HinhThuc.comHình Thức
Phần đầu văn bản

Quốc hiệu và tiêu ngữ trên văn bản hành chính: cỡ chữ, kiểu chữ và đường kẻ dưới

Cách trình bày quốc hiệu và tiêu ngữ theo Nghị định 30/2020: cỡ chữ, in hoa hay in thường, gạch nối, đường kẻ dưới dài bao nhiêu và lỗi hay gặp.

Top-down view of a wooden desk in a Vietnamese ward office, a ruler laid across a blank white sheet, pencil and eraser nearby, morning light from the left

Quốc hiệu và tiêu ngữ là hai dòng đầu tiên người nhận nhìn thấy, nằm ở góc trên bên phải trang đầu, và cũng là chỗ văn thư soát đầu tiên khi văn bản được trình ký. Theo Phụ lục I của Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, quốc hiệu viết chữ in hoa, cỡ 12 đến 13, đứng, đậm; tiêu ngữ viết chữ in thường, cỡ 13 đến 14, đứng, đậm, chữ cái đầu mỗi cụm viết hoa, giữa các cụm có gạch nối, bên dưới có đường kẻ ngang liền nét dài bằng dòng chữ.

Hai dòng này trông đơn giản nên ít ai đọc kỹ quy định, rồi chép mẫu từ văn bản cũ, từ tệp của đồng nghiệp, từ một trang mạng nào đó. Lỗi vì thế được nhân bản qua nhiều năm: quốc hiệu cỡ 14 tràn ra hai dòng, tiêu ngữ in nghiêng, đường kẻ dài quá hoặc ngắn quá, gạch chân dính vào chân chữ. Bài này đi từng chi tiết, kèm bảng đối chiếu đúng – sai để bạn tự kiểm mẫu của mình. Quy định có thể được sửa đổi, bổ sung; trước khi chỉnh mẫu chung của cơ quan, bạn nên đối chiếu bản gốc Nghị định hiện hành.

Thông số của hai dòng quốc hiệu và tiêu ngữ

Bảng dưới gom các thông số mà Phụ lục I nêu cho ô số 1. Cột cuối là cách hiểu khi làm mẫu; chỗ nào phụ lục cho một khoảng (ví dụ cỡ 12 đến 13) thì cơ quan chọn một giá trị và giữ thống nhất cho mọi văn bản.

Chi tiếtQuốc hiệuTiêu ngữGhi chú khi làm mẫu
Nội dungCỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúcChép đúng từng chữ, không thêm dấu chấm cuối dòng
Kiểu chữ hoa – thườngIn hoa toàn bộIn thường, viết hoa chữ cái đầu mỗi cụmKhông gõ tiêu ngữ bằng chữ in hoa
Cỡ chữ12 đến 1313 đến 14Tiêu ngữ thường to hơn quốc hiệu một cỡ
Kiểu chữĐứng, đậmĐứng, đậmKhông in nghiêng dòng nào
Căn chỉnhPhía trên, bên phải trangCanh giữa ngay dưới quốc hiệuHai dòng cùng trục giữa
Đường kẻKhông cóKẻ ngang liền nét dưới tiêu ngữ, dài bằng dòng chữĐường kẻ là một nét riêng, không phải gạch chân chữ

Lý do quốc hiệu dùng cỡ nhỏ hơn tiêu ngữ khá thực tế: chuỗi "CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM" viết in hoa rất dài, nếu để cỡ 14 thì trên lề phải hẹp nó dễ tràn sang dòng thứ hai hoặc lấn sang cột bên trái, nơi đặt tên cơ quan. Cỡ 12 hoặc 13 đủ để dòng này nằm gọn trên một dòng trong nửa phải của trang.

Cũng nên để ý chữ "HÒA": văn bản quy định viết theo cách bỏ dấu kiểu cũ, dấu huyền đặt trên chữ o. Một số bộ gõ tự đổi thành "HOÀ". Hai cách đều đọc như nhau, nhưng trong một cơ quan nên chọn một cách và giữ nguyên trong mẫu, vì văn bản đi cùng ngày mà hai kiểu khác nhau trông thiếu chỉn chu.

