Theo nguyên tắc chung của Nghị định 30/2020/NĐ-CP, trước họ tên người ký văn bản hành chính không ghi học hàm, học vị và các danh hiệu danh dự khác. Ngoại lệ dành cho văn bản của lực lượng vũ trang nhân dân và các tổ chức sự nghiệp giáo dục, y tế, khoa học: việc ghi thêm quân hàm, học hàm, học vị do người đứng đầu có thẩm quyền quy định, nên mỗi ngành, mỗi đơn vị có thể khác nhau.
Đây là chỗ nhiều trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu lúng túng: có nơi ghi "PGS.TS.", có nơi không, có nơi văn bản này ghi văn bản kia không. Bài này nói rõ quy tắc chung, phạm vi ngoại lệ, cách viết khi được phép ghi, và chuyện họ tên người ký nói chung: tên đệm, tên người dân tộc thiểu số, tên có nhiều tiếng.
Quy tắc chung: khối chữ ký chỉ có họ, tên đệm và tên
Phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định họ và tên ghi trong khối chữ ký gồm họ, tên đệm (nếu có) và tên của người ký văn bản, và trước họ tên không ghi học hàm, học vị và các danh hiệu danh dự khác. Lý do nằm ở bản chất của văn bản hành chính: người ký ký với tư cách chức vụ trong cơ quan, thẩm quyền đến từ chức vụ, không đến từ bằng cấp hay danh hiệu.
Áp dụng quy tắc này, văn bản của một Ủy ban nhân dân xã, một sở, một cơ quan hành chính nói chung sẽ có dòng họ tên trơn, ví dụ giả định "Nguyễn Thị Hạnh", dù người ký có bằng tiến sĩ. Ghi "TS. Nguyễn Thị Hạnh" trên văn bản của cơ quan hành chính là thừa và sai thể thức. Cũng không ghi "Ông", "Bà", "Đồng chí" trước họ tên trong khối chữ ký.
Quy tắc này chỉ nói về khối chữ ký. Trong phần nội dung văn bản, ví dụ quyết định thành lập hội đồng chấm luận văn hay danh sách thành viên đoàn công tác, việc nêu học hàm, học vị của từng người là thông tin cần thiết cho nội dung và không bị hạn chế bởi quy tắc này. Nhầm hai phạm vi với nhau dẫn đến cả hai kiểu lỗi: xoá học vị khỏi danh sách hội đồng, hoặc thêm học vị vào khối chữ ký.
Ngoại lệ: lực lượng vũ trang, giáo dục, y tế, khoa học
Phụ lục Nghị định mở một ngoại lệ: việc ghi thêm quân hàm, học hàm, học vị trước họ tên người ký đối với văn bản của các đơn vị vũ trang nhân dân và các tổ chức sự nghiệp giáo dục, y tế, khoa học do người đứng đầu có thẩm quyền quy định. Cụm từ chính xác về "người đứng đầu" nào quy định, bạn đối chiếu bản gốc phụ lục; điểm cốt lõi là phải có quy định, không phải đơn vị nào thích thì ghi.
Hệ quả thực tế: một trường đại học, một bệnh viện, một viện nghiên cứu có thể được ghi học hàm, học vị trước tên người ký nếu có hướng dẫn của cơ quan quản lý ngành hoặc quy định nội bộ hợp lệ. Nếu đơn vị chưa có quy định nào, cách an toàn là áp quy tắc chung: không ghi. Văn thư của các đơn vị này nên hỏi phòng tổ chức – hành chính xem đã có văn bản quy định chưa, và lưu văn bản đó cùng bộ mẫu thể thức.
Ngoại lệ áp cho tổ chức sự nghiệp, không áp cho cơ quan quản lý nhà nước trong cùng lĩnh vực. Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo là cơ quan hành chính, văn bản của họ theo quy tắc chung. Một trường trung học cơ sở là đơn vị sự nghiệp giáo dục, nhưng việc ghi học vị trước tên hiệu trưởng vẫn phụ thuộc vào hướng dẫn áp dụng cho trường; đa số trường phổ thông không ghi.
Nếu được phép ghi thì ghi thế nào
Đặt ngay trước họ tên, cùng một dòng. Ví dụ giả định: "PGS.TS. Trần Văn Minh". Học hàm, học vị viết tắt theo cách thông dụng của đơn vị, không xuống dòng riêng, không đặt trong ngoặc, không đặt sau tên.
Thống nhất một cách viết tắt. Chọn một kiểu cho toàn đơn vị và ghi vào quy định thể thức nội bộ: "TS." hay "Ts.", "ThS." hay "Ths.", có dấu cách giữa "PGS." và "TS." hay không. Mỗi phòng viết một kiểu là lỗi thường thấy nhất ở các trường đại học.
