Theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, dấu đóng trên văn bản phải rõ ràng, ngay ngắn, đúng chiều, dùng mực dấu màu đỏ theo quy định; khi đóng lên chữ ký, dấu trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái. Năm yêu cầu đó gói gọn toàn bộ kỹ thuật, phần còn lại là tay nghề và thói quen của văn thư. Một con dấu đóng đẹp không làm văn bản đúng hơn về nội dung, nhưng một con dấu đóng hỏng đủ để nơi nhận gọi điện hỏi lại, hoặc yêu cầu gửi bản khác.
Bài này giải thích "một phần ba bên trái" trên thực tế trông như thế nào, đi qua các bước đóng dấu cho đều tay, cách xử lý khi dấu mờ, lệch, nhoè, và trường hợp nhiều người ký trên một văn bản. Việc kiểm tra văn bản trước khi đóng dấu và quản lý con dấu có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Năm yêu cầu khi đóng dấu lên chữ ký
Rõ ràng nghĩa là đọc được toàn bộ chữ trên dấu: tên cơ quan, tên địa phương, hình ở giữa nếu có. Dấu mờ một nửa vì ấn lệch lực, hoặc nhoè vì quá nhiều mực, đều không đạt. Ngay ngắn nghĩa là vòng dấu không bị kéo méo, không có hai vành chồng lên nhau do nhấc lên ấn lại.
Đúng chiều nghĩa là chữ trên dấu đọc được theo chiều của văn bản, phần đỉnh dấu hướng lên đầu trang. Con dấu tròn nhìn từ trên xuống rất dễ cầm ngược; văn thư nên đánh dấu một vạch nhỏ ở cán dấu chỉ hướng đỉnh, hoặc dùng loại cán có rãnh định hướng.
Mực dấu màu đỏ là yêu cầu của Nghị định 30. Mực tím, mực xanh, mực đen hay gặp ở dấu chức danh, dấu tên, dấu "Đã nhận" của một số đơn vị, nhưng dấu của cơ quan đóng lên văn bản ban hành dùng mực đỏ. Cuối cùng là vị trí: trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái. Yêu cầu này giúp nối chữ ký với con dấu thành một khối, khó tách ra để ghép sang văn bản khác.
Một phần ba bên trái nhìn trên giấy ra sao
Hình dung chữ ký là một dải nằm ngang giữa dòng chức vụ và dòng họ tên. Chia dải đó làm ba phần theo chiều ngang. Vòng dấu đặt sao cho mép phải của dấu phủ lên phần thứ nhất bên trái, tức phần đầu chữ ký, còn hai phần ba bên phải của chữ ký nằm ngoài dấu và vẫn nhìn rõ nét mực xanh. Tâm dấu vì thế nằm lệch sang trái so với tâm chữ ký.
"Khoảng" một phần ba không phải phép đo bằng thước. Chữ ký mỗi người dài ngắn khác nhau; mục tiêu là dấu và chữ ký giao nhau rõ ràng, chữ ký không bị dấu che gần hết, dấu không nằm tách hẳn ra bên cạnh. Hai lỗi ngược nhau hay gặp là đóng chính giữa chữ ký (che mất phần lớn nét ký) và đóng hẳn sang trái, không chạm chữ ký.
Theo chiều dọc, dấu thường nằm trong khoảng trống giữa dòng chức vụ và dòng họ tên, có thể chạm nhẹ phần dưới dòng chức vụ. Dấu không nên đè lên dòng họ tên vì làm khó đọc tên người ký. Nếu khoảng trống quá hẹp đến mức không thể tránh, đó là lỗi trình bày ở khâu soạn, cần nhắc người soạn chừa đủ chỗ cho lần sau.
Các bước đóng dấu cho đều tay
Văn thư lâu năm thường có nhịp riêng, nhưng người mới nên làm theo trình tự cố định để dấu đẹp ngay từ những văn bản đầu tiên:
- Kiểm chữ ký đã khô. Mực xanh còn ướt gặp mực dấu dễ nhoè cả hai. Với bút mực gel, chờ vài giây sau khi ký.
- Đặt văn bản trên mặt phẳng cứng có lót một lớp đệm mỏng đều, ví dụ tấm cao su hoặc vài tờ giấy. Mặt bàn quá cứng làm dấu ăn mực không đều; lót quá dày làm dấu méo.
- Thấm mực đều: ấn nhẹ dấu xuống hộp mực hai đến ba lần, không chà xát. Dấu liền mực thì kiểm mực còn đủ bằng cách đóng thử lên giấy nháp đầu ca.
