ ký tay và dấu đỏ, còn tệp số hoá là bản sao y khi làm đúng thủ tục sao.

Nhầm hai nguồn này là gốc của nhiều rắc rối: người nhận coi bản quét không ký số là văn bản chính thức, hoặc người soạn in văn bản điện tử ra giấy rồi tưởng đó là bản chính để đóng dấu thêm. Mỗi trường hợp có cách xử lý riêng, được nói ở các bài khác trong chuyên mục này.

Thành phần nào giữ nguyên, thành phần nào thay đổi

Bảng dưới đặt cạnh nhau văn bản giấy và văn bản điện tử theo từng thành phần thể thức. Phần lớn các dòng giống hệt nhau; chỉ hai dòng cuối thực sự khác.

Thành phần thể thứcVăn bản giấyVăn bản điện tử
Quốc hiệu và tiêu ngữIn trên trang, đúng cỡ chữ và kiểu chữ theo phụ lụcGiữ nguyên, nằm trong tệp như trang in
Tên cơ quan ban hành, cơ quan chủ quảnGóc trên bên tráiGiữ nguyên
Số, ký hiệu văn bảnVăn thư ghi số khi phát hànhVăn thư cấp số bằng chức năng của hệ thống quản lý văn bản
Địa danh, thời gian ban hànhVăn thư ghi ngày tháng nămHệ thống cấp thời gian ban hành cùng lúc với số
Tên loại, trích yếu, nội dungTheo kỹ thuật trình bày chungGiữ nguyên
Chức vụ, họ tên người kýCó chữ ký tay ở giữaCó hình ảnh chữ ký số ở giữa, canh giữa chức vụ và họ tên
Dấu của cơ quanDấu đỏ đóng trùm khoảng một phần ba chữ ký về bên tráiChữ ký số của cơ quan, hiện hình ảnh dấu màu đỏ trùm khoảng một phần ba hình chữ ký về bên trái, kèm dòng thông tin tên cơ quan và thời gian ký
Nơi nhậnGóc dưới bên tráiGiữ nguyên; danh sách gửi trên hệ thống phải khớp với nơi nhận ghi trên văn bản

Điểm cần nhớ là hình ảnh chữ ký và hình ảnh dấu trên văn bản điện tử chỉ là phần hiển thị. Giá trị xác thực nằm trong dữ liệu chữ ký số gắn vào tệp, thứ mà phần mềm đọc PDF kiểm tra được. Một tệp có hình chữ ký và hình dấu rất đẹp nhưng không mang chữ ký số thì không phải văn bản điện tử hợp lệ, dù mắt thường không phân biệt được. Các thông số cụ thể về màu, định dạng ảnh và cỡ chữ dòng thông tin nằm trong phụ lục của Nghị định; bạn nên mở bản gốc để đối chiếu khi lập quy chế cho cơ quan.

Hai chữ ký số thay cho chữ ký tay và con dấu

Chữ ký số của người có thẩm quyền. Đây là chữ ký của chính người đứng tên ký văn bản, thực hiện bằng chứng thư số cấp cho cá nhân người đó. Trên trang, nó hiện ra là hình ảnh chữ ký tay quen thuộc của người ấy, màu xanh, đặt canh giữa dòng chức vụ và dòng họ tên. Người ký thay, ký thừa lệnh hay ký thừa uỷ quyền thì dùng chứng thư số của chính mình, không dùng của thủ trưởng.

Chữ ký số của cơ quan, tổ chức. Đây là phần thay cho con dấu, do văn thư cơ quan thực hiện sau khi văn bản đã có chữ ký số của người có thẩm quyền và đã được cấp số, thời gian ban hành. Trên trang, nó hiện ra là hình ảnh con dấu màu đỏ, kích thước bằng dấu thật, trùm lên khoảng một phần ba hình chữ ký về phía bên trái, kèm dòng chữ nhỏ ghi tên cơ quan và thời gian ký.

Thứ tự không đảo được. Người có thẩm quyền ký trước, văn thư ký số của cơ quan sau. Lý do giống hệt văn bản giấy: con dấu xác nhận chữ ký đã có trên văn bản, không đóng dấu lên tờ giấy chưa ký. Phần mềm ký số của nhiều hệ thống đã khoá thứ tự này, nhưng khi ký rời bằng công cụ riêng thì người làm phải tự giữ.

Sau khi ký, nội dung không được sửa. Chữ ký số gắn với toàn bộ dữ liệu của tệp tại thời điểm ký. Sửa một chữ, thêm một trang hay xoay một trang sau khi ký đều làm phần mềm kiểm tra báo chữ ký không còn toàn vẹn. Muốn sửa phải làm văn bản mới hoặc thủ tục đính chính, thay thế, không sửa trên tệp đã ký.