Cùng kiểu chữ với họ tên. Phần học hàm, học vị nằm trong dòng họ tên nên dùng cùng kiểu: chữ in thường (chữ cái đầu viết hoa theo chữ viết tắt), đứng, đậm, canh giữa so với dòng chức vụ.
Ghi cái cao nhất có liên quan. Không liệt kê hết các bằng cấp. Người có học hàm phó giáo sư và học vị tiến sĩ thường ghi gộp "PGS.TS."; không thêm "ThS." hay "CN." vào cùng dòng.
Áp nhất quán theo người, không theo từng văn bản. Nếu quy định của đơn vị cho ghi, thì mọi văn bản người đó ký đều ghi; nếu không, thì không văn bản nào ghi. Văn bản cùng người ký mà lúc có lúc không làm người nhận nghi ngờ tính xác thực.
Họ và tên: tên đệm, tên nhiều tiếng, tên người dân tộc thiểu số
Họ tên trong khối chữ ký ghi đúng như trên giấy tờ tuỳ thân và quyết định bổ nhiệm, không rút gọn. "Nguyễn Văn Bình" không viết thành "N.V. Bình" hay "Bình Nguyễn". Người không có tên đệm thì chỉ ghi họ và tên. Người có tên đệm nhiều tiếng, ví dụ giả định "Tôn Nữ Thị Thu Hà", ghi đủ, kể cả khi dòng họ tên trở nên dài hơn dòng chức vụ.
Tên người dân tộc thiểu số có thể có cấu trúc khác: họ đứng sau, nhiều tiếng, hoặc có ký tự ít gặp. Ghi đúng như giấy tờ chính thức, viết hoa theo quy tắc viết hoa tên người; khi không chắc tiếng nào viết hoa, hỏi trực tiếp người ký và đối chiếu căn cước. Phông Times New Roman bộ mã Unicode hiển thị được hầu hết ký tự tiếng Việt, nhưng nếu tên có ký tự đặc biệt thì in thử để chắc chắn không bị lỗi phông.
Họ tên dài đến mức không vừa một dòng trong ô chữ ký là trường hợp hiếm. Khi gặp, nới rộng cột bên phải của bảng phần cuối thay vì giảm cỡ chữ hoặc ngắt tên làm hai dòng. Họ tên không được ngắt dòng giữa chừng, vì như vậy người đọc dễ nhầm phần dòng dưới là tên một người khác.
Danh hiệu, quân hàm và các chữ khác trước tên
Danh hiệu danh dự như "Nhà giáo nhân dân", "Thầy thuốc ưu tú", "Nghệ sĩ nhân dân", "Anh hùng Lao động" thuộc nhóm "danh hiệu danh dự khác" mà quy tắc chung không ghi trước họ tên người ký. Người được phong tặng danh hiệu vẫn ký văn bản hành chính với họ tên trơn; danh hiệu được ghi ở những nơi phù hợp như lý lịch, giới thiệu đại biểu, bảng vinh danh.
Quân hàm thuộc phạm vi văn bản của lực lượng vũ trang nhân dân, nơi có quy định riêng của ngành. Văn thư ở cơ quan dân sự không tự thêm cấp bậc quân hàm cho một người từng phục vụ trong quân đội khi người đó ký văn bản của cơ quan dân sự. Tương tự, chức vụ trong tổ chức chính trị – xã hội không ghi thành tiền tố trước họ tên.
Một thói quen cần bỏ là ghi chữ "Ông" hoặc "Bà" trước tên người ký, thường thấy trên văn bản của doanh nghiệp nhỏ hoặc văn bản soạn bằng mẫu dịch từ tiếng nước ngoài. Khối chữ ký của văn bản hành chính không có các chữ này. Trong phần nội dung, khi nhắc đến người thì vẫn dùng "ông", "bà" theo văn phong bình thường.
Ví dụ đối chiếu theo loại đơn vị
Các ví dụ dưới đây là giả định, minh hoạ nguyên tắc; đơn vị thật cần theo quy định áp dụng cho mình.
| Đơn vị (ví dụ giả định) | Người ký | Dòng họ tên nên ghi | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| UBND xã An Phú, tỉnh X | Chủ tịch có bằng thạc sĩ | Lê Văn Tâm | Cơ quan hành chính, không ghi học vị |
| Sở Y tế tỉnh X | Giám đốc là tiến sĩ, bác sĩ | Phạm Thị Lan | Cơ quan quản lý nhà nước, theo quy tắc chung |
| Bệnh viện đa khoa tỉnh X | Giám đốc là tiến sĩ | Có thể "TS. Hoàng Văn Nam" nếu có quy định cho ghi | Đơn vị sự nghiệp y tế, kiểm quy định của ngành và bệnh viện |
| Trường đại học Y | Hiệu trưởng là giáo sư, tiến sĩ | Có thể "GS.TS. …" nếu có quy định cho ghi | Thống nhất cách viết tắt toàn trường |
| Trường THCS | Hiệu trưởng là thạc sĩ | Thường ghi họ tên trơn | Phần lớn trường phổ thông không ghi |
| Công ty TNHH Minh An | Giám đốc là tiến sĩ | Theo quy chế công ty; nên ghi trơn | Doanh nghiệp không bắt buộc theo Nghị định 30 |
Khi chưa rõ đơn vị mình có được ghi hay không, ghi họ tên trơn là lựa chọn không bao giờ sai thể thức. Ghi thêm học vị khi không có quy định mới là chỗ dễ bị nhắc nhở trong các đợt kiểm tra công tác văn thư.