Tiêu ngữ: gạch nối, khoảng cách và chữ viết hoa

Tiêu ngữ gồm ba cụm "Độc lập", "Tự do", "Hạnh phúc". Phụ lục I yêu cầu chữ cái đầu của mỗi cụm viết hoa, giữa các cụm có gạch nối và có cách chữ, nghĩa là trước và sau gạch nối đều có một khoảng trắng. Viết đúng là "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc". Ba lỗi hay gặp là viết dính "Độc lập-Tự do-Hạnh phúc", viết hoa cả chữ thứ hai trong cụm thành "Độc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc", và viết in hoa cả dòng như quốc hiệu.

Chuyện dùng gạch nối ngắn hay gạch dài cũng hay gây tranh luận ở phòng văn thư. Văn bản quy định dùng từ "gạch nối"; trên thực tế nhiều mẫu của các cơ quan dùng dấu gạch ngắn, một số mẫu lại dùng gạch dài hơn vì trông cân hơn khi in. Bạn không nên tự đổi theo cảm nhận. Cách làm chắc nhất là mở bản gốc phụ lục, xem ký tự được dùng trong mẫu trình bày, rồi thống nhất một ký tự trong mẫu chung của cơ quan. Quan trọng hơn cả là trong cùng một cơ quan, mọi văn bản dùng cùng một ký tự.

Khoảng cách giữa dòng quốc hiệu và dòng tiêu ngữ nên để dòng đơn, không chèn dòng trống ở giữa. Nhiều tệp mẫu cũ có một đoạn trống giữa hai dòng, làm ô số 1 cao hơn ô số 2 bên trái, kéo lệch cả phần đầu. Khi bạn thấy dòng tiêu ngữ thấp hơn dòng tên cơ quan ban hành, gần như chắc chắn là có đoạn trống hoặc khoảng cách đoạn thừa nằm đâu đó trong ô số 1.

Đường kẻ dưới tiêu ngữ dài bao nhiêu và kẻ thế nào

Độ dài bằng dòng chữ tiêu ngữ. Phụ lục I nêu đường kẻ ngang nét liền, có độ dài bằng độ dài của dòng chữ tiêu ngữ. Nó không kéo dài bằng dòng quốc hiệu phía trên, cũng không ngắn lại một nửa như đường kẻ dưới tên cơ quan ban hành ở cột trái. Đây là chỗ hay nhầm nhất, vì hai đường kẻ ở hai cột có quy tắc độ dài khác nhau.

Đường kẻ là một nét riêng, không phải gạch chân chữ. Nếu bôi đen dòng tiêu ngữ rồi bấm gạch chân, nét gạch sẽ dính sát chân chữ, cắt qua phần đuôi của chữ "p" trong "phúc" và trông như chữ bị gạch. Văn bản đúng có đường kẻ tách hẳn khỏi dòng chữ, nằm cách bên dưới một khoảng nhỏ. Cách dựng nét này trên máy tính thuộc phần thiết lập trình bày; ở đây chỉ cần nhớ kết quả phải là một nét liền, tách khỏi chữ.

Đường kẻ phải đặt cân giữa. Hai đầu đường kẻ thẳng với chữ cái đầu và chữ cái cuối của tiêu ngữ. Khi căn lại cỡ chữ tiêu ngữ từ 14 xuống 13, dòng chữ ngắn đi, nên đường kẻ cũng phải ngắn theo. Người soạn hay quên bước này nên đường kẻ thò ra hai bên.

Liền nét, không chấm, không đứt. Không dùng nét đứt, nét chấm hay nét đôi. Độ dày nét vừa phải, nhìn rõ khi in đen trắng; nét quá đậm sẽ nổi hơn cả chữ tiêu ngữ, làm phần đầu mất cân đối.

Đối chiếu đúng – sai: những bản quốc hiệu hay gặp

Các dòng dưới đây là ví dụ giả định, gom từ những kiểu sai phổ biến khi chép mẫu. Bạn có thể dùng bảng này để soát nhanh mẫu đang dùng ở phòng mình.

Cách trình bàyĐúng hay saiVì sao
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM, cỡ 13, đứng, đậm, một dòngĐúngKhớp cỡ, kiểu chữ và vị trí trong phụ lục
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, in thườngSaiQuốc hiệu phải in hoa toàn bộ
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM, cỡ 14, tràn sang hai dòngSaiVượt khoảng cỡ chữ và phá bố cục ô số 1
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, cỡ 14, đứng, đậm, có đường kẻ dưới bằng dòng chữĐúngĐúng chữ hoa, gạch nối, cỡ và đường kẻ
ĐỘC LẬP - TỰ DO - HẠNH PHÚCSaiTiêu ngữ in thường, chỉ hoa chữ cái đầu mỗi cụm
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, in nghiêngSaiTiêu ngữ in đứng, đậm
Độc lập-Tự do-Hạnh phúcSaiThiếu khoảng cách hai bên gạch nối
Tiêu ngữ có gạch chân dính chữSaiĐường kẻ phải là nét liền tách khỏi chữ

