Trong văn bản tiếng Việt, số lớn phân cách hàng nghìn bằng dấu chấm và phần thập phân bằng dấu phẩy: 1.250.000 đồng, 2,5 ha. Số tiền quan trọng nên ghi bằng chữ số kèm dòng bằng chữ, và hai dòng phải khớp nhau từng đơn vị. Đơn vị đo dùng ký hiệu khi đi kèm số, viết đầy đủ khi đứng một mình.
Nghị định 30/2020/NĐ-CP không có một mục riêng quy định chi tiết cách ghi số trong thân văn bản; phần lớn những gì bài này nêu là quy ước tiếng Việt và thực tế làm việc của cơ quan, kế toán. Vì vậy mỗi mục đều nói rõ chỗ nào là quy ước phổ biến, chỗ nào cần theo quy chế cơ quan hoặc quy định chuyên ngành hiện hành. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.
Dấu chấm và dấu phẩy trong số: bảng đúng – sai
Nguồn gây nhầm lớn nhất là thói quen ngược nhau giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Phần mềm bảng tính để mặc định theo tiếng Anh sẽ hiện "1,250,000.5"; dán thẳng vào văn bản tiếng Việt là sai. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp.
| Viết sai hoặc lẫn kiểu | Viết theo quy ước tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1,250,000 đồng | 1.250.000 đồng | Dấu chấm phân cách hàng nghìn |
| 2.5 ha | 2,5 ha | Dấu phẩy ngăn phần thập phân |
| 1250000 đồng | 1.250.000 đồng | Số từ bốn chữ số trở lên nên phân cách cho dễ đọc |
| 12.5% | 12,5% | Phần trăm có thập phân vẫn dùng dấu phẩy |
| 0.75 | 0,75 | Số nhỏ hơn một vẫn dùng dấu phẩy |
| 3 tr đồng | 3 triệu đồng | Không viết tắt "triệu" trong văn bản hành chính |
Với năm, số hiệu văn bản, số nhà, mã số thuế, số điện thoại hay số tài khoản, không chèn dấu phân cách: năm 2026, không viết 2.026. Đây là những dãy số dùng để nhận dạng chứ không để đọc giá trị. Khi dán số liệu từ bảng tính, kiểm cài đặt vùng của phần mềm trước, sửa một lần ở nguồn tốt hơn sửa từng con số trong văn bản.
Chữ số hay viết bằng chữ: quy ước thường dùng
Văn bản hành chính dùng chữ số cho số liệu: số lượng, số tiền, diện tích, tỷ lệ, ngày tháng. Lý do là người đọc báo cáo cần so sánh, cộng trừ, và chữ số làm việc đó nhanh hơn. Viết "một trăm hai mươi lăm hộ" trong một bảng tổng hợp là làm khó người đọc.
Ngược lại, trong câu văn diễn đạt, các số nhỏ không mang tính đo đếm thường viết bằng chữ: "chia thành ba nhóm", "trong hai ngày", "lần thứ hai". Khi số đứng đầu câu, nên viết bằng chữ hoặc đảo câu cho số không đứng đầu, vì câu bắt đầu bằng chữ số dễ bị đọc nhầm là một mục được đánh số.
Điều quan trọng hơn quy ước là nhất quán trong cùng loại thông tin. Một đoạn báo cáo viết "ba xã đạt, 4 xã chưa đạt" làm người đọc khựng lại. Hãy chọn: nếu đây là số liệu thống kê, viết "3 xã đạt, 4 xã chưa đạt"; nếu là câu văn thông thường, viết bằng chữ cả hai.
Số thứ tự trong cấu trúc văn bản theo quy định riêng: theo Phụ lục I Nghị định 30/2020/NĐ-CP, phần và chương đánh số bằng chữ số La Mã, điều và khoản dùng chữ số Ả Rập, điểm dùng chữ cái. Cách trình bày cụ thể thuộc danh mục nội dung và bố cục. Báo cáo không chia điều khoản thường dùng chữ số La Mã cho mục lớn (I, II, III) và chữ số Ả Rập cho mục nhỏ, nhưng đó là thói quen phổ biến chứ không phải yêu cầu bắt buộc chung.
Số tiền: chữ số, bằng chữ và đơn vị
Đơn vị tiền. Ghi "đồng" sau số tiền trong thân văn bản: 12.500.000 đồng. Ký hiệu "đ" hoặc "VNĐ" quen trong hoá đơn, bảng giá, nhưng văn bản hành chính dùng chữ "đồng" đầy đủ trang trọng hơn. Với bảng số liệu lớn, có thể ghi đơn vị tính ở góc bảng như "Đơn vị tính: triệu đồng" rồi trong ô chỉ ghi số.
