Cấp phó ký văn bản của cơ quan dưới hình thức ký thay: dòng trên ghi "KT." trước chức vụ người đứng đầu, dòng dưới ghi chức vụ của chính cấp phó. Cấp phó chỉ ký trong phạm vi lĩnh vực được phân công và những việc người đứng đầu giao. Cấp phó được giao phụ trách, điều hành cơ quan vẫn ký như ký thay; chỉ khi được giao quyền cấp trưởng bằng quyết định thì mới ghi "Q." trước chức vụ người đứng đầu.
Ba tình huống này nghe giống nhau nhưng ghi khác nhau, và ghi sai là văn bản bị xem là ký không đúng thẩm quyền. Bài này đi từng tình huống theo nguyên tắc của Nghị định 30/2020/NĐ-CP, kèm ví dụ giả định cho cơ quan làm việc theo chế độ tập thể và chế độ thủ trưởng, và những ca khó mà văn thư hay phải hỏi lại.
Nguyên tắc: cấp phó ký trong phạm vi được giao, chịu trách nhiệm về văn bản mình ký
Nghị định 30/2020/NĐ-CP đặt người đứng đầu cơ quan là người có thẩm quyền ký tất cả văn bản do cơ quan ban hành. Người đứng đầu có thể giao cho cấp phó ký thay các văn bản thuộc lĩnh vực cấp phó được phân công phụ trách và một số văn bản thuộc thẩm quyền của người đứng đầu. Như vậy quyền ký của cấp phó không phải tự có theo chức danh mà đi theo việc phân công.
Căn cứ để văn thư biết cấp phó nào được ký văn bản nào là quyết định phân công nhiệm vụ trong lãnh đạo cơ quan và quy chế làm việc. Một văn bản thuộc lĩnh vực của Phó Giám đốc A mà Phó Giám đốc B ký, dù trên giấy ghi đủ "KT. GIÁM ĐỐC – PHÓ GIÁM ĐỐC", vẫn là ký ngoài phạm vi được giao, trừ khi có sự phân công lại. Văn thư nên có bản phân công mới nhất dán cạnh bàn để đối chiếu nhanh.
Nghị định cũng nêu rõ người ký văn bản chịu trách nhiệm trước pháp luật về văn bản do mình ký, còn người đứng đầu chịu trách nhiệm về toàn bộ văn bản do cơ quan ban hành. Vì thế ký thay không phải là ký hộ: cấp phó đặt bút là cấp phó chịu trách nhiệm, và trách nhiệm chung của người đứng đầu vẫn còn.
Ký thay khi cấp trưởng đi vắng
Tình huống thường gặp nhất: giám đốc đi công tác, có văn bản cần ban hành gấp. Nếu văn bản thuộc lĩnh vực phó giám đốc được phân công, phó giám đốc ký thay như mọi ngày, không cần thêm chữ nào. Nếu văn bản thuộc thẩm quyền riêng của giám đốc, cần có sự giao việc của giám đốc (theo quy chế làm việc, thường là văn bản hoặc hình thức giao việc mà quy chế cho phép) thì cấp phó mới ký thay được.
Cách ghi trên văn bản không đổi theo việc cấp trưởng có mặt hay đi vắng. Không có hình thức "ký thay vắng mặt", không viết thêm "thay mặt giám đốc đi vắng" hay "phó giám đốc thường trực" vào khối chữ ký. Khối chữ ký vẫn là hai dòng: "KT. GIÁM ĐỐC" ở trên, "PHÓ GIÁM ĐỐC" ở dưới, rồi chữ ký và họ tên người ký.
Điều hay bị bỏ quên là sổ theo dõi. Khi cấp phó ký thay văn bản thuộc thẩm quyền riêng của cấp trưởng trong lúc vắng, đơn vị soạn thảo nên gửi cấp trưởng một bản để biết khi về, hoặc ghi vào nơi nhận một dòng gửi người đứng đầu (theo quy chế của cơ quan). Đây là thói quen quản trị chứ không phải yêu cầu về thể thức, nhưng nó tránh được cảnh cấp trưởng không biết cơ quan mình vừa ban hành gì.