Phần trình bày trên trang: không có thông số riêng cho bản điện tử

Nhiều người hỏi văn bản điện tử có cỡ chữ, căn lề khác không. Câu trả lời là không: trang văn bản điện tử được dàn như trang in. Các thông số chính theo phụ lục Nghị định 30 vẫn áp dụng nguyên vẹn:

  • Khổ giấy A4, trình bày theo chiều dài; trang có bảng rộng có thể đặt theo chiều ngang.
  • Phông chữ Times New Roman, bộ mã ký tự Unicode. Đây là điểm càng quan trọng với bản điện tử, vì tệp được mở trên nhiều máy khác nhau; phông không nhúng vào PDF là nguyên nhân hàng đầu khiến chữ Việt vỡ dấu ở máy người nhận.
  • Lề trên và lề dưới khoảng 20–25 mm, lề trái khoảng 30–35 mm, lề phải khoảng 15–20 mm. Lề trái rộng vẫn giữ dù văn bản không đóng thành tập, vì bản điện tử có thể được in ra để sao, để lưu.
  • Quốc hiệu in hoa, cỡ 12–13, đứng, đậm; tiêu ngữ cỡ 13–14, đứng, đậm, chữ đầu các cụm viết hoa, có gạch nối và gạch dưới; nội dung cỡ 13–14.
  • Khoảng trống dành cho chữ ký giữa dòng chức vụ và dòng họ tên vẫn chừa như văn bản giấy, để hình ảnh chữ ký số và hình ảnh dấu có chỗ hiện ra mà không đè lên chữ.

Cỡ chữ cụ thể của từng thành phần khác (tên cơ quan, trích yếu, nơi nhận, ký hiệu người soạn thảo) bạn tra theo bảng trong phụ lục, đối chiếu bản gốc của Nghị định. Không có lý do để làm bản điện tử nhỏ chữ hơn cho "gọn": người nhận thường đọc trên điện thoại, chữ nhỏ càng khổ.

Bốn chỗ hay nhầm khi chuyển sang văn bản điện tử

Những nhầm lẫn dưới đây đều xuất phát từ việc nhìn vào hình ảnh trên trang mà quên phần dữ liệu chữ ký số bên trong tệp:

  • Chèn ảnh chữ ký và ảnh dấu vào tệp rồi xuất PDF. Trang trông giống hệt văn bản ký số, nhưng không có chữ ký số nào cả. Đây là văn bản không hợp lệ, và nếu làm có chủ ý thì là hành vi giả mạo. Hình ảnh chữ ký và dấu chỉ được hiện ra bởi chính phần mềm ký số khi người có chứng thư thực hiện ký.
  • Có chữ ký số của người ký nhưng thiếu chữ ký số của cơ quan. Thường gặp khi lãnh đạo ký xong trên điện thoại, người soạn lấy tệp gửi luôn cho đối tác mà không qua văn thư. Văn bản khi ấy chưa có số, chưa có thời gian ban hành do hệ thống cấp, chưa được xác nhận của cơ quan.
  • Coi bản quét văn bản giấy là văn bản điện tử gốc. Bản quét chỉ thành bản sao điện tử có giá trị khi được làm theo thủ tục sao y và ký số của cơ quan. Bản quét gửi qua thư điện tử để báo trước nội dung thì chỉ có giá trị tham khảo.
  • Sửa tệp sau khi đã ký để "chữa" lỗi chính tả. Một lần lưu lại là chữ ký báo không toàn vẹn ở máy người nhận. Lỗi đã nằm trong văn bản đã ký thì xử lý theo thủ tục đính chính hoặc ban hành văn bản thay thế, không chỉnh trên tệp.

Cả bốn trường hợp đều có chung một cách phòng: người nhận mở bảng chữ ký trong phần mềm đọc PDF, xem tệp có bao nhiêu chữ ký số, của ai, còn toàn vẹn hay không. Văn thư nên tập thói quen này cho cả văn bản đi lẫn văn bản đến.

Ai làm gì trong chuỗi tạo một văn bản điện tử

Trình tự dưới đây là khung chung theo tinh thần Nghị định 30; từng cơ quan cụ thể hoá trong quy chế công tác văn thư và theo chức năng của hệ thống quản lý văn bản đang dùng.

  1. Chuyên viên soạn thảo dự thảo trên máy theo đúng thể thức, để trống ô số, ô ngày tháng; đưa dự thảo lên hệ thống kèm hồ sơ trình.
  2. Lãnh đạo đơn vị soạn thảo kiểm tra nội dung, thể thức, cho ý kiến hoặc duyệt trên hệ thống; mọi lần sửa nên để hệ thống lưu vết thay vì gửi qua lại bằng thư điện tử.
  3. Văn thư hoặc người được giao kiểm tra thể thức, kỹ thuật trình bày trước khi trình ký; lúc này sửa còn dễ.
  4. Người có thẩm quyền ký số bằng chứng thư số của mình; hình ảnh chữ ký hiện ra ở vị trí đã chừa.
  5. Văn thư cơ quan cấp số, thời gian ban hành bằng chức năng của hệ thống, rồi ký số của cơ quan; hình ảnh dấu và dòng thông tin hiện ra.
  6. Văn thư đăng ký văn bản đi, gửi đến đúng nơi nhận qua hệ thống, ngay trong ngày ký, chậm nhất ngày làm việc tiếp theo.
  7. Bản gốc văn bản điện tử được lưu trên hệ thống của cơ quan ban hành và đưa vào hồ sơ công việc tương ứng.

