Công văn, kế hoạch và báo cáo thường không có khối căn cứ nghiêng tách dòng như quyết định; cơ sở ban hành được nêu ngay trong đoạn mở đầu, bằng chữ đứng, cỡ chữ và lùi đầu dòng giống phần nội dung. Đoạn đó vẫn phải viện dẫn văn bản cho đủ: tên loại, số ký hiệu, ngày tháng năm, cơ quan ban hành và trích yếu ở lần nhắc đầu tiên.
Nhiều người mới làm văn thư bê nguyên khuôn quyết định sang công văn, kế hoạch, ra một văn bản có ba bốn dòng nghiêng đầu trang rồi mới vào việc. Bài này so cách trình bày cơ sở ở ba loại văn bản hay gặp nhất, có ví dụ giả định và những trường hợp cần cân nhắc. Vì mẫu của từng loại nằm trong phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP và quy chế riêng của mỗi cơ quan, bạn dùng bài như khung đối chiếu, còn bản chuẩn là mẫu gốc.
Ba loại văn bản, ba cách đặt phần cơ sở
Bảng dưới tóm tắt khác biệt mà người soạn hay nhầm. Cột cuối là những chữ mở đầu quen dùng; chúng là thói quen hành chính, không phải công thức bắt buộc.
| Loại văn bản | Phần cơ sở nằm ở đâu | Kiểu chữ | Chữ mở đầu quen dùng |
|---|---|---|---|
| Quyết định, nghị quyết cá biệt | Khối riêng dưới trích yếu, mỗi căn cứ một dòng | Nghiêng | "Căn cứ …;" và "Theo đề nghị của …" |
| Kế hoạch | Đoạn mở đầu ngay dưới tên loại và trích yếu, trước mục I | Đứng, như nội dung | "Thực hiện …", "Căn cứ …", rồi câu "… ban hành Kế hoạch … như sau:" |
| Báo cáo | Đoạn mở đầu, nêu văn bản yêu cầu báo cáo | Đứng | "Thực hiện Công văn số … ngày … của … về việc …, … báo cáo như sau:" |
| Công văn | Câu đầu của đoạn thứ nhất, sau dòng "Kính gửi" | Đứng | "Ủy ban nhân dân xã … nhận được Công văn số …", "Phúc đáp Công văn số …" |
Điểm chung của ba dòng cuối: cơ sở là một phần của lời văn, nằm trong câu, không đứng thành danh sách nghiêng. Điểm chung của cả bốn dòng: văn bản được nhắc tới phải viện dẫn đủ thông tin ở lần đầu.
Đoạn mở đầu của kế hoạch: một câu, đủ thông tin, kết bằng dấu hai chấm
Kế hoạch thường mở bằng một đoạn ngắn nêu văn bản cấp trên hoặc chủ trương làm cơ sở, rồi kết bằng câu chuyển "… ban hành Kế hoạch … như sau:". Dấu hai chấm cuối đoạn báo hiệu phần nội dung chia mục bắt đầu ngay sau đó. Ví dụ giả định: "Thực hiện Kế hoạch số 45/KH-UBND ngày 12 tháng 02 năm 2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh X về triển khai công tác số hoá hồ sơ năm 2026, Ủy ban nhân dân xã An Phú ban hành Kế hoạch thực hiện trên địa bàn xã như sau:".
Đoạn này trình bày như mọi đoạn nội dung: chữ đứng, cỡ chữ từ 13 đến 14, canh đều hai lề, lùi đầu dòng 1 cm hoặc 1,27 cm. Không in nghiêng, không in đậm tên văn bản cấp trên. In đậm cả cụm "Kế hoạch số 45/KH-UBND" để gây chú ý là thói quen khiến trang chi chít điểm nhấn mà không giúp người đọc.
Khi kế hoạch dựa trên hai văn bản trở lên, bạn có thể viết liền trong một câu, ngăn bằng dấu chấm phẩy, hoặc tách thành hai câu "Căn cứ …" và "Thực hiện …". Nếu cơ sở dài tới bốn năm văn bản, cân nhắc giữ lại những văn bản trực tiếp nhất và đưa phần còn lại vào mục "Tổ chức thực hiện" hoặc tờ trình kèm theo. Đoạn mở đầu kéo dài nửa trang làm người đọc mất dấu ngay từ đầu.
Một chi tiết hay sót: tên loại "Kế hoạch" khi viện dẫn trong câu viết hoa chữ cái đầu, vì đó là tên loại của một văn bản cụ thể có số; còn khi nói chung chung "kế hoạch năm sau" thì viết thường. Quy tắc viết hoa chi tiết có bài riêng ở danh mục viết hoa, viết tắt.
