Bảng trong thân văn bản hành chính nên có số thứ tự và tên bảng đặt phía trên, đơn vị tính ghi rõ ở góc trên bên phải hoặc trong tên cột, nguồn số liệu ghi phía dưới khi cần; chữ trong bảng cùng phông với văn bản, số canh phải, chữ canh trái, và hàng tiêu đề lặp lại khi bảng sang trang. Hình và sơ đồ đánh số riêng, tên đặt phía dưới hình.
Phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP đặt quy cách chi tiết cho các thành phần thể thức, nhưng không đặt một bộ quy tắc riêng cho bảng và hình nằm trong phần nội dung. Vì vậy các nguyên tắc dưới đây là thông lệ trình bày phổ biến ở báo cáo, kế hoạch của cơ quan; phần chung như khổ A4, phông chữ, lề vẫn theo Nghị định. Nếu cơ quan cấp trên gửi kèm biểu mẫu, biểu mẫu đó được ưu tiên.
Khi nào dùng bảng, khi nào để lời văn
Bảng có ích khi người đọc cần so sánh: số liệu nhiều đơn vị, nhiều kỳ, hoặc nhiều tiêu chí trên cùng một đối tượng. Ba con số thì một câu là đủ; mười lăm con số chia theo năm đơn vị và ba kỳ thì bảng đọc nhanh hơn hẳn. Phép thử đơn giản: nếu người đọc phải nhớ con số ở đầu đoạn để so với con số ở cuối đoạn, đó là lúc cần bảng.
Ngược lại, bảng không thay được lời văn khi cần giải thích nguyên nhân hay đề xuất. Một báo cáo chỉ toàn bảng, không có câu nào nói con số đó nghĩa là gì, bắt người đọc tự rút kết luận. Cách làm tốt là mỗi bảng có một hai câu dẫn trước, nói bảng cho thấy điều gì, và nếu cần một câu nhận xét sau.
Bảng phân công nhiệm vụ trong kế hoạch là trường hợp riêng: bảng giúp người thực hiện tìm ngay việc của mình. Danh mục này có bài riêng về cách trình bày phần phân công.
Khi bảng quá lớn, nhiều cột, hoặc chiếm hơn một trang, cân nhắc đưa sang phụ lục kèm theo văn bản và giữ trong thân văn bản một bảng tóm tắt vài dòng. Thân văn bản đọc liền mạch hơn, còn ai cần chi tiết thì xem phụ lục. Cách trình bày phụ lục có ở danh mục bản sao, phụ lục.
Các thành phần của một bảng và cách trình bày
Bảng dưới gom các thành phần của một bảng số liệu điển hình trong báo cáo. Đây là thông lệ, không phải quy định thể thức; nếu cơ quan bạn đã có mẫu thì giữ theo mẫu.
| Thành phần | Vị trí | Cách trình bày phổ biến |
|---|---|---|
| Số và tên bảng | Phía trên bảng, căn giữa hoặc sát lề trái theo mẫu | Ví dụ "Bảng 1. Số văn bản đến theo quý năm 2026", chữ đậm, không chấm cuối |
| Đơn vị tính | Góc trên bên phải bảng, hoặc ngay trong tên cột | Ví dụ "Đơn vị tính: văn bản", chữ nghiêng |
| Hàng tiêu đề cột | Hàng đầu tiên | Chữ đậm, căn giữa, lặp lại khi bảng sang trang |
| Cột số thứ tự | Cột đầu tiên | Hẹp, căn giữa, ghi "STT" hoặc "TT" |
| Ô chữ | Trong thân bảng | Căn trái, chữ đứng |
| Ô số | Trong thân bảng | Căn phải để hàng đơn vị thẳng nhau, dấu chấm phân cách hàng nghìn thống nhất |
| Hàng tổng cộng | Cuối bảng | Chữ đậm cả hàng |
| Nguồn, ghi chú | Phía dưới bảng | Chữ nghiêng, nhỏ hơn hoặc bằng chữ trong bảng |
Đánh số bảng liên tục trong văn bản: Bảng 1, Bảng 2… Khi lời văn nhắc tới bảng, dùng số ("số liệu tại Bảng 2") thay vì "bảng dưới đây", vì khi dàn trang lại, bảng có thể nhảy sang trang khác và chữ "dưới đây" không còn đúng.
Cỡ chữ, phông và độ rộng trong bảng
Cùng phông với văn bản. Bảng dùng cùng phông Times New Roman bộ mã Unicode như phần còn lại. Bảng dán từ bảng tính thường mang theo phông khác, nhìn là biết ngay.