Khi soát một tập văn bản, bạn chỉ cần đặt bản đúng cạnh bản cần kiểm, nhìn bốn chỗ: chữ hoa, cỡ chữ, kiểu đứng đậm, đường kẻ. Mỗi văn bản mất chưa tới nửa phút, nhưng tránh được việc trả lại sau khi đã trình ký.

Vị trí ô số 1 so với phần còn lại của phần đầu

Trong sơ đồ bố trí của Phụ lục I, quốc hiệu và tiêu ngữ nằm ở ô số 1, phía trên bên phải trang đầu. Đối diện ở bên trái là ô số 2, nơi ghi tên cơ quan ban hành. Hai ô này bắt đầu ở cùng một độ cao: dòng quốc hiệu ngang hàng với dòng đầu tiên của tên cơ quan. Bên dưới ô số 1 là ô số 4, dòng địa danh và ngày tháng in nghiêng, cũng căn giữa theo trục của quốc hiệu.

Vì quốc hiệu dài hơn tên cơ quan nên cột phải thường rộng hơn cột trái. Mẫu dùng phổ biến chia phần đầu thành hai cột không viền, cột phải rộng hơn đủ để quốc hiệu nằm trên một dòng. Khi chỉnh độ rộng cột, nhớ rằng trục giữa của cột phải chính là trục căn của quốc hiệu, tiêu ngữ và dòng ngày tháng; xê dịch cột là cả ba dòng xê dịch theo.

Ô số 1 chỉ xuất hiện ở trang đầu. Văn bản nhiều trang không lặp quốc hiệu ở đầu các trang sau. Nếu bạn thấy quốc hiệu xuất hiện lại ở trang hai, nhiều khả năng ai đó đã đặt nó vào phần đầu trang lặp lại của tệp, một lỗi hay gặp khi chuyển mẫu giữa các máy.

Quốc hiệu trong các văn bản không phải của cơ quan nhà nước

Nghị định 30/2020 áp dụng cho cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước; các tổ chức khác tham khảo. Thực tế quốc hiệu và tiêu ngữ xuất hiện trên rất nhiều loại giấy tờ ngoài khối nhà nước, và cách dùng có vài điểm khác cần biết.

  • Đơn từ cá nhân gửi cơ quan (đơn xin, đơn đề nghị) thường mở đầu bằng quốc hiệu và tiêu ngữ ở giữa trang, vì đơn không có ô tên cơ quan bên trái. Nên giữ chữ hoa, chữ thường và đường kẻ như văn bản hành chính để đơn trông nghiêm túc.
  • Văn bản của doanh nghiệp tư nhân như quyết định bổ nhiệm, thông báo nội bộ, hợp đồng lao động thường dùng quốc hiệu theo thói quen; việc trình bày do quy chế của doanh nghiệp quyết định, nhưng đã dùng thì nên dùng đúng cách để tránh lỗi chữ hoa, gạch nối.
  • Văn bản của Đảng không dùng quốc hiệu và tiêu ngữ theo cách của văn bản hành chính, mà có thể thức riêng theo Hướng dẫn 36-HD/VPTW. Đừng chép mẫu văn bản hành chính sang cho chi bộ hay đảng uỷ.
  • Văn bản của trường học công lập là văn bản của đơn vị sự nghiệp nhà nước nên dùng quốc hiệu, tiêu ngữ theo Nghị định 30/2020 như cơ quan hành chính.
  • Hợp đồng ký giữa hai bên thường đặt quốc hiệu ở giữa trang, phía trên tên hợp đồng; cỡ chữ và kiểu chữ có thể giữ như văn bản hành chính cho đồng bộ.

Ở những loại văn bản này, quốc hiệu không phải yêu cầu của Nghị định 30/2020 theo cùng cách như với cơ quan nhà nước, nên đừng mặc định mọi quy tắc đều bắt buộc. Nhưng một khi đã đưa quốc hiệu lên trang, viết sai chữ hoa hay thiếu gạch nối vẫn là lỗi người đọc nhìn thấy ngay.

