Trên văn bản điện tử, hình ảnh chữ ký số của người có thẩm quyền là hình chữ ký tay của chính người đó như trên văn bản giấy, màu xanh, định dạng PNG nền trong suốt, đặt canh giữa dòng chức vụ của người ký và dòng họ tên người ký. Đó là quy định trong phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP. Vị trí không có gì mới so với văn bản giấy: chữ ký vẫn nằm trong khoảng trống giữa chức vụ và họ tên.
Cái mới nằm ở chỗ hình ảnh đó do phần mềm ký số đặt lên, và nó phải chung chỗ với hình ảnh dấu của cơ quan được đặt sau. Nếu người soạn không chừa đủ khoảng trống, hoặc phần mềm đặt hình lệch, văn bản sẽ ra cảnh chữ ký đè lên họ tên, dấu đè lên chức vụ, nhìn rất thiếu chuyên nghiệp dù về pháp lý vẫn đúng. Bài này hướng dẫn cách dàn khối chữ ký, xử lý các trường hợp ký thay, thừa lệnh, và kiểm tra sau khi ký.
Khối chữ ký trên văn bản điện tử gồm những dòng nào
Khối chữ ký nằm ở phía dưới bên phải, sau phần nội dung, ngang hàng với khối nơi nhận ở bên trái. Từ trên xuống có các dòng sau:
| Dòng | Nội dung | Ghi chú khi ký số |
|---|---|---|
| Quyền hạn ký (nếu có) | TM., KT., TL., TUQ. viết hoa, kèm tên tập thể hoặc chức vụ người đứng đầu | Không thay đổi so với văn bản giấy; quyết định ai dùng chứng thư số để ký |
| Chức vụ người ký | Ví dụ: CHỦ TỊCH, PHÓ CHỦ TỊCH, GIÁM ĐỐC | Hình chữ ký số canh giữa so với dòng này |
| Khoảng trống | Chỗ dành cho chữ ký và dấu | Chừa đủ cho hình chữ ký và hình dấu trùm một phần, không để quá hẹp |
| Họ tên người ký | Họ tên đầy đủ, không kèm học hàm, học vị; trường hợp riêng đối chiếu phụ lục | Hình chữ ký số canh giữa so với dòng này |
Cỡ chữ, kiểu chữ của dòng quyền hạn, chức vụ và họ tên theo bảng kỹ thuật trình bày trong phụ lục Nghị định; nội dung dòng nào dùng chữ đứng đậm, cỡ bao nhiêu bạn đối chiếu bản gốc. Với bản điện tử, điều cần lưu tâm thêm là cả khối này phải nằm trọn trên một trang. Khối chữ ký bị ngắt sang trang sau mà không kèm vài dòng nội dung cuối cùng là lỗi trình bày cũ, nhưng ở văn bản điện tử nó còn khiến phần mềm đặt hình chữ ký vào một trang gần như trắng.
Ví dụ giả định: văn bản của UBND xã An Phú, tỉnh X do phó chủ tịch ký thay chủ tịch sẽ có dòng "KT. CHỦ TỊCH", dòng "PHÓ CHỦ TỊCH", khoảng trống, rồi họ tên phó chủ tịch. Hình chữ ký số là chữ ký của phó chủ tịch, canh giữa dòng "PHÓ CHỦ TỊCH" và dòng họ tên.
Ký thay, thừa lệnh, thừa uỷ quyền: chứng thư số của ai
Nguyên tắc rất đơn giản nhưng hay bị làm sai ở các cơ quan mới chuyển sang ký số: người nào đứng tên dưới khoảng trống thì người đó ký số bằng chứng thư của chính mình. Phó chủ tịch ký thay chủ tịch dùng chứng thư số cá nhân của phó chủ tịch. Chánh văn phòng ký thừa lệnh dùng chứng thư số của chánh văn phòng. Không có trường hợp nào "mượn" chứng thư số của thủ trưởng để ký cho tiện, dù thủ trưởng đồng ý bằng miệng.
Lý do không chỉ là thủ tục. Chữ ký số gắn với danh tính trong chứng thư; phần mềm của người nhận sẽ hiện tên chủ chứng thư khi kiểm tra. Văn bản ghi họ tên phó chủ tịch nhưng bảng chữ ký lại hiện tên chủ tịch là văn bản tự mâu thuẫn, và về trách nhiệm thì người giữ chứng thư đã để người khác dùng thiết bị ký của mình. Ở văn bản giấy, ai nhìn chữ ký cũng khó biết người ký thật; ở văn bản điện tử thì ai cũng kiểm được trong vài giây.
