Phần nội dung của công văn, báo cáo nên chia sao cho mỗi đoạn mang một ý, mở bằng một câu nói rõ ý đó, dài vừa phải để đọc trọn trên một màn hình hay nửa trang giấy, và chỉ xuống dòng khi chuyển sang ý mới. Về hình thức, mỗi đoạn theo quy cách của Nghị định 30/2020/NĐ-CP: chữ đứng, canh đều hai lề, lùi đầu dòng 1 cm hoặc 1,27 cm, khoảng cách giữa các đoạn tối thiểu 6 pt.
Nghị định quy định cách trình bày một đoạn, còn việc chia nội dung thành bao nhiêu đoạn, đoạn nào chứa gì là kỹ năng của người soạn. Công văn một khối chữ dày đặc, hay ngược lại, công văn mỗi câu một dòng, đều khó đọc như nhau. Bài này đưa ra cách chia đoạn cho văn bản không chia mục và cho phần lời văn bên trong các mục của báo cáo, kèm ví dụ giả định. Phần cài đặt thông số đoạn trên trình soạn thảo có ở danh mục thiết lập trình bày trên máy tính.
Một ý một đoạn: nguyên tắc đơn giản mà hay bị bỏ qua
Một đoạn văn trong văn bản hành chính nên trả lời một câu hỏi: việc gì đã xảy ra, cơ quan đề nghị gì, ai làm, hạn khi nào, vì sao chưa làm được. Khi một đoạn trả lời hai ba câu hỏi cùng lúc, người đọc phải tự tách, và người thực hiện dễ bỏ sót một yêu cầu nằm lẫn giữa đoạn.
Cách kiểm nhanh: đọc câu đầu của từng đoạn, bỏ qua phần còn lại. Nếu chỉ đọc các câu đầu mà nắm được khung của văn bản, cách chia đoạn đang tốt. Nếu câu đầu của một đoạn là câu chuyển tiếp chung chung như "Bên cạnh đó" hay "Ngoài ra" mà không nói ý gì, đoạn đó thiếu câu chủ đề.
Một công văn trả lời thông thường có thể chia thành ba bốn đoạn: đoạn nêu văn bản được trả lời hoặc cơ sở; đoạn nêu ý kiến hoặc kết quả xem xét; đoạn nêu đề nghị hoặc việc cần làm tiếp; và có thể một đoạn ngắn nêu đầu mối liên hệ. Đây không phải khuôn bắt buộc, chỉ là cách chia giúp người nhận tìm nhanh phần liên quan tới mình. Cách viết lời văn từng đoạn không nằm trong phạm vi bài này.
Trong báo cáo, mỗi khoản hay điểm có thể gồm một hoặc vài đoạn. Nguyên tắc một ý một đoạn vẫn áp dụng bên trong mục: một đoạn nêu kết quả, một đoạn nêu hạn chế, không trộn cả hai trong một khối chữ.
Độ dài đoạn: bao nhiêu là vừa
Không có quy định về số dòng. Nghị định 30/2020/NĐ-CP không giới hạn độ dài đoạn. Các gợi ý dưới đây là kinh nghiệm trình bày, không phải quy định.
Ba đến tám dòng trên trang A4 là vùng dễ đọc. Đoạn ngắn hơn hai dòng lặp lại liên tục làm văn bản rời rạc như danh sách không ký hiệu. Đoạn dài hơn nửa trang khiến người đọc mất dấu, nhất là khi đọc văn bản điện tử trên điện thoại.
Đoạn dài thường đang chứa danh sách ẩn. Khi một đoạn liệt kê năm sáu việc nối nhau bằng dấu phẩy và chữ "đồng thời", tách các việc đó thành danh sách có ký hiệu sẽ rõ hơn. Bài về liệt kê trong danh mục này có quy ước chi tiết.
Đoạn một câu được dùng có chủ đích. Một câu đứng riêng thành đoạn có thể dùng để nhấn mạnh một đề nghị hay một thời hạn. Dùng một lần thì có tác dụng; dùng ở mọi đoạn thì mất tác dụng.
Văn bản gửi người dân nên đoạn ngắn hơn. Thông báo niêm yết, văn bản trả lời công dân thường được đọc nhanh, nhiều khi trên điện thoại. Đoạn ngắn, mỗi đoạn một việc giúp người đọc không phải là cán bộ vẫn hiểu.