- Xác định hướng đỉnh dấu, đưa dấu xuống đúng vị trí trùm một phần ba chữ ký bên trái, ấn thẳng đứng với lực đều, giữ một nhịp ngắn.
- Nhấc dấu thẳng lên, không xoay, không kéo. Xoay khi nhấc là nguyên nhân chính của dấu có vành kép.
- Nhìn lại dấu trên văn bản: đọc được chữ, vòng tròn liền, đúng chiều. Đặt văn bản sang chỗ riêng cho khô mực trước khi gấp hoặc xếp chồng.
Đầu mỗi buổi đóng dấu, đóng thử một lần lên giấy nháp. Dấu đầu tiên sau một đêm thường khô mực ở mép hoặc thừa mực ở giữa; phát hiện trên giấy nháp đỡ hơn phát hiện trên văn bản đã ký.
Dấu mờ, lệch, nhoè: xử lý thế nào
Không đóng chồng lần hai lên cùng chỗ. Đóng thêm một lần để "cho rõ" gần như luôn tạo ra hai vành dấu lệch nhau, trông như dấu bị làm lại và dễ làm người nhận nghi ngờ. Một dấu hơi nhạt nhưng đọc được vẫn tốt hơn hai dấu chồng.
Dấu không đọc được thì trình ký lại. Nếu dấu mờ đến mức không đọc được tên cơ quan, hoặc đóng sai chiều, sai vị trí rõ rệt, cách sạch nhất là in lại văn bản, trình ký lại, rồi đóng dấu lại. Bản hỏng xử lý theo quy chế của cơ quan về văn bản hỏng, không để lẫn vào hồ sơ.
Không tô, vẽ lại nét dấu bằng bút. Mọi nét tô thêm lên dấu đều làm dấu mất giá trị nhận diện, và có thể bị xem là sửa chữa văn bản.
Dấu nhoè do mực thừa. Thấm bớt mực trên giấy nháp, kiểm hộp mực có bị đổ quá nhiều không. Với dấu liền mực, dấu nhoè liên tục là dấu hiệu đã đến lúc vệ sinh hoặc bơm mực theo hướng dẫn của nơi sản xuất dấu.
Dấu bị mòn, mất nét. Dấu dùng lâu năm có thể mòn chữ. Đây không còn là chuyện tay nghề; văn thư báo người đứng đầu cơ quan để làm thủ tục với dấu theo quy định hiện hành về quản lý và sử dụng con dấu.
Mực dấu và hộp mực: chọn và giữ
Nghị định chỉ yêu cầu mực dấu màu đỏ theo quy định, không chỉ định loại mực cụ thể. Trong thực tế, mực dấu chuyên dụng cho dấu cao su và mực cho dấu liền mực khác nhau, đổ nhầm loại có thể làm hỏng mặt dấu. Văn thư nên ghi lại loại mực phù hợp với từng con dấu đang quản lý và mua đúng loại đó.
Hộp mực để hở lâu sẽ khô bề mặt, dấu ăn mực không đều. Đậy nắp sau mỗi lần dùng, để nơi thoáng, tránh nắng. Khi mặt đệm mực đã chai cứng, thay đệm thay vì đổ thêm mực lên một bề mặt không còn thấm.
Màu đỏ trên văn bản cần giữ được lâu, vì văn bản lưu trữ có thể được tra lại sau nhiều năm. Mực dấu kém chất lượng bị bạc màu hoặc loang khi gặp ẩm. Nếu cơ quan ở vùng khí hậu ẩm, nên cho văn bản đã đóng dấu khô hẳn trước khi đưa vào cặp hồ sơ, và để kho lưu trữ đủ thông thoáng. Với dấu cao su thường, sau mỗi đợt dùng nhiều nên lau nhẹ mặt dấu bằng khăn khô để bỏ cặn mực và bụi giấy bám trong rãnh chữ; cặn tích lại lâu ngày là lý do khiến dấu mới vài năm đã đóng ra nét chữ bị bít.
Văn bản có nhiều người ký, nhiều cơ quan cùng ban hành
Nguyên tắc là con dấu đi theo cơ quan của người ký. Văn bản liên tịch do hai cơ quan ban hành thì mỗi khối chữ ký được đóng dấu của cơ quan mà người đó ký thay mặt, trùm một phần ba chữ ký bên trái của khối đó. Hai dấu không chồng lên nhau, và văn thư của mỗi cơ quan đóng dấu của cơ quan mình.