Cỡ chữ có thể nhỏ hơn lời văn nhưng phải đọc được. Nghị định không đặt cỡ chữ riêng cho bảng trong nội dung. Nhiều cơ quan dùng cỡ chữ nhỏ hơn lời văn một hai cỡ cho bảng nhiều cột. Không nên thu nhỏ tới mức khó đọc khi in sao, vì bản sao luôn mờ hơn bản gốc. Nếu phải thu nhỏ quá nhiều để vừa trang, đó là dấu hiệu bảng nên xoay ngang hoặc chuyển phụ lục.
Bảng không vượt lề. Bảng rộng hơn vùng chữ, tràn ra lề phải, sẽ bị cắt khi in hoặc khi đóng quyển. Đặt độ rộng bảng bằng vùng chữ và chia lại cột.
Độ rộng cột theo nội dung. Cột số thứ tự và cột số liệu hẹp, cột tên đơn vị rộng hơn. Cột nào cũng rộng bằng nhau khiến tên đơn vị phải xuống ba bốn dòng.
Khoảng cách dòng trong bảng gọn hơn lời văn. Trong ô bảng, dãn dòng đơn và khoảng cách đoạn bằng 0 giúp bảng gọn. Khoảng cách đoạn của lời văn mà áp vào ô bảng sẽ làm mỗi hàng cao lên vô cớ.
Bảng sang trang và bảng xoay ngang
Bảng dài hơn một trang là chuyện thường gặp trong báo cáo năm. Các bước sau giúp bảng qua trang mà người đọc vẫn theo được:
- Lặp hàng tiêu đề: bật tuỳ chọn lặp hàng tiêu đề ở đầu mỗi trang trong thuộc tính bảng của trình soạn thảo, để trang sau vẫn biết cột nào là cột nào.
- Không cắt một hàng làm hai: tắt tuỳ chọn cho phép hàng ngắt qua trang, nhất là hàng có nhiều dòng chữ.
- Không để tên bảng ở cuối trang trước: giữ tên bảng với bảng bằng tuỳ chọn giữ với đoạn kế tiếp.
- Xoay ngang khi bảng quá rộng: tách riêng trang chứa bảng thành một phần có hướng giấy ngang. Danh mục thiết lập trình bày trên máy tính có hướng dẫn chi tiết để không làm hỏng các trang khác.
- Đánh số trang liên tục qua trang ngang: kiểm sau khi xoay, số trang vẫn tiếp nối và nằm đúng vị trí.
- Cân nhắc phụ lục: nếu bảng chiếm từ hai trang ngang trở lên, chuyển sang phụ lục và để lại bảng tóm tắt trong thân văn bản.
Tên các tuỳ chọn khác nhau giữa các phiên bản phần mềm soạn thảo; bạn tìm theo chức năng (lặp hàng tiêu đề, cho phép ngắt hàng, giữ với đoạn sau) trong phần thuộc tính bảng hoặc thuộc tính đoạn của phiên bản đang dùng.
Ghi số trong ô bảng: dấu phân cách, phần trăm, ô không có số liệu
Dấu phân cách theo cách viết tiếng Việt. Văn bản tiếng Việt dùng dấu chấm để phân cách hàng nghìn và dấu phẩy để ngăn phần thập phân: 12.450 và 34,6. Bảng dán từ bảng tính cài kiểu nước ngoài hay ra ngược lại, cần sửa trước khi dán hoặc đổi thiết lập vùng của bảng tính.
Cùng số chữ số thập phân trong một cột. Cột tỷ lệ mà ô ghi 34,6, ô ghi 35, ô ghi 12,38 khiến người đọc nghĩ các số có độ chính xác khác nhau. Chọn một mức, thường là một chữ số thập phân, cho cả cột.
Ký hiệu phần trăm đặt ở tên cột. Khi cả cột là tỷ lệ, ghi "(%)" trong tên cột và để ô chỉ có số. Lặp ký hiệu ở từng ô làm cột rối mà không thêm thông tin.
Ô không có số liệu phải phân biệt với số không. Số 0 nghĩa là đã đếm và bằng không; ô bỏ trống có thể bị hiểu là quên nhập. Thông lệ là dùng một ký hiệu thống nhất, như dấu gạch ngang, cho ô không phát sinh, và giải thích ký hiệu đó ở phần ghi chú dưới bảng.
Số trong bảng khớp với số trong lời văn. Câu nhận xét sau bảng nhắc tới con số nào thì con số đó phải trùng với ô trong bảng, cả cách làm tròn. Đây là chỗ người đọc kỹ hay kiểm đầu tiên.
Hình, sơ đồ và ảnh chụp trong văn bản
Văn bản hành chính ít dùng hình, nhưng báo cáo, đề án đôi khi cần sơ đồ tổ chức, sơ đồ quy trình, ảnh hiện trạng hay biểu đồ. Thông lệ là đánh số hình riêng với bảng (Hình 1, Hình 2), tên hình đặt phía dưới hình, và lời văn nhắc tới hình bằng số.