Cấp phó được giao phụ trách, điều hành cơ quan
Khi cơ quan chưa có người đứng đầu, hoặc người đứng đầu nghỉ dài ngày, cấp trên có thể giao một cấp phó phụ trách hoặc điều hành hoạt động của cơ quan. Nghị định 30/2020/NĐ-CP xử lý trường hợp này rất gọn: cấp phó được giao phụ trách, điều hành thì thực hiện ký như cấp phó ký thay cấp trưởng. Nghĩa là trên văn bản vẫn ghi "KT. GIÁM ĐỐC – PHÓ GIÁM ĐỐC".
Chỗ hay sai là người soạn muốn thể hiện việc "phụ trách" lên khối chữ ký, nên viết "PHÓ GIÁM ĐỐC PHỤ TRÁCH" hoặc "PHÓ GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH". Phụ lục Nghị định quy định chức vụ ghi trên văn bản là chức danh lãnh đạo chính thức, không ghi những chức danh mà Nhà nước không quy định như cấp phó thường trực hay cấp phó phụ trách. Chữ "phụ trách" thuộc về quyết định giao việc, không thuộc về khối chữ ký.
Cũng không bỏ dòng "KT." với lý do cơ quan đang không có giám đốc. Dòng "KT. GIÁM ĐỐC" cho biết cấp phó đang ký thay cho chức danh người đứng đầu của cơ quan, chức danh đó vẫn tồn tại dù tạm thời chưa có người đảm nhiệm. Văn bản thiếu dòng này, chỉ ghi "PHÓ GIÁM ĐỐC", sẽ trông như cấp phó ký bằng thẩm quyền riêng, điều mà theo nguyên tắc chung cấp phó không có.
Chữ "Q.": khi cấp phó được giao quyền cấp trưởng
Dùng khi có quyết định giao quyền. Chữ viết tắt "Q." đặt trước chức vụ người đứng đầu, dùng khi cấp phó được cấp có thẩm quyền giao quyền cấp trưởng, ví dụ giả định "Q. GIÁM ĐỐC". Đây là một chức danh tạm thời có quyết định riêng, khác với việc được giao phụ trách hay điều hành.
Chỉ ghi một dòng. Người giữ quyền cấp trưởng ký bằng chính chức danh đó: khối chữ ký ghi "Q. GIÁM ĐỐC", không kèm dòng "PHÓ GIÁM ĐỐC" bên dưới và không có "KT." phía trên. Ghi đồng thời "KT." và "Q." là mâu thuẫn, vì người giữ quyền không còn ký thay ai.
Cơ quan làm việc theo chế độ tập thể. Nếu văn bản ký thay mặt tập thể, dòng trên là "TM." kèm tên tập thể, dòng dưới là "Q." kèm chức vụ người đứng đầu, theo cùng logic: "TM." cho biết nhân danh tập thể, "Q." cho biết người ký đang giữ quyền chức danh đứng đầu.
Đừng tự suy ra chữ Q. Văn thư không ghi "Q." chỉ vì nghe nói cấp phó "đang lo việc của giám đốc". Phải có quyết định giao quyền; không có quyết định đó thì ghi như ký thay. Ghi "Q." khi không có quyết định là trình bày một chức danh không tồn tại.
Sau khi hết thời hạn giao quyền. Khi đã có người đứng đầu chính thức hoặc quyết định giao quyền hết hiệu lực, người từng giữ quyền trở lại ký với tư cách cấp phó, ghi "KT." như bình thường. Mẫu chữ ký trong tệp mẫu của văn thư phải sửa ngay hôm đó.