Hình thức một đoạn theo Nghị định 30
Bảng dưới gom các thông số áp cho đoạn văn trong phần nội dung. Đây là thông số trong phụ lục về kỹ thuật trình bày; nếu có văn bản sửa đổi, bổ sung thì kiểm bản hiện hành.
| Yếu tố | Quy định | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Kiểu chữ | Chữ in thường, kiểu đứng | In nghiêng cả đoạn để "trích ý" |
| Cỡ chữ | Từ 13 đến 14 | Thu nhỏ một đoạn cho vừa trang |
| Canh lề | Canh đều hai lề | Canh trái, mép phải lởm chởm |
| Lùi đầu dòng | 1 cm hoặc 1,27 cm | Dùng phím cách nên mỗi đoạn lùi một kiểu |
| Khoảng cách giữa các đoạn | Tối thiểu 6 pt | Gõ thêm dòng trống giữa các đoạn |
| Khoảng cách giữa các dòng | Tối thiểu dòng đơn, tối đa 1,5 dòng | Dãn dòng khác nhau giữa các đoạn dán từ nơi khác |
Khi canh đều hai lề mà một dòng bị dãn chữ thưa bất thường, nguyên nhân thường là một ngắt dòng giả ở cuối dòng đó, hoặc một chuỗi ký tự dài không có khoảng trắng như địa chỉ thư điện tử. Xử lý chỗ ngắt dòng là đủ, không cần đổi cả văn bản sang canh trái.
Xuống dòng đúng chỗ: đoạn thật và ngắt dòng giả
Trên màn hình, có hai cách để chữ xuống dòng mới, và chúng cư xử rất khác nhau. Hiểu sự khác nhau giúp bạn tránh phần lớn lỗi "đoạn văn lạ" khi người khác mở tệp:
- Phím Enter tạo đoạn mới: đoạn mới có lùi đầu dòng, có khoảng cách trước sau theo thiết lập. Đây là cách duy nhất nên dùng khi chuyển ý.
- Tổ hợp ngắt dòng trong cùng đoạn: chữ xuống dòng nhưng vẫn thuộc đoạn cũ, không lùi đầu dòng, và khi canh đều hai lề, dòng phía trên bị dãn chữ rất thưa. Ngắt dòng giả thường xuất hiện khi dán từ thư điện tử hay tin nhắn.
- Không xuống dòng giữa câu để "cho đẹp": căn chỉnh như vậy chỉ đúng trên máy người soạn; đổi phông hay cỡ chữ là vỡ.
- Không dùng dòng trống để tạo khoảng cách: khoảng cách giữa các đoạn đặt trong thiết lập đoạn. Dòng trống làm khoảng cách không đều và dễ đẩy khối chữ ký sang trang sau.
- Bật hiển thị ký hiệu định dạng khi soát: ký hiệu đoạn và ký hiệu ngắt dòng trông khác nhau, nhìn một lượt là thấy chỗ nào cần sửa.
Văn bản dán từ nhiều nguồn, như báo cáo tổng hợp từ các bộ phận, nên được làm sạch trước: dán ở dạng chỉ giữ chữ, rồi chia đoạn lại theo ý. Mất vài phút nhưng tránh được việc cả văn bản có năm kiểu lùi đầu dòng khác nhau.
Câu mở đoạn và chữ chuyển đoạn
Câu đầu nói ý của đoạn. Người bận thường chỉ đọc câu đầu mỗi đoạn. Đặt ý chính ở câu đầu, phần giải thích ở sau. Ví dụ giả định: "Ủy ban nhân dân xã đề nghị các trường gửi số liệu trước ngày 20 tháng 12 năm 2026." rồi mới tới cách gửi, biểu mẫu.
Chữ chuyển đoạn chỉ dùng khi có quan hệ thật. "Tuy nhiên" khi đoạn sau nói điều trái với đoạn trước; "Để thực hiện" khi đoạn sau nêu cách làm điều đoạn trước nêu. Dùng "Bên cạnh đó", "Ngoài ra" ở đầu mọi đoạn khiến văn bản đều đều mà không nói thêm gì.
Không mở đoạn bằng đại từ trỏ ngược quá xa. Đoạn bắt đầu bằng "Việc này" hay "Nội dung trên" trong khi việc được nhắc nằm ở hai đoạn trước buộc người đọc lật lại. Nhắc lại tên việc bằng vài chữ rõ hơn.
Không lặp nguyên câu của đoạn trước. Văn bản hành chính hay có thói quen nhắc lại toàn bộ câu đề nghị ở đầu đoạn sau cho chắc. Một lần là đủ; đoạn sau đi tiếp vào chi tiết.