Chuỗi này giải thích vì sao người soạn thảo không nên tự "đóng gói" văn bản cuối cùng: hai bước ký số và cấp số đều diễn ra trên hệ thống, phải đúng người, đúng thứ tự.

Khi cơ quan, đơn vị chưa có hệ thống đầy đủ

Không phải nơi nào cũng có hệ thống quản lý văn bản liên thông đủ chức năng, nhất là trường học, đơn vị sự nghiệp nhỏ hay các xã vừa sắp xếp lại. Ở những nơi này, văn bản điện tử vẫn làm được nếu có chứng thư số cho người ký và cho cơ quan, cùng phần mềm ký số trên tệp PDF. Khi đó, những việc hệ thống lẽ ra làm tự động phải làm bằng tay và bằng kỷ luật: sổ đăng ký văn bản đi để cấp số không trùng, quy ước đặt tên tệp, thư mục lưu bản gốc có phân quyền, và một người chịu trách nhiệm cuối cùng về thứ tự ký.

Ví dụ giả định: UBND xã An Phú, tỉnh X dùng chứng thư số của chủ tịch và của cơ quan nhưng chưa có hệ thống cấp số tự động. Văn thư giữ sổ đăng ký điện tử dạng bảng tính, ghi số ngay trước khi ký số cơ quan, rồi điền số và ngày vào văn bản bằng chức năng của phần mềm ký (nếu có) hoặc theo cách quy chế của xã cho phép. Cách làm tạm này cần được ghi rõ trong quy chế và đối chiếu hướng dẫn của cơ quan cấp trên, vì mỗi tỉnh có thể đã có hướng dẫn riêng về hệ thống dùng chung.

Doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước không bắt buộc theo Nghị định 30, nhưng có thể dùng đúng khung này cho văn bản nội bộ ký số; phần chữ ký số trong giao dịch với khách hàng, đối tác thì theo quy định về giao dịch điện tử và chữ ký số hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Văn bản điện tử có phải in ra giấy để đóng dấu nữa không?

Không. Văn bản điện tử được ký số của người có thẩm quyền và ký số của cơ quan theo đúng quy định đã có giá trị như bản gốc văn bản giấy. In ra rồi đóng dấu là làm một việc khác: hoặc là phát hành thêm bản giấy theo thủ tục riêng, hoặc là sao y từ điện tử sang giấy, mỗi việc có thể thức riêng.

Văn bản điện tử có cần ghi chữ "bản điện tử" ở đâu đó không?

Nghị định 30 không đặt thêm một dòng chữ như vậy vào thể thức văn bản điện tử. Văn bản được nhận biết là văn bản điện tử nhờ chữ ký số trong tệp và hình ảnh, dòng thông tin chữ ký số của cơ quan hiện trên trang. Một số hệ thống tự gắn thêm thông tin, bạn đối chiếu hướng dẫn của hệ thống đang dùng.

Văn bản điện tử có được dùng định dạng Word không?

Bản phát hành có ký số thường ở định dạng PDF vì giữ nguyên trình bày trên mọi máy và phần mềm ký số hỗ trợ tốt. Tệp Word dùng cho dự thảo, cho việc sửa chữa trước khi trình ký. Định dạng cụ thể cơ quan bạn được dùng nên kiểm theo quy chế và hướng dẫn của hệ thống quản lý văn bản hiện hành.

Một văn bản điện tử có thể có nhiều hơn hai chữ ký số không?

Có thể, ví dụ văn bản liên tịch có nhiều người ký, nhiều cơ quan cùng ban hành, hoặc văn bản có phụ lục tách tệp được ký số riêng. Điều quan trọng là thứ tự ký và vị trí từng hình ảnh chữ ký phải theo thể thức tương ứng, không đè lên nhau, và chữ ký sau không làm hỏng tính toàn vẹn của chữ ký trước.

Văn bản điện tử có cần ký nháy như văn bản giấy không?

Trên văn bản giấy, chữ ký nháy hoặc ký tắt dùng để xác nhận trách nhiệm của người soạn và người kiểm tra. Trên môi trường điện tử, việc đó thường được thay bằng ý kiến duyệt và lịch sử xử lý lưu trên hệ thống. Cách làm cụ thể theo quy chế văn thư của từng cơ quan, nên đọc quy chế trước khi áp dụng.

Mở văn bản điện tử trên điện thoại không thấy hình chữ ký thì có sao không?

Một số ứng dụng xem tệp trên điện thoại không hiển thị đủ lớp hình ảnh của chữ ký số hoặc không đọc được bảng chữ ký. Hiện tượng đó không có nghĩa văn bản hỏng. Để kết luận, bạn mở tệp bằng phần mềm đọc PDF có chức năng kiểm tra chữ ký trên máy tính và xem trạng thái từng chữ ký.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138