HinhThuc.comHình Thức
Viết hoa, viết tắt và chính tả

Dấu câu trong văn bản hành chính: ngoặc, gạch nối, gạch chéo và khoảng trắng

Quy tắc khoảng trắng quanh dấu câu, phân biệt gạch nối và gạch đầu dòng, dùng ngoặc kép, ngoặc đơn, dấu gạch chéo và dấu chấm phẩy trong liệt kê.

Overhead view of a desk in a Hai Phong district office with a ruler, fountain pen, glasses and several clean sheets arranged in a grid, neutral tones, crisp shadows

Dấu chấm, dấu phẩy, dấu hai chấm, dấu chấm phẩy viết liền chữ đứng trước và cách một khoảng trắng với chữ đứng sau; dấu ngoặc đơn, ngoặc kép viết liền với chữ bên trong. Đây là quy ước gõ chữ tiếng Việt, và cũng là lỗi trình bày hay gặp nhất mà mắt người đọc thấy ngay dù không gọi được tên.

Văn bản hành chính dùng một bộ dấu khá hẹp nhưng chặt: gạch nối trong ký hiệu và tiêu ngữ, gạch chéo trong số ký hiệu và chữ "V/v", gạch đầu dòng trong liệt kê, ngoặc kép cho trích dẫn, ngoặc đơn cho giải thích. Bài này đi từng loại dấu, nêu chỗ Nghị định 30/2020/NĐ-CP có quy định thể thức liên quan và chỗ chỉ là quy ước chung, kèm cách soát nhanh bằng chức năng tìm kiếm. Ví dụ trong bài là giả định.

Khoảng trắng quanh dấu câu: bảng đúng – sai

Bảng dưới gom những lỗi khoảng trắng hay gặp. Chúng không làm sai nghĩa nhưng làm văn bản trông cẩu thả, và khi xuống dòng tự động, một dấu câu đứng lẻ loi đầu dòng mới là dấu hiệu rõ nhất của lỗi này.

Viết saiViết đúngQuy ước
báo cáo , đề xuấtbáo cáo, đề xuấtDấu phẩy liền chữ trước, cách chữ sau
như sau :như sau:Dấu hai chấm liền chữ trước
( ví dụ giả định )(ví dụ giả định)Ngoặc đơn liền chữ bên trong
" Quyết định này ""Quyết định này"Ngoặc kép liền chữ bên trong
xã An Phú.Đề nghịxã An Phú. Đề nghịSau dấu chấm phải có khoảng trắng
hai khoảng trắngmột khoảng trắngGiữa hai từ chỉ một khoảng trắng

Lỗi hai khoảng trắng liền nhau không nhìn thấy trên bản in khi căn đều hai bên, nhưng lộ ra khi văn bản được chuyển sang định dạng khác hoặc khi căn trái. Chức năng tìm và thay thế của trình soạn thảo cho phép tìm hai khoảng trắng liền nhau và thay bằng một; lặp lại cho đến khi không còn kết quả.

Gạch nối, gạch đầu dòng và gạch ngang: ba dấu trông giống nhau

Gạch nối trong ký hiệu văn bản. Trong số và ký hiệu như "15/QĐ-UBND" (ví dụ giả định), dấu gạch nối nối chữ viết tắt tên loại với chữ viết tắt tên cơ quan, viết liền, không có khoảng trắng hai bên. Thêm khoảng trắng thành "QĐ - UBND" là sai cách trình bày ký hiệu.

Gạch nối trong tiêu ngữ. Tiêu ngữ "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" có gạch nối giữa các cụm từ, và giữa các cụm có cách chữ; cách trình bày cụ thể theo Phụ lục I Nghị định 30/2020/NĐ-CP, thuộc danh mục phần đầu văn bản. Đây là chỗ gạch nối có khoảng trắng hai bên, ngược với ký hiệu.