Hình phải đọc được khi in đen trắng và khi sao chụp. Biểu đồ dùng màu để phân biệt các đường sẽ thành những đường xám giống hệt nhau trên bản sao. Dùng thêm kiểu nét (liền, đứt, chấm) hoặc ký hiệu điểm khác nhau, và ghi số liệu cạnh cột khi có thể. Nếu số liệu đã có trong bảng, cân nhắc có cần thêm biểu đồ không.
Ảnh chụp hiện trạng nên đủ rõ để thấy điều cần thấy, nhưng không quá nặng làm tệp văn bản lớn tới mức khó gửi qua hệ thống. Nén ảnh trước khi chèn, và không để ảnh có thông tin cá nhân của người dân, như mặt người, biển số xe, số nhà, nếu không cần cho nội dung.
Sơ đồ quy trình dựng bằng các hình vẽ trong trình soạn thảo rất dễ vỡ khi mở trên máy khác. Cách an toàn là nhóm các hình lại, hoặc dựng sơ đồ thành ảnh rồi chèn, và luôn kiểm bản chuyển sang định dạng PDF trước khi gửi.
Lỗi hay gặp khi đưa bảng từ bảng tính sang văn bản
Phần lớn bảng trong báo cáo được dựng trên bảng tính rồi dán sang. Bước dán là lúc lỗi xuất hiện nhiều nhất:
- Dán thành ảnh, người nhận không sao chép được số liệu để tổng hợp, và ảnh mờ khi in.
- Mang theo phông, màu nền, đường viền dày của bảng tính.
- Số có phần thập phân dùng dấu chấm theo kiểu nước ngoài, trong khi văn bản tiếng Việt dùng dấu phẩy cho phần thập phân và dấu chấm phân cách hàng nghìn.
- Số liệu bị làm tròn khác nhau giữa bảng và lời văn, ví dụ lời văn ghi "khoảng 35%" còn bảng ghi 34,6%.
- Hàng tổng cộng là công thức trên bảng tính, khi dán sang chỉ còn con số; sửa một ô trong văn bản mà quên sửa tổng.
- Cột ẩn trên bảng tính hiện lại khi dán, hoặc ngược lại, cột cần thì bị mất.
Cách làm chắc: chốt số liệu trên bảng tính, dán sang văn bản ở dạng bảng có thể chỉnh, áp kiểu bảng chung của văn bản, rồi dò lại tổng bằng tay ít nhất ở hàng tổng cộng. Mỗi lần số liệu đổi, sửa trên bảng tính trước rồi dán lại, đừng sửa lẻ tẻ trong văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Tên bảng đặt trên hay dưới bảng?
Thông lệ phổ biến trong báo cáo hành chính là đặt số và tên bảng phía trên bảng, còn tên hình đặt phía dưới hình. Nghị định 30/2020/NĐ-CP không quy định riêng chi tiết này, nên nếu cơ quan bạn có mẫu khác thì theo mẫu và giữ thống nhất.
Chữ trong bảng có được dùng cỡ nhỏ hơn 13 không?
Nghị định không đặt cỡ chữ riêng cho bảng trong phần nội dung. Nhiều cơ quan dùng cỡ chữ nhỏ hơn lời văn cho bảng nhiều cột. Tiêu chí là đọc được rõ khi in và khi sao chụp; nhỏ tới mức khó đọc thì nên xoay ngang trang hoặc chuyển phụ lục.
Có cần ghi đơn vị tính cho mọi bảng không?
Nên ghi khi bảng có số liệu đo lường hoặc tiền. Đơn vị tính có thể ghi chung ở góc trên bên phải nếu cả bảng cùng đơn vị, hoặc ghi trong tên từng cột nếu các cột khác đơn vị. Thiếu đơn vị tính là nguồn hiểu nhầm hay gặp nhất khi tổng hợp.
Bảng trong văn bản có cần đường viền không?
Bảng số liệu trong thân văn bản thường có đường viền mảnh để dễ dò hàng, cột. Khác với bảng ẩn viền dùng để dàn phần đầu và phần ký của văn bản. Không cần viền dày hay nền màu; khi in sao, nền màu thành mảng xám làm khó đọc số.
Dán bảng dưới dạng ảnh cho khỏi vỡ có được không?
Không nên. Ảnh bảng mờ khi in, không chọn được chữ, và người nhận không thể sao chép số liệu để tổng hợp. Nếu lo bảng vỡ khi mở ở máy khác, gửi kèm bản PDF đã kiểm cùng tệp gốc.
Báo cáo có cần danh mục bảng ở đầu không?
Văn bản hành chính thông thường không cần. Đề án hoặc báo cáo rất dài có thể có danh mục bảng, hình để tiện tra; nếu thêm, tạo tự động từ tên bảng để số trang luôn khớp sau khi sửa.