Còn quyền ký thì không do chứng thư quyết định. Chứng thư số chỉ chứng minh ai đã ký; việc người đó có thẩm quyền ký loại văn bản này hay không vẫn căn cứ quy chế làm việc, văn bản phân công, văn bản uỷ quyền như với văn bản giấy. Văn thư khi ký số của cơ quan có trách nhiệm kiểm tra điểm này giống như khi đóng dấu.
Chừa khoảng trống cho chữ ký số: bao nhiêu là đủ
Không có con số chung trong mọi trường hợp. Nghị định quy định vị trí và đặc điểm hình ảnh, không đặt một số dòng trống cố định. Kích thước thực tế phụ thuộc hình chữ ký của từng người và kích thước thật của con dấu cơ quan, vì hình dấu trên văn bản điện tử có kích thước bằng dấu thật.
Lấy dấu thật làm thước. Cách làm thực tế: đo đường kính con dấu của cơ quan, rồi chừa khoảng trống giữa dòng chức vụ và dòng họ tên đủ để hình dấu nằm vào mà không chạm hai dòng chữ đó. Sau vài văn bản đầu tiên, bạn sẽ biết cơ quan mình cần khoảng bao nhiêu dòng trống ở cỡ chữ đang dùng.
Đưa vào mẫu dùng chung. Khi đã ra khoảng trống phù hợp, đưa vào tệp mẫu văn bản của cơ quan để mọi người soạn giống nhau. Phần mềm ký số của nhiều hệ thống đặt hình theo vị trí dòng chức vụ hoặc theo vùng chọn; mẫu thống nhất giúp hình hiện ra cùng một chỗ ở mọi văn bản.
Không dùng khung, bảng có viền cho khối chữ ký. Bảng hai cột để dàn khối nơi nhận và khối chữ ký là cách làm phổ biến, nhưng phải bỏ viền. Viền bảng cắt ngang hình chữ ký và hình dấu nhìn rất rối khi in ra.
Chừa chỗ cả khi chưa biết ai sẽ ký. Văn bản trình nhiều cấp có khi chuyển sang cấp phó ký vào phút cuối. Dòng quyền hạn và chức vụ thay đổi, nhưng khoảng trống phải giữ nguyên để không phải dàn lại trang.
Ký số đúng vị trí: các bước trên phần mềm ký
Giao diện từng phần mềm ký số khác nhau và thay đổi theo phiên bản, nên bước dưới đây mô tả theo chức năng, bạn đối chiếu với phần mềm đang dùng:
- Mở đúng tệp PDF bản cuối cùng đã được duyệt trên hệ thống, không mở bản lưu trong thư mục tải về của máy cá nhân.
- Đọc lại trang cuối: dòng quyền hạn, chức vụ, họ tên đã đúng với người sắp ký chưa. Sai ở đây thì trả lại để sửa trước khi ký, vì sau khi ký không sửa được.
- Chọn chức năng ký số, chọn chứng thư của chính mình trên thiết bị ký hoặc dịch vụ ký từ xa, nhập mã xác thực.
- Chọn vị trí hình chữ ký: theo vùng phần mềm tự dò dòng chức vụ, hoặc kéo vùng ký vào khoảng trống giữa chức vụ và họ tên; giữ hình canh giữa.
- Xác nhận ký, rồi mở bảng chữ ký trong phần mềm đọc PDF để xem chữ ký đã có, mang đúng tên mình, trạng thái toàn vẹn.
- Chuyển tệp sang văn thư trên hệ thống để cấp số và ký số của cơ quan; không gửi trực tiếp tệp này ra ngoài.
Nếu người có thẩm quyền ký trên điện thoại qua ứng dụng ký từ xa, các bước vẫn y như vậy, chỉ khác là màn hình nhỏ khiến việc đọc lại trang cuối dễ bị bỏ qua. Người trình ký nên gửi kèm một dòng tóm tắt: ký với chức vụ gì, văn bản mấy trang, có phụ lục tách tệp không.
Lỗi hiển thị chữ ký số hay gặp và cách tránh
Các lỗi dưới đây không làm văn bản mất giá trị pháp lý, nhưng làm văn bản trông cẩu thả và đôi khi khiến người nhận nghi ngờ:
- Hình chữ ký đè lên dòng họ tên hoặc dòng chức vụ, do khoảng trống quá hẹp hoặc hình chữ ký quá lớn. Cách tránh: chuẩn hoá kích thước hình chữ ký trong phần mềm và khoảng trống trong mẫu.
- Hình chữ ký có nền trắng che mất một phần dấu hoặc chữ, do ảnh không ở dạng nền trong suốt như quy định.
- Hình chữ ký màu đen hoặc màu khác màu xanh, do người dùng tự quét chữ ký bằng mực khác hoặc chỉnh màu sai.
- Hình chữ ký nằm lệch hẳn về một phía, không canh giữa chức vụ và họ tên, vì kéo vùng ký bằng tay mỗi lần một kiểu.