Chia đoạn cho văn bản sẽ được đọc trên màn hình
Ngày càng nhiều văn bản được nhận qua hệ thống quản lý văn bản và mở dưới dạng PDF trên điện thoại hoặc máy tính bảng. Trang A4 thu nhỏ trên màn hình điện thoại khiến một đoạn tám dòng trên giấy trở thành một khối chữ nhỏ dày đặc, người đọc phải phóng to và kéo ngang. Chia đoạn ngắn hơn một chút là cách đơn giản để văn bản vẫn đọc được trong điều kiện đó, mà không phải đổi bất kỳ thông số thể thức nào.
Một số thói quen khác cũng giúp văn bản dễ đọc trên màn hình: đưa thời hạn và việc cần làm lên đoạn đầu hoặc đoạn thứ hai thay vì để cuối văn bản; dùng danh sách có ký hiệu cho các việc song song; tránh bảng nhiều cột nằm giữa lời văn, vì bảng rộng là thứ khó đọc nhất khi thu nhỏ.
Những điều này không thay đổi thể thức văn bản điện tử, vốn được trình bày như văn bản giấy theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP. Chúng chỉ là cách sắp nội dung bên trong khuôn đó sao cho người nhận đọc được ở nơi họ thực sự đọc. Trước khi phát hành, mở thử bản PDF trên điện thoại một lần; chỗ nào phải phóng to mới đọc được là chỗ nên chia lại.
Ví dụ giả định: chia lại một công văn mười hai dòng
Một công văn của Ủy ban nhân dân xã An Phú, tỉnh X gửi các trường học trên địa bàn đề nghị cập nhật số liệu. Bản dự thảo đầu là một khối chữ mười hai dòng gồm văn bản cấp trên, mục đích, bốn loại số liệu, thời hạn, cách gửi và đầu mối. Bảng dưới là cách chia lại.
| Đoạn | Chứa gì | Hình thức |
|---|---|---|
| Đoạn 1 | Văn bản cấp trên làm cơ sở, viện dẫn đủ số, ngày, cơ quan, trích yếu | Một câu, chữ đứng |
| Đoạn 2 | Đề nghị cập nhật số liệu, kết bằng câu dẫn danh sách | Bốn loại số liệu xuống dòng có ký hiệu |
| Đoạn 3 | Thời hạn và cách gửi | Cụm thời hạn in đậm |
| Đoạn 4 | Đầu mối liên hệ ở Văn phòng | Ghi chức danh, không ghi số điện thoại cá nhân |
Tổng số chữ của hai bản gần như bằng nhau. Khác biệt là ở bản sau, hiệu trưởng nhận công văn đọc câu đầu mỗi đoạn là biết việc, biết hạn, biết hỏi ai. Đó là mục tiêu của chia đoạn: không thêm chữ, chỉ sắp lại để người đọc tìm được.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định mỗi đoạn văn bản hành chính tối đa bao nhiêu dòng không?
Không. Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định hình thức đoạn như lùi đầu dòng, khoảng cách đoạn, dãn dòng, nhưng không giới hạn độ dài. Ba đến tám dòng trên trang A4 là độ dài dễ đọc theo kinh nghiệm, không phải quy định.
Lùi đầu dòng 1 cm hay 1,27 cm thì đúng?
Cả hai đều đúng theo phụ lục của Nghị định. 1,27 cm là khoảng tab mặc định của nhiều trình soạn thảo. Cơ quan nên chọn một mức và dùng thống nhất trong mọi văn bản, đặt sẵn trong tệp mẫu.
Giữa các đoạn có cần để một dòng trống không?
Không nên gõ dòng trống. Phụ lục quy định khoảng cách giữa các đoạn tối thiểu 6 pt, đặt trong thiết lập đoạn của trình soạn thảo. Dòng trống làm khoảng cách không đều và dễ đẩy phần ký sang trang sau.
Công văn chỉ có một đoạn có được không?
Được, nếu nội dung thật sự chỉ có một ý, như một công văn ngắn đề nghị cử người dự họp. Khi công văn có từ hai ý trở lên, như vừa nêu cơ sở vừa đề nghị vừa đặt thời hạn, chia đoạn giúp người nhận không bỏ sót.
Vì sao một dòng trong đoạn bị dãn chữ rất thưa?
Thường do dòng đó kết thúc bằng một ngắt dòng trong cùng đoạn thay vì ngắt đoạn, trong khi đoạn đang canh đều hai lề. Bật hiển thị ký hiệu định dạng, thay ngắt dòng bằng ngắt đoạn hoặc nối lại câu là dòng trở về bình thường.
Phần nội dung báo cáo đã chia mục rồi có cần chia đoạn nữa không?
Có. Đề mục chia văn bản thành các nhóm nội dung, còn bên trong mỗi mục vẫn cần chia đoạn theo ý. Một mục chỉ có một khối chữ dài nửa trang vẫn khó đọc dù có đề mục rõ ràng ở trên.