Gạch đầu dòng trong liệt kê. Khi liệt kê các ý không đánh số, mỗi ý bắt đầu bằng một gạch đầu dòng rồi một khoảng trắng. Trong một văn bản, dùng một loại ký hiệu đầu dòng thống nhất. Đừng để chức năng tự động của trình soạn thảo đổi gạch thành chấm tròn ở đoạn này, ô vuông ở đoạn kia.

Gạch ngang dài. Dấu gạch dài thường dùng trong sách báo để chỉ khoảng hoặc chèn ý. Văn bản hành chính ít dùng; để chỉ khoảng thời gian hoặc khoảng số, viết bằng chữ "từ… đến…" rõ hơn và không bị phần mềm đổi dạng dấu khi chuyển định dạng. Trình soạn thảo thường tự đổi gạch ngắn thành gạch dài khi gõ, nên kiểm lại sau khi gõ ký hiệu văn bản.

Dấu gạch chéo: chỉ dùng ở chỗ đã quy ước

Trong văn bản hành chính, dấu gạch chéo có vị trí rõ ràng: ngăn số với ký hiệu trong "Số: 15/QĐ-UBND", và trong chữ tắt "V/v" trước trích yếu công văn. Dấu gạch chéo cũng gặp trong ngày tháng dạng gọn "15/3/2026" ở bảng biểu và trong đơn vị như "đồng/tháng", "lượt/ngày".

Ngoài các vị trí đó, nên hạn chế dùng gạch chéo để thay cho chữ "hoặc", "và", như "cá nhân/tổ chức", "và/hoặc". Lối viết này quen trong văn bản kỹ thuật và hợp đồng thương mại, nhưng ở văn bản hành chính nó tạo ra câu hỏi: ý là cả hai, một trong hai, hay tuỳ? Viết bằng chữ "cá nhân, tổ chức" hoặc "cá nhân hoặc tổ chức" sẽ rõ nghĩa hơn.

Gạch chéo trong số ký hiệu không có khoảng trắng hai bên. Lỗi "15 / QĐ-UBND" thường do gõ thêm khoảng trắng cho dễ nhìn trên màn hình. Khi chép số ký hiệu của văn bản khác, chép đúng từng ký tự, kể cả gạch chéo và gạch nối, vì đó là chuỗi nhận dạng văn bản trong hệ thống quản lý văn bản.

Dấu gạch chéo ngược không có chỗ dùng trong văn bản hành chính; nếu thấy, đó gần như chắc chắn là lỗi gõ hoặc chép từ đường dẫn tệp trên máy tính.

Ngoặc kép và ngoặc đơn: dùng cho việc gì

Hai loại ngoặc có việc riêng. Dùng lẫn hoặc dùng để nhấn mạnh là lỗi phổ biến:

  • Ngoặc kép dùng để trích nguyên văn một câu, một cụm từ từ văn bản khác: theo Điều 3 Quyết định số 15/QĐ-UBND, "các thành viên tổ công tác làm việc theo chế độ kiêm nhiệm" (ví dụ giả định).
  • Ngoặc kép dùng cho tên gọi của một phong trào, cuộc thi, chương trình khi tên đó không phải tên riêng của cơ quan: cuộc thi "Tìm hiểu lịch sử quê hương" (ví dụ giả định).
  • Không dùng ngoặc kép để nhấn mạnh một từ. Văn bản hành chính muốn nhấn mạnh thì dùng cấu trúc câu hoặc chữ đậm ở nơi cho phép, không đặt ngoặc kép làm người đọc tưởng đó là từ dùng theo nghĩa khác.
  • Ngoặc đơn dùng để giải thích, bổ sung, hoặc đặt chữ viết tắt ở lần đầu: Ủy ban nhân dân (UBND). Thông tin trong ngoặc đơn là thông tin phụ, bỏ đi câu vẫn trọn nghĩa.
  • Khi ngoặc đơn nằm cuối câu và là một phần của câu, dấu chấm đặt sau dấu đóng ngoặc. Khi cả câu nằm trọn trong ngoặc, dấu chấm đặt bên trong.
  • Ngoặc kép thẳng và ngoặc kép cong đều được, nhưng chọn một kiểu cho toàn văn bản. Chức năng tự định dạng của trình soạn thảo thường tự đổi sang ngoặc cong; khi dán đoạn từ nguồn khác, kiểu ngoặc có thể lẫn lộn.