Ghi khối chữ ký của cấp phó: ví dụ theo từng chế độ làm việc
Các ví dụ dưới đây là ví dụ giả định, mô tả cách xếp dòng theo nguyên tắc của Nghị định 30/2020/NĐ-CP. Cơ quan làm việc theo chế độ tập thể hay chế độ thủ trưởng là do văn bản quy định về tổ chức của cơ quan đó, văn thư cần biết rõ trước khi trình bày.
| Tình huống (ví dụ giả định) | Dòng 1 | Dòng 2 | Dòng 3 |
|---|---|---|---|
| Phó Chủ tịch UBND xã An Phú ký văn bản của Ủy ban | TM. ỦY BAN NHÂN DÂN | KT. CHỦ TỊCH | PHÓ CHỦ TỊCH |
| Phó Chủ tịch UBND xã ký văn bản thuộc thẩm quyền của Chủ tịch | KT. CHỦ TỊCH | PHÓ CHỦ TỊCH | (không có) |
| Phó Giám đốc Sở X ký công văn của Sở | KT. GIÁM ĐỐC | PHÓ GIÁM ĐỐC | (không có) |
| Phó Giám đốc Sở X được giao phụ trách, điều hành | KT. GIÁM ĐỐC | PHÓ GIÁM ĐỐC | (không có) |
| Người được giao quyền Giám đốc Sở X | Q. GIÁM ĐỐC | (không có) | (không có) |
| Phó Giám đốc Công ty TNHH Minh An ký thay | KT. GIÁM ĐỐC | PHÓ GIÁM ĐỐC | (theo quy chế công ty) |
Hàng thứ hai và thứ nhất khác nhau ở chỗ văn bản đó do Ủy ban (tập thể) ban hành hay do Chủ tịch (cá nhân) ban hành. Nhầm giữa hai loại này là lỗi phổ biến ở cấp xã, và gốc của nó là chưa phân biệt rõ văn bản nào thuộc thẩm quyền tập thể, văn bản nào thuộc thẩm quyền cá nhân người đứng đầu.
Những tình huống khó văn thư hay phải hỏi lại
Cấp trưởng và cấp phó cùng vắng. Không có hình thức để chuyên viên hay chánh văn phòng ký thay giám đốc. Nếu văn bản đó được giao cho người đứng đầu đơn vị trong cơ quan ký thừa lệnh theo quy chế thì ký theo hình thức thừa lệnh; nếu không thì phải chờ, hoặc người có thẩm quyền ký số từ xa khi cơ quan đã dùng văn bản điện tử.
Cấp phó của chánh văn phòng ký văn bản thừa lệnh. Nghị định cho phép người được ký thừa lệnh giao lại cho cấp phó của mình ký thay. Khối chữ ký lúc đó có ba dòng: "TL. GIÁM ĐỐC", "KT. CHÁNH VĂN PHÒNG", "PHÓ CHÁNH VĂN PHÒNG" (ví dụ giả định).
Văn bản ký thừa ủy quyền. Người được ký thừa ủy quyền không được ủy quyền lại cho người khác, kể cả cấp phó của chính mình. Vì vậy không có dạng "TUQ. … – KT. …".
Văn bản phó giám đốc đã ký nhưng lĩnh vực vừa được phân công lại. Văn bản ký trước ngày quyết định phân công mới có hiệu lực thì theo phân công cũ. Văn bản chưa phát hành mà ký sau ngày đó bởi người không còn phụ trách lĩnh vực nên trình người được phân công mới ký lại, tránh tranh cãi về thẩm quyền sau này.
Cấp phó ký nhưng đóng dấu nào. Ký thay người đứng đầu thì đóng dấu của cơ quan, như văn bản do người đứng đầu ký. Không có chuyện cấp phó dùng dấu riêng của mình; dấu là của cơ quan.