Kiểm ô số 1 trong một phút trước khi trình ký

Thứ tự dưới đây đi từ chi tiết dễ thấy tới chi tiết dễ bỏ sót. Bạn có thể in ra, dán cạnh màn hình trong những tuần đầu nhận việc.

  1. Đọc từng chữ quốc hiệu, đối chiếu với chuỗi chuẩn, kiểm tra không thiếu chữ "XÃ HỘI" hay "CHỦ NGHĨA" do gõ vội.
  2. Kiểm cỡ chữ quốc hiệu nằm trong khoảng 12 đến 13 và dòng quốc hiệu nằm gọn trên một dòng.
  3. Kiểm tiêu ngữ in thường, chữ cái đầu mỗi cụm viết hoa, hai gạch nối có khoảng trắng hai bên, cỡ 13 đến 14.
  4. Kiểm cả hai dòng đều đứng và đậm, không có dòng nào nghiêng.
  5. Nhìn đường kẻ dưới tiêu ngữ: liền nét, tách khỏi chữ, dài đúng bằng dòng chữ, hai đầu thẳng với chữ đầu và chữ cuối.
  6. Kiểm dòng quốc hiệu ngang hàng với dòng đầu tiên của tên cơ quan bên trái, không có dòng trống thừa trong ô số 1.
  7. In thử một trang hoặc xem trước bản in, vì đường kẻ dựng bằng hình vẽ đôi khi bị lệch khi đổi máy in.

Nếu cơ quan bạn đã có mẫu chung chuẩn, việc kiểm ô số 1 chỉ còn là so mẫu. Khi phát hiện mẫu chung sai, báo người giữ mẫu sửa một lần thay vì mỗi người tự chữa trên tệp của mình.

Câu hỏi thường gặp

Quốc hiệu cỡ 13 hay cỡ 12 thì đúng?

Cả hai đều nằm trong khoảng Phụ lục I của Nghị định 30/2020 cho phép. Cơ quan nên chọn một cỡ và ghi vào mẫu chung. Cỡ 13 dễ đọc hơn, cỡ 12 hợp với khổ cột hẹp; quan trọng là quốc hiệu nằm gọn trên một dòng và thống nhất trong mọi văn bản.

Đường kẻ dưới tiêu ngữ có cần dài bằng dòng quốc hiệu không?

Không. Đường kẻ dưới tiêu ngữ có độ dài bằng chính dòng chữ tiêu ngữ, không theo dòng quốc hiệu. Hai đầu nét kẻ thẳng với chữ cái đầu "Đ" và chữ cái cuối của chữ "phúc". Khi bạn đổi cỡ chữ tiêu ngữ, nhớ điều chỉnh lại độ dài đường kẻ cho khớp.

Có được viết "Độc lập – Tự do – Hạnh phúc" bằng gạch dài không?

Văn bản quy định dùng gạch nối giữa các cụm, có khoảng trắng hai bên. Nhiều mẫu thực tế dùng gạch ngắn, một số dùng gạch dài hơn. Bạn nên đối chiếu ký tự trong mẫu của bản gốc phụ lục, rồi thống nhất một ký tự cho cả cơ quan, không để mỗi văn bản một kiểu.

Văn bản nhiều trang có lặp lại quốc hiệu ở đầu mỗi trang không?

Không. Quốc hiệu và tiêu ngữ chỉ trình bày ở trang đầu tiên. Nếu quốc hiệu lặp lại ở các trang sau, thường là do nó bị đặt nhầm vào vùng đầu trang lặp lại của tệp; bạn cần chuyển nó về thân trang đầu và xoá khỏi vùng đầu trang.

Đơn xin việc gửi cơ quan có bắt buộc quốc hiệu không?

Đơn của cá nhân không thuộc phạm vi điều chỉnh trực tiếp như văn bản của cơ quan, nhưng thói quen phổ biến là mở đầu đơn bằng quốc hiệu và tiêu ngữ đặt giữa trang. Nếu dùng, bạn nên viết đúng chữ hoa, gạch nối và đường kẻ để đơn trông chỉn chu.

Văn bản của chi bộ có dùng quốc hiệu như văn bản của ủy ban không?

Không. Văn bản của tổ chức Đảng có thể thức riêng theo Hướng dẫn 36-HD/VPTW, khác văn bản hành chính ở phần đầu. Khi soạn cho tổ chức Đảng, bạn dùng mẫu theo hướng dẫn đó, không chép phần đầu của văn bản hành chính sang.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138