Một câu có ngoặc lồng ngoặc khó đọc trong văn bản hành chính. Nếu thấy cần, hãy tách thành hai câu.

Dấu hai chấm, chấm phẩy trong liệt kê và dòng "Kính gửi"

Dấu hai chấm báo hiệu điều theo sau là phần giải thích hoặc liệt kê. Trong thể thức, nó xuất hiện ở "Số:", "Kính gửi:", "Nơi nhận:", "Lưu:". Sau dấu hai chấm trong các ô này có một khoảng trắng rồi mới đến nội dung.

Khi liệt kê các ý trên nhiều dòng, thực tế văn bản hành chính thường kết thúc mỗi ý bằng dấu chấm phẩy và ý cuối cùng bằng dấu chấm. Cách này áp dụng cho liệt kê trong thân văn bản và trong danh sách nơi nhận. Nếu mỗi ý là một câu hoàn chỉnh, nhiều dòng, có thể kết thúc mỗi ý bằng dấu chấm; điều cần là cả danh sách theo cùng một kiểu.

Chữ đầu mỗi ý sau gạch đầu dòng: khi ý là một câu hoàn chỉnh, viết hoa chữ đầu. Khi ý chỉ là cụm từ nối tiếp câu dẫn có dấu hai chấm, nhiều văn bản viết thường. Cách trình bày phần căn cứ ban hành, vốn có quy ước dấu câu riêng ở cuối mỗi căn cứ, thuộc danh mục nội dung và bố cục của trang.

Dấu chấm phẩy giữa câu, để ngăn hai vế độc lập, ít dùng trong văn bản hành chính vì câu thường đã ngắn. Khi một câu cần dấu chấm phẩy, hãy cân nhắc tách thành hai câu.

Dấu chấm lửng, chấm than, chấm hỏi và "v.v."

Văn bản hành chính là văn bản ra quyết định và truyền đạt, nên các dấu biểu cảm ít có chỗ đứng. Những quy ước sau giúp văn bản giữ giọng chuẩn mực:

  • Dấu chấm lửng và "v.v." đều mang nghĩa còn nữa. Văn bản quy định quyền và nghĩa vụ nên liệt kê đầy đủ hoặc dùng cụm "và các nội dung khác theo quy định" thay vì để người đọc tự đoán phần còn lại.
  • Nếu dùng "v.v.", viết với dấu chấm sau mỗi chữ v. Không dùng đồng thời "v.v." và dấu chấm lửng ở cùng một chỗ.
  • Dấu chấm than gần như không dùng trong văn bản hành chính, kể cả trong thông báo khẩn. Tính khẩn cấp thể hiện bằng nội dung, thời hạn và dấu chỉ mức độ khẩn theo thể thức.
  • Dấu chấm hỏi xuất hiện khi trích nguyên văn câu hỏi, hoặc trong văn bản hướng dẫn dạng hỏi đáp. Trong công văn đề nghị, câu hỏi nên chuyển thành câu đề nghị: "đề nghị cho biết…" thay vì đặt câu hỏi trực tiếp.

Văn bản có giọng điệu đều, ít dấu biểu cảm thường được đọc nghiêm túc hơn. Đó là lý do quy ước này tồn tại, không chỉ vì thẩm mỹ.