Ghi bằng chữ. Với khoản tiền trong quyết định chi, hợp đồng, biên bản giao nhận, thường ghi thêm bằng chữ trong ngoặc đơn hoặc ở một dòng "Bằng chữ:". Ví dụ giả định: 12.500.000 đồng (Mười hai triệu năm trăm nghìn đồng). Chữ đầu dòng bằng chữ viết hoa, phần sau viết thường, kết thúc bằng chữ "đồng". Quy định chuyên ngành kế toán có thể yêu cầu chi tiết hơn với chứng từ; khi soạn chứng từ, theo quy định hiện hành của ngành.
Khớp số và chữ. Số bằng chữ và số bằng chữ số phải khớp tuyệt đối. Khi lệch, người đọc không biết tin bên nào, và trong hợp đồng thì đó là điểm tranh chấp. Sau khi sửa số tiền ở bất cứ đâu, sửa luôn dòng bằng chữ; thói quen chỉ sửa chữ số rồi quên dòng chữ rất phổ biến.
Nghìn hay ngàn, lẻ hay linh. Văn bản hành chính phần lớn dùng "nghìn" và dùng "linh" hoặc "lẻ" theo thói quen vùng miền, ví dụ "một trăm linh năm" hoặc "một trăm lẻ năm". Không có cách nào sai hẳn, nhưng trong một văn bản và một bộ chứng từ, chọn một cách và giữ nguyên.
Đơn vị đo và tỷ lệ phần trăm
Đơn vị đo xuất hiện nhiều trong văn bản về đất đai, xây dựng, nông nghiệp. Những quy ước sau giúp văn bản rõ và không bị đọc sai:
- Khi đi kèm số, dùng ký hiệu đơn vị: 25 kg, 3 km, 1,2 ha, 150 m². Khi đứng một mình hoặc dùng theo nghĩa chung, viết đầy đủ: "tính theo mét vuông", "vài ki-lô-mét".
- Ký hiệu đơn vị không thêm dấu chấm và không thêm "s" số nhiều: viết "kg", không viết "kg." hay "kgs".
- Giữ đúng chữ hoa, chữ thường của ký hiệu: "kg" chứ không "Kg", "km" chứ không "KM". Một số ký hiệu có chữ hoa vì lấy theo tên người, như đơn vị đo công suất điện; chép đúng như quy định.
- Mét vuông và mét khối viết bằng chỉ số trên: m², m³. Nếu phông hoặc phần mềm không hiện chỉ số, viết đầy đủ "mét vuông" thay vì "m2", vì "m2" dễ bị hiểu là mã hay ký hiệu khác.
- Phần trăm viết số liền với ký hiệu %, như 15%, hoặc viết "15 phần trăm" trong câu văn. Thực tế có văn bản đặt khoảng cách trước %, có văn bản không; chọn một kiểu cho toàn văn bản.
- Khi so sánh tỷ lệ, phân biệt "tăng 5%" với "tăng 5 điểm phần trăm". Tỷ lệ từ 20% lên 25% là tăng 5 điểm phần trăm, nhưng tăng 25% so với giá trị cũ. Viết sai chỗ này làm báo cáo nói sai sự thật dù số liệu gốc đúng.
Đơn vị đo chuyên ngành, như đơn vị diện tích đất trong hồ sơ địa chính, có thể có quy định riêng về cách ghi. Khi soạn văn bản thuộc ngành đó, dùng đúng mẫu của ngành và kiểm văn bản hiện hành.
Ngày tháng và giờ trong thân văn bản
Ô thời gian ban hành ở đầu văn bản có quy tắc riêng trong Phụ lục I Nghị định 30/2020/NĐ-CP, bao gồm việc thêm số 0 trước ngày nhỏ hơn 10 và tháng 1, 2. Chi tiết phần này thuộc danh mục phần đầu văn bản. Trong thân văn bản, ngày tháng có thể ghi đầy đủ "ngày 15 tháng 3 năm 2026" hoặc gọn "15/3/2026". Cách đầy đủ trang trọng hơn và hay dùng trong quyết định, hợp đồng; cách gọn hợp với bảng biểu, báo cáo nhiều mốc thời gian.
Khi viện dẫn văn bản, ngày ban hành nên ghi như ô thời gian trên văn bản gốc, tức là dạng đầy đủ. Trộn hai kiểu trong cùng một đoạn, như "từ ngày 15 tháng 3 năm 2026 đến 20/3/2026", trông cẩu thả.