Năm câu tự hỏi trước khi trình cấp phó ký
Phần lớn lỗi ở khối chữ ký của cấp phó không nằm ở kỹ thuật gõ chữ mà ở chỗ người soạn chưa xác định đúng ai có thẩm quyền ký. Trước khi in bản trình ký, người soạn hoặc văn thư nên trả lời lần lượt:
- Văn bản này do tập thể (Ủy ban, Hội đồng) ban hành hay do cá nhân người đứng đầu ban hành? Câu trả lời quyết định có dòng "TM." hay không.
- Nội dung văn bản thuộc lĩnh vực của cấp phó nào theo quyết định phân công hiện hành? Nếu thuộc thẩm quyền riêng của người đứng đầu, đã có sự giao việc cho cấp phó chưa?
- Cấp phó này đang ở tư cách nào: cấp phó bình thường, được giao phụ trách điều hành, hay được giao quyền cấp trưởng bằng quyết định? Chỉ trường hợp cuối mới dùng "Q.".
- Dòng chức vụ có lẫn chữ không thuộc chức danh chính thức không, ví dụ "thường trực", "phụ trách", tên cơ quan lặp lại?
- Tệp mẫu đang dùng có còn ghi tên, chức danh của người đã chuyển công tác hay đã hết thời hạn giao quyền không?
Năm câu này mất chưa tới một phút với người quen việc. Văn thư có thể in thành một dải giấy nhỏ kẹp vào sổ trình ký, để chuyên viên mới cũng tự soát được trước khi mang văn bản lên phòng lãnh đạo.
Câu hỏi thường gặp
Phó giám đốc ký thay có cần giấy ủy quyền cho từng văn bản không?
Không cần cho từng văn bản thuộc lĩnh vực đã được phân công, vì quyết định phân công nhiệm vụ trong lãnh đạo đã là căn cứ. Với văn bản thuộc thẩm quyền riêng của người đứng đầu, cần có sự giao việc theo cách quy chế làm việc của cơ quan quy định.
Ghi "KT. GĐ" viết tắt cho gọn có được không?
Không nên. Phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP chỉ viết tắt phần chữ chỉ quyền hạn (TM., KT., TL., TUQ., Q.), còn chức vụ ghi đầy đủ bằng chữ in hoa. Viết tắt chức vụ trong khối chữ ký là lỗi thể thức văn thư sẽ yêu cầu sửa.
Cấp phó được giao quyền cấp trưởng thì họ tên ghi có khác không?
Họ tên ghi như bình thường: họ, tên đệm và tên, chữ in thường, đậm, canh giữa. Chữ "Q." chỉ nằm ở dòng chức vụ phía trên, không đặt trước họ tên, cũng không ghi thêm chữ "quyền" vào dòng họ tên.
Trong trường học, phó hiệu trưởng ký văn bản ghi thế nào?
Theo cùng nguyên tắc: phó hiệu trưởng ký thay hiệu trưởng ghi "KT. HIỆU TRƯỞNG" ở dòng trên, "PHÓ HIỆU TRƯỞNG" ở dòng dưới. Phạm vi được ký do sự phân công của hiệu trưởng và quy chế của nhà trường quyết định.
Có ghi "Phó Giám đốc thường trực" vào khối chữ ký được không?
Không. Phụ lục Nghị định quy định chức vụ ghi trên văn bản là chức danh lãnh đạo chính thức, không ghi những chức vụ mà Nhà nước không quy định như cấp phó thường trực hay cấp phó phụ trách. Vai trò thường trực thể hiện trong quyết định phân công, không đưa vào khối chữ ký.
Cấp phó ký sai phạm vi thì văn thư có được từ chối đóng dấu không?
Quy chế văn thư của nhiều cơ quan giao văn thư kiểm tra thể thức và thẩm quyền ký trước khi đóng dấu, phát hành. Khi thấy văn bản ký ngoài phạm vi phân công, văn thư nên báo người đứng đầu đơn vị soạn thảo hoặc chánh văn phòng để xử lý, thay vì tự quyết.