Đoạn mở đầu của báo cáo: nêu văn bản yêu cầu báo cáo và phạm vi số liệu
Báo cáo định kỳ hay đột xuất đều nên mở bằng việc nêu văn bản nào yêu cầu báo cáo, để người nhận đối chiếu được ngay. Ví dụ giả định: "Thực hiện Công văn số 210/SNV-VP ngày 03 tháng 11 năm 2026 của Sở Nội vụ tỉnh X về việc báo cáo kết quả công tác văn thư, lưu trữ năm 2026, Ủy ban nhân dân xã An Phú báo cáo như sau:".
Nếu báo cáo có phạm vi số liệu riêng, như số liệu tính từ ngày nào đến ngày nào, bạn có thể đặt ngay trong đoạn mở đầu hoặc thành một câu riêng ở đoạn thứ hai. Đặt ở đây giúp người tổng hợp ở cấp trên biết ngay số liệu của bạn có cùng kỳ với các đơn vị khác hay không. Trường hợp văn bản yêu cầu báo cáo đã ghi rõ mốc thời gian, nhắc lại mốc đó là đủ, không tự đổi mốc.
Báo cáo định kỳ không do văn bản cụ thể yêu cầu, mà theo chế độ báo cáo đã quy định, thì đoạn mở đầu có thể nêu chế độ báo cáo đó. Nếu không chắc nên viện dẫn văn bản nào, hỏi bộ phận tổng hợp của cơ quan cấp trên hoặc dùng đúng văn bản họ đã nêu trong lần nhắc gần nhất, thay vì tự chọn một văn bản trông có vẻ liên quan.
Cũng như kế hoạch, đoạn mở đầu của báo cáo trình bày chữ đứng, canh đều, kết bằng dấu hai chấm khi ngay sau đó là các mục đánh số. Không đưa nhận định, không đưa số liệu vào đoạn mở đầu; số liệu thuộc phần nội dung.
Câu đầu của công văn: nêu văn bản đang trả lời hoặc đang thực hiện
Công văn trả lời. Câu đầu thường nhắc văn bản được trả lời, ví dụ giả định: "Ủy ban nhân dân xã An Phú nhận được Công văn số 87/CV-MA ngày 20 tháng 10 năm 2026 của Công ty TNHH Minh An về việc đề nghị cung cấp thông tin quy hoạch; sau khi xem xét, Ủy ban nhân dân xã có ý kiến như sau:". Văn bản được nhắc đến ghi đủ số, ngày, cơ quan, trích yếu.
Công văn thực hiện chỉ đạo của cấp trên. Câu đầu nêu văn bản chỉ đạo, rồi chuyển ngay sang việc yêu cầu đơn vị nhận làm gì. Đây là chỗ ngắn nhất có thể, không nhắc lại nội dung văn bản cấp trên dài dòng, vì người nhận có thể được gửi kèm văn bản đó.
Công văn không dựa vào văn bản nào. Nhiều công văn xuất phát từ nhu cầu công việc, không có văn bản làm cơ sở. Khi đó không cần bịa ra một câu "Căn cứ" cho có; câu đầu đi thẳng vào việc, ví dụ "Để chuẩn bị cho …, Ủy ban nhân dân xã An Phú đề nghị …".
Chữ "phúc đáp". Nhiều cơ quan vẫn dùng "Phúc đáp Công văn số …" ở câu đầu. Đây là cách diễn đạt quen thuộc và chấp nhận được; điều quan trọng về trình bày là viện dẫn đủ thông tin và không in đậm, in nghiêng cụm này.
Trích yếu "V/v" và câu đầu. Câu đầu không cần lặp nguyên văn trích yếu ở phần đầu. Trích yếu đã nói công văn về việc gì; câu đầu nói công văn dựa vào đâu. Lặp lại khiến đoạn mở dài thêm mà không thêm thông tin.
Khi nào văn bản không phải quyết định vẫn có khối căn cứ tách dòng
Có những trường hợp văn bản không phải quyết định nhưng mẫu vẫn yêu cầu căn cứ tách dòng. Bạn gặp các tình huống dưới đây thì nên mở mẫu gốc trước khi soạn:
- Nghị quyết cá biệt của tập thể lãnh đạo, ví dụ nghị quyết của Hội đồng nhân dân, có phần căn cứ tách dòng và chữ "QUYẾT NGHỊ:" thay cho "QUYẾT ĐỊNH:".
- Quy chế, quy định ban hành kèm theo quyết định: phần căn cứ nằm ở quyết định ban hành, không lặp lại ở đầu quy chế. Đây là chỗ hay sai nhất, khi người soạn chép khối căn cứ xuống đầu văn bản kèm theo.