Soát dòng họ tên trước khi trình ký
Dòng họ tên là dòng ít ai đọc kỹ vì ai cũng nghĩ mình biết tên lãnh đạo. Chính vì vậy lỗi ở dòng này hay lọt qua đến lúc đã ký. Trước khi in bản trình ký, đối chiếu từng điểm sau với danh mục mẫu chữ ký của cơ quan:
- Đúng chính tả và dấu thanh, đặc biệt các tên dễ gõ nhầm dấu hỏi và dấu ngã, hoặc các tên có nhiều cách viết như "Thủy" và "Thuỷ" (theo cách người đó dùng trên giấy tờ).
- Đủ tên đệm, không bỏ tiếng nào để dòng ngắn lại.
- Không có tiền tố thừa: không "Ông", "Bà", "Đồng chí", không danh hiệu; học hàm, học vị chỉ có khi đơn vị đã có quy định cho ghi.
- Đúng người: họ tên khớp với dòng chức vụ ngay trên. Lỗi kinh điển là đổi người ký từ giám đốc sang phó giám đốc nhưng quên đổi họ tên, hoặc ngược lại.
- Đúng kiểu chữ: in thường, đứng, đậm, canh giữa so với chức vụ; không nghiêng, không gạch chân.
- Không bị ngắt dòng và không bị dấu đè: in thử, xem khoảng trống phía trên có đủ cho chữ ký và dấu.
Nếu văn bản do nhiều người ký, soát từng khối một theo cùng danh sách. Văn bản đã ký mà sai họ tên thì không sửa tay; xử lý theo quy chế văn thư về sửa văn bản đã ký hoặc đã phát hành.
Câu hỏi thường gặp
Có ghi "Bác sĩ" trước tên giám đốc bệnh viện khi ký văn bản không?
"Bác sĩ" là chức danh nghề nghiệp, không phải học hàm hay học vị. Việc ghi các chữ như vậy trước tên người ký ở bệnh viện phụ thuộc quy định áp dụng cho đơn vị; khi chưa có quy định, khối chữ ký chỉ ghi họ tên.
Văn bản của khoa trong trường đại học có được ghi học vị trưởng khoa không?
Khoa là đơn vị thuộc trường, văn bản của khoa thường theo quy định thể thức nội bộ của trường. Nếu trường đã quy định ghi học hàm, học vị cho văn bản của mình thì áp đồng bộ cho cả các khoa, phòng; nếu chưa, nên ghi họ tên trơn.
Ghi "ThS" có dấu chấm hay không?
Chữ viết tắt học vị trong khối chữ ký nên có dấu chấm ở cuối, ví dụ "ThS.", "TS.", để thống nhất với cách viết tắt quyền hạn TM., KT. trong cùng khối. Quan trọng hơn dấu chấm là cả đơn vị dùng một cách viết duy nhất.
Tên người ký có dấu thanh sai trên văn bản đã phát hành thì xử lý thế nào?
Sai họ tên người ký là sai thể thức, có thể làm bên nhận nghi ngờ văn bản. Cơ quan ban hành nên xử lý theo cách sửa văn bản đã phát hành mà quy chế văn thư quy định, thường là ban hành văn bản đính chính hoặc thay thế, không sửa tay trên bản đã gửi.
Người ký là người nước ngoài làm việc tại cơ quan Việt Nam thì ghi tên thế nào?
Ghi đúng họ tên như trên hộ chiếu hoặc giấy tờ được dùng để bổ nhiệm, giữ thứ tự và cách viết của giấy tờ đó. Không tự phiên âm sang tiếng Việt. Chức vụ vẫn ghi bằng tiếng Việt in hoa như mọi khối chữ ký khác.
Có cần ghi học vị ở bản tiếng Anh của văn bản không?
Bản dịch hoặc bản tiếng nước ngoài theo thông lệ của ngôn ngữ đó và quy định của đơn vị về văn bản đối ngoại. Nghị định 30 điều chỉnh văn bản hành chính tiếng Việt; với văn bản song ngữ, cần kiểm quy chế đối ngoại của đơn vị.