Soát dấu câu bằng chức năng tìm kiếm

Phần lớn lỗi dấu câu có hình dạng cố định, nên chức năng tìm kiếm của trình soạn thảo bắt được nhanh hơn mắt. Làm theo thứ tự sau trên bản cuối trước khi trình ký:

  1. Bật chế độ hiện ký tự ẩn của trình soạn thảo để thấy khoảng trắng, dấu ngắt đoạn, dấu ngắt dòng. Nhiều lỗi khoảng trắng chỉ lộ ra ở chế độ này.
  2. Tìm khoảng trắng đứng ngay trước dấu phẩy, dấu chấm, dấu hai chấm, dấu chấm phẩy; xoá từng chỗ hoặc thay hàng loạt nếu chắc chắn.
  3. Tìm hai khoảng trắng liền nhau và thay bằng một; lặp lại tới khi không còn kết quả.
  4. Tìm dấu mở ngoặc theo sau là khoảng trắng và khoảng trắng đứng trước dấu đóng ngoặc.
  5. Tìm dấu gạch dài trong các số ký hiệu văn bản; đổi lại thành gạch nối ngắn nếu phần mềm đã tự đổi.
  6. Đọc lại danh sách liệt kê và nơi nhận để chắc dấu cuối mỗi dòng theo cùng một kiểu.

Thay hàng loạt tiện nhưng có rủi ro: một số tên riêng, ký hiệu kỹ thuật hoặc trích dẫn nguyên văn cần giữ đúng như gốc. Khi chưa chắc, dùng chức năng tìm từng chỗ và quyết định từng chỗ. Tên chức năng và vị trí trong menu thay đổi theo phiên bản phần mềm, nên kiểm theo phiên bản đang dùng.

Câu hỏi thường gặp

Trước dấu hai chấm có cần khoảng trắng không?

Không. Dấu hai chấm viết liền chữ đứng trước và cách một khoảng trắng với chữ đứng sau, như "Kính gửi: Ủy ban nhân dân xã An Phú" (ví dụ giả định). Quy ước này giống dấu chấm, dấu phẩy và dấu chấm phẩy trong tiếng Việt.

Ký hiệu văn bản có khoảng trắng quanh gạch nối không?

Không. Số và ký hiệu như 15/QĐ-UBND viết liền, không có khoảng trắng quanh gạch chéo hay gạch nối. Ngược lại, tiêu ngữ có cách chữ giữa các cụm từ nối bằng gạch nối theo thể thức trong Phụ lục I.

Có được dùng ngoặc kép để nhấn mạnh không?

Không nên. Ngoặc kép báo hiệu trích dẫn hoặc tên gọi đặc biệt, nên đặt ngoặc kép để nhấn mạnh có thể khiến người đọc hiểu từ đó mang nghĩa khác hoặc mỉa mai. Nhấn mạnh bằng cách đặt ý quan trọng ở đầu câu, đầu đoạn.

Mỗi dòng nơi nhận kết thúc bằng dấu gì?

Thực tế văn bản hành chính thường kết thúc mỗi dòng nơi nhận bằng dấu chấm phẩy và dòng cuối "Lưu: VT" bằng dấu chấm. Cách trình bày nơi nhận cụ thể nên đối chiếu Phụ lục I Nghị định 30/2020/NĐ-CP và mẫu của cơ quan bạn.

Trình soạn thảo tự đổi dấu gạch thành gạch dài thì làm sao?

Trình soạn thảo thông dụng có tuỳ chọn tự định dạng khi gõ, trong đó có việc đổi gạch ngắn thành gạch dài và đổi ngoặc thẳng thành ngoặc cong. Có thể tắt tuỳ chọn này trong phần cài đặt tự sửa, hoặc kiểm lại ký hiệu văn bản sau khi gõ. Tên mục cài đặt khác nhau theo phiên bản phần mềm.

"Và/hoặc" có dùng được trong văn bản hành chính không?

Không sai chính tả nhưng dễ gây hiểu nhiều nghĩa. Văn bản hành chính nên viết rõ bằng chữ: "cá nhân và tổ chức" khi là cả hai, "cá nhân hoặc tổ chức" khi là một trong hai, hoặc "cá nhân, tổ chức" khi liệt kê đối tượng áp dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138