- Hướng dẫn, chương trình, đề án của một số cơ quan có thể mở bằng căn cứ tách dòng theo quy chế riêng. Nếu cơ quan bạn có mẫu đã duyệt thì theo mẫu, miễn thống nhất trong mọi văn bản cùng loại.
- Văn bản của tổ chức ngoài khối hành chính nhà nước, như văn bản của tổ chức chính trị – xã hội, trường học tư, doanh nghiệp, có thể có quy định thể thức riêng. Danh mục về văn bản ngoài cơ quan nhà nước bàn kỹ phần này.
Nguyên tắc chung: khối căn cứ tách dòng đi với văn bản có điều khoản hoặc có tính quyết định, còn văn bản trao đổi, báo cáo, triển khai thì nêu cơ sở trong lời văn. Trường hợp mẫu gốc nói khác, mẫu gốc thắng.
Ví dụ đúng – sai ở đoạn mở đầu
Các ví dụ dưới đây đều là ví dụ giả định, dùng tên cơ quan "Ủy ban nhân dân xã An Phú, tỉnh X" và số văn bản tự đặt.
| Cách viết chưa ổn | Vấn đề | Cách sửa |
|---|---|---|
| Ba dòng nghiêng "Căn cứ …;" ở đầu công văn, rồi mới tới nội dung | Bê khuôn quyết định sang công văn | Gộp cơ sở vào câu đầu, chữ đứng |
| "Thực hiện chỉ đạo của tỉnh về số hoá, xã báo cáo như sau:" | Không nêu văn bản nào, người nhận không đối chiếu được | Ghi đủ số, ngày, cơ quan, trích yếu của văn bản chỉ đạo |
| "Thực hiện KH 45/KH-UBND, UBND xã ban hành KH như sau:" | Viết tắt tên loại, tên cơ quan ở lần nhắc đầu | Viết đầy đủ "Kế hoạch số 45/KH-UBND ngày … của Ủy ban nhân dân tỉnh X về …" |
| Đoạn mở đầu kế hoạch dài mười dòng, có cả số liệu năm trước | Lẫn phần đánh giá vào phần cơ sở | Giữ đoạn mở đầu một hai câu, số liệu chuyển vào mục đánh giá |
Khi bạn soát văn bản người khác soạn, đoạn mở đầu là chỗ đáng đọc chậm nhất, vì một số hiệu sai ở đây kéo theo cả văn bản dựa sai cơ sở. Đối chiếu số, ngày, cơ quan với chính văn bản được nhắc tới, đừng đối chiếu với trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Công văn có cần phần căn cứ in nghiêng như quyết định không?
Thông thường là không. Công văn nêu cơ sở ngay trong câu đầu của phần nội dung, chữ đứng. Khối căn cứ tách dòng nghiêng là đặc trưng của quyết định, nghị quyết. Nếu quy chế văn thư của cơ quan bạn có mẫu khác thì theo quy chế đó.
Đoạn mở đầu kế hoạch có lùi đầu dòng không?
Có. Đoạn mở đầu là một đoạn văn bình thường của phần nội dung nên áp cùng quy cách: lùi đầu dòng 1 cm hoặc 1,27 cm, canh đều hai lề, chữ đứng, cỡ chữ từ 13 đến 14 theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP.
Có được dùng chữ "Căn cứ" trong đoạn mở đầu của báo cáo không?
Được. "Căn cứ" và "Thực hiện" đều là cách mở quen dùng. "Thực hiện" thường hợp khi báo cáo theo yêu cầu của một văn bản cụ thể, "Căn cứ" hợp khi dựa trên quy định chung. Quan trọng hơn là ghi đủ thông tin văn bản được nhắc tới.
Nhắc lại văn bản đó ở đoạn sau thì có phải ghi đủ thông tin lần nữa không?
Không cần. Theo quy định về viện dẫn trong phụ lục của Nghị định 30, lần đầu ghi đầy đủ, các lần sau chỉ ghi tên loại và số, ký hiệu của văn bản. Ví dụ lần sau chỉ cần viết "Kế hoạch số 45/KH-UBND".
Công văn của doanh nghiệp có phải theo cách này không?
Nghị định 30/2020/NĐ-CP áp dụng cho cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước; doanh nghiệp khác thường tham khảo theo quy chế nội bộ. Cách nêu cơ sở trong câu đầu, viện dẫn đủ thông tin, vẫn là cách làm rõ ràng và nên dùng.
Đoạn mở đầu nên dài bao nhiêu là vừa?
Không có quy định cố định. Một hai câu, khoảng ba đến năm dòng trên trang A4, thường là đủ. Dài hơn thì nên kiểm lại xem có phần đánh giá, số liệu hay giải thích nào lọt vào phần cơ sở hay không.