- Hình chữ ký nằm ở trang khác trang có họ tên người ký, do khối chữ ký bị ngắt trang.
- Văn bản có hai hình chữ ký của cùng một người, do ký hai lần khi lần đầu tưởng chưa thành công. Trường hợp này nên hỏi văn thư để quay lại bản trước khi ký, không gửi đi.
Mỗi lỗi đều phát hiện được trong mười giây nếu người ký và văn thư có thói quen phóng to trang cuối trước khi chuyển bước. Bạn có thể đưa thao tác này vào danh sách tự kiểm của cơ quan.
Giữ an toàn chứng thư số cá nhân của người ký
Chứng thư số của người có thẩm quyền là thứ thay cho bàn tay ký của họ. Vì vậy, quy tắc bảo vệ nó nghiêm hơn nhiều so với việc giữ một cây bút. Thiết bị ký dạng USB phải do người được cấp giữ; mã PIN hoặc mật khẩu ký từ xa không ghi ra giấy dán cạnh máy, không đọc cho thư ký hay văn thư nhập hộ. Khi người ký đi công tác, cơ quan dùng cơ chế ký từ xa hoặc phân công người khác ký thay theo đúng quy chế, chứ không gửi thiết bị và mã cho người ở nhà ký thay mặt.
Một tình huống thực tế hay gặp: thủ trưởng bận, giao thiết bị ký cho trợ lý "ký giúp những văn bản đã duyệt". Về hình thức văn bản vẫn đúng, nhưng về bản chất là người khác dùng danh tính số của thủ trưởng. Nếu sau này có tranh chấp về một văn bản, câu hỏi "ai đã bấm ký" sẽ không trả lời được bằng nhật ký hệ thống. Đó là lý do quy chế nên cấm rõ việc này.
Khi mất thiết bị, lộ mã, đổi chức vụ hoặc nghỉ hưu, người được cấp phải báo ngay theo quy trình của cơ quan để tạm dừng hoặc thu hồi chứng thư. Thủ tục cụ thể theo hướng dẫn của tổ chức cung cấp chứng thư và quy định về chữ ký số hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Hình chữ ký số có bắt buộc màu xanh không?
Theo phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP, hình ảnh chữ ký số của người có thẩm quyền là hình ảnh chữ ký trên văn bản giấy, màu xanh, định dạng PNG nền trong suốt. Khi chuẩn bị ảnh chữ ký để nạp vào phần mềm ký, bạn nên dùng đúng màu này để văn bản thống nhất với quy định và với các cơ quan khác.
Văn bản điện tử có ghi họ tên người ký dưới hình chữ ký nữa không?
Có. Dòng họ tên người ký vẫn là một phần của thể thức như văn bản giấy, nằm dưới khoảng trống. Hình chữ ký số được đặt canh giữa dòng chức vụ và dòng họ tên, không thay cho dòng họ tên. Thông tin trong chứng thư số chỉ hiện khi mở bảng chữ ký, không thay thế phần chữ trên trang.
Cấp phó ký thay thì hình chữ ký là của ai?
Là chữ ký của cấp phó, người đứng tên dưới khoảng trống. Cấp phó dùng chứng thư số cá nhân của mình để ký, dòng quyền hạn ghi KT. và chức vụ người đứng đầu, dòng tiếp theo ghi chức vụ của cấp phó. Không dùng chứng thư số của người đứng đầu dù được đồng ý.
Có được thay hình chữ ký bằng dòng chữ họ tên đánh máy không?
Nghị định quy định hình ảnh chữ ký số là hình ảnh chữ ký của người có thẩm quyền trên văn bản giấy. Một số phần mềm cho chọn kiểu hiển thị chỉ có chữ, nhưng với văn bản hành chính theo Nghị định 30 nên dùng hình chữ ký như quy định để đúng thể thức và dễ nhận biết khi in ra.
Ký số xong mới thấy sai chức vụ thì làm sao?
Không sửa trên tệp đã ký, vì sửa sẽ làm chữ ký báo không toàn vẹn. Nếu văn bản chưa được văn thư cấp số và phát hành, báo văn thư huỷ bản đó trên hệ thống, sửa dự thảo và trình ký lại. Nếu đã phát hành thì xử lý theo thủ tục đính chính hoặc thay thế văn bản của cơ quan.
Người ký dùng chứng thư ký từ xa trên điện thoại thì hình chữ ký lấy ở đâu?
Hình chữ ký thường được nạp sẵn vào cấu hình của dịch vụ ký từ xa hoặc của hệ thống quản lý văn bản. Mỗi lần ký, phần mềm tự đặt hình đó vào vị trí đã chọn. Người ký nên kiểm cấu hình này một lần khi mới được cấp và mỗi khi thay ảnh chữ ký.