Giờ trong giấy mời, thông báo thường ghi "8 giờ 30 phút" hoặc gọn "8 giờ 30". Dạng "8h30" quen trong tin nhắn nhưng ít trang trọng; nên tránh trong văn bản gửi đi. Khi một sự kiện kéo dài, ghi rõ "từ 8 giờ 00 đến 11 giờ 00" hoặc "buổi sáng", tránh dùng dấu gạch nối giữa hai mốc giờ vì dễ đọc nhầm.
Khoảng thời gian dài nên dùng cặp "từ… đến…" thay vì dấu gạch: "từ ngày 01 tháng 4 đến hết ngày 30 tháng 4 năm 2026" (ví dụ giả định). Chữ "hết ngày" giúp tránh tranh cãi về việc ngày cuối có được tính hay không. Với thời hạn nộp hồ sơ, nếu có giờ chốt cụ thể trong ngày thì ghi rõ giờ, vì người nộp ở xa thường tính theo giờ làm việc của chính họ.
Soát số liệu trước khi trình ký
Số liệu sai là lỗi khó phát hiện nhất vì ai cũng đọc lướt qua số. Năm bước dưới nên làm trên bản in:
- Khoanh mọi con số trong văn bản. Với mỗi số, hỏi nó lấy từ đâu và nguồn đó có phải bản mới nhất không.
- Cộng lại các tổng: tổng cột, tổng dòng, tổng các khoản cộng thành tổng chung. Lỗi cộng xuất hiện thường xuyên khi một dòng bị thêm hoặc xoá sau khi đã tính tổng.
- Kiểm dấu phân cách: dấu chấm cho hàng nghìn, dấu phẩy cho thập phân, không lẫn kiểu tiếng Anh.
- Đối chiếu mọi số tiền với dòng bằng chữ, đọc to dòng bằng chữ để nghe có khớp không.
- Kiểm đơn vị: mỗi số đi kèm đơn vị đúng, ký hiệu viết đúng, không có chỗ "ha" ở đoạn trên thành "m²" ở đoạn dưới mà không quy đổi.
Nếu văn bản có số liệu so sánh giữa các năm, kiểm thêm xem cách tính tỷ lệ tăng giảm có thống nhất, và các mốc có cùng thời điểm chốt số liệu không.
Với báo cáo do nhiều bộ phận gửi số liệu, ghi rõ ở cuối bảng nguồn số liệu và ngày chốt. Khi cấp trên hỏi lại một con số, người soạn biết ngay phải hỏi ai, thay vì lục lại cả chuỗi thư điện tử. Thói quen này cũng giúp lần báo cáo sau dùng lại đúng cách tính, không phải đoán người trước đã làm thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Số tiền bằng chữ có cần viết hoa chữ đầu không?
Theo thói quen trình bày phổ biến, dòng bằng chữ viết hoa chữ cái đầu, phần sau viết thường, kết thúc bằng "đồng", ví dụ giả định "Mười hai triệu năm trăm nghìn đồng". Với chứng từ kế toán, theo mẫu và quy định của ngành đang áp dụng.
Viết "2.026" cho năm có đúng không?
Không. Năm, số hiệu, số nhà, mã số và các dãy số dùng để nhận dạng không chèn dấu phân cách hàng nghìn. Dấu chấm phân cách chỉ dùng cho số biểu thị giá trị, như số tiền, số lượng, diện tích.
Có nên viết "m2" thay cho "m²" không?
Nên tránh. "m2" có thể bị hiểu nhầm là một ký hiệu khác. Nếu phần mềm hoặc phông không hiện được chỉ số trên, viết đầy đủ "mét vuông". Trong trình soạn thảo thông dụng có chức năng định dạng chỉ số trên để chuyển chữ số 2 thành dạng nhỏ phía trên.
Văn bản dùng "VNĐ" có sai không?
Không sai chính tả, nhưng trong văn bản hành chính, ghi "đồng" sau số tiền là cách phổ biến và trang trọng hơn. "VNĐ" hay "đ" phù hợp với bảng giá, hoá đơn, hoặc khi cần phân biệt với ngoại tệ trong cùng văn bản.
Báo cáo dùng "tăng 5%" khi tỷ lệ từ 20% lên 25% có đúng không?
Không chính xác. Từ 20% lên 25% là tăng 5 điểm phần trăm, còn so với giá trị cũ là tăng 25%. Nên viết rõ "tăng 5 điểm phần trăm" để người đọc không hiểu sai mức thay đổi.
Số thứ tự mục trong báo cáo có bắt buộc dùng chữ số La Mã không?
Phụ lục I Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định phần, chương dùng chữ số La Mã trong văn bản có bố cục chương, điều. Với báo cáo không chia chương, dùng I, II, III cho mục lớn là thói quen phổ biến. Quy chế cơ quan có thể quy định cụ thể hơn.