Văn bản nội bộ có nhiều chữ ký như "người lập – kế toán – thủ trưởng" thường chỉ đóng dấu lên chữ ký của người có thẩm quyền quyết định, tức thủ trưởng. Các chữ ký còn lại không đóng dấu, trừ khi quy định chuyên ngành hoặc quy chế yêu cầu khác.
Văn bản do cấp phó ký thay, hoặc do người đứng đầu đơn vị ký thừa lệnh, thừa ủy quyền, dùng dấu của cơ quan ban hành văn bản, đóng lên chữ ký của người trực tiếp ký theo cùng quy tắc một phần ba. Người ký thay đổi, cách đóng dấu không đổi. Điều cần nhớ là văn thư không chọn dấu theo người ký mà theo tên cơ quan ở phần đầu văn bản: phần đầu ghi cơ quan nào thì dấu của cơ quan đó, và người ký phải là người có thẩm quyền ký nhân danh cơ quan ấy.
Đóng dấu khi phát hành nhiều bản cùng lúc
Một văn bản gửi nhiều nơi thường được in thành nhiều bản, mỗi bản đều có chữ ký tươi của người có thẩm quyền và đều được đóng dấu. Việc người ký phải ký hàng chục bản là chuyện bình thường ở cơ quan còn phát hành văn bản giấy. Văn thư nên xếp các bản thành một chồng, lật từng bản theo cùng một chiều, để vị trí chữ ký trên mọi bản gần như trùng nhau và tay đóng dấu không phải đổi hướng.
Khi đóng hàng loạt, sau mỗi năm đến mười bản nên dừng lại thấm mực một lần, vì mực trên dấu cạn dần và các bản cuối dễ nhạt hơn bản đầu. Đặt các bản đã đóng xoè ra trên bàn cho khô mực, không xếp chồng ngay, vì mực dấu còn ướt in ngược sang mặt sau của tờ đặt lên trên.
Số bản đóng dấu phải khớp với số bản phát hành và bản lưu theo phần nơi nhận và ký hiệu số lượng bản (nếu cơ quan có ghi). Bản thừa có chữ ký và dấu là loại giấy cần quản lý chặt; văn thư không giữ "để phòng", mà xử lý theo quy chế về văn bản thừa, hỏng. Đếm bản trước khi đóng và đếm lại sau khi đóng là thói quen đơn giản giúp tránh để lọt một bản có dấu ra ngoài sổ.
Câu hỏi thường gặp
Đóng dấu trùm một phần ba chữ ký về bên trái hay bên phải?
Về phía bên trái. Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định khi đóng dấu lên chữ ký, dấu đóng trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái. Phần lớn chữ ký còn lại vẫn nhìn rõ nét ở bên phải dấu.
Dấu đóng không chạm vào chữ ký có sao không?
Đó là đóng sai vị trí. Mục đích của việc trùm lên chữ ký là nối chữ ký và con dấu thành một khối; dấu tách rời làm văn bản dễ bị nghi ngờ, và nhiều nơi nhận sẽ yêu cầu xác minh. Nếu phát hiện trước khi phát hành, nên trình ký lại.
Có được đóng dấu trước rồi mới ký không?
Không. Theo nguyên tắc quản lý con dấu trong Nghị định 30, văn thư chỉ đóng dấu vào văn bản đã có chữ ký của người có thẩm quyền. Đóng dấu trước khi ký tạo ra giấy có dấu mà chưa có chữ ký, đúng loại giấy dễ bị lạm dụng.
Mực dấu màu tím có được dùng cho dấu cơ quan không?
Nghị định 30/2020/NĐ-CP yêu cầu dùng đúng mực dấu màu đỏ khi đóng dấu cơ quan lên văn bản. Mực tím có thể gặp ở một số dấu khác như dấu chức danh, dấu đến, tuỳ quy định nội bộ, nhưng không dùng cho dấu cơ quan trên văn bản ban hành.
Con dấu doanh nghiệp có phải đóng trùm một phần ba chữ ký không?
Doanh nghiệp không bắt buộc theo Nghị định 30, nhưng cách đóng trùm một phần ba chữ ký bên trái là thông lệ rộng rãi và được nhiều đối tác, ngân hàng quen nhìn. Doanh nghiệp nên ghi cách đóng dấu vào quy chế nội bộ để thống nhất.
Đóng dấu lệch chiều một chút có phải làm lại không?
Lệch nhẹ mà chữ trên dấu vẫn đọc được theo chiều văn bản thì thường chấp nhận được. Lệch rõ rệt, đặc biệt ngược chiều hoặc nằm ngang, nên trình ký lại để văn bản không bị nghi ngờ khi đến nơi nhận.