Trong văn bản hành chính, kiểu chữ đậm và nghiêng phần lớn đã được phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP định sẵn theo từng thành phần thể thức: quốc hiệu, tiêu ngữ, tên cơ quan ban hành, tên loại, trích yếu, tên điều, khối chức vụ và họ tên người ký in đậm; địa danh và ngày tháng, phần căn cứ, chữ "Nơi nhận" in nghiêng. Phần lời văn thì in chữ đứng, và Nghị định không có quy định riêng cho việc in đậm hay gạch chân để nhấn mạnh trong lời văn.
Vì phần lời văn để ngỏ, mỗi người soạn nhấn theo thói quen riêng: người in đậm cả câu, người gạch chân, người in hoa. Bài này tách hai phần: kiểu chữ đã định sẵn, cần làm đúng; và kiểu chữ nhấn mạnh trong lời văn, nên dùng tiết chế theo một vài nguyên tắc chung. Chỗ nào cơ quan bạn có quy chế riêng, quy chế đó được ưu tiên.
Thành phần thể thức và kiểu chữ đã được định sẵn
Bảng dưới gom kiểu chữ của những thành phần hay gặp. Cỡ chữ từng thành phần có trong phụ lục; ở đây chỉ nêu đậm, nghiêng, in hoa, in thường để bạn soát nhanh. Khi lập mẫu cho cơ quan, đối chiếu bản gốc phụ lục để lấy đủ cỡ chữ.
| Thành phần | In hoa hay in thường | Đậm | Nghiêng |
|---|---|---|---|
| Quốc hiệu | In hoa | Có | Không |
| Tiêu ngữ | In thường, chữ đầu các cụm viết hoa | Có | Không |
| Tên cơ quan ban hành | In hoa | Có | Không |
| Số, ký hiệu văn bản | In thường, ký hiệu in hoa | Không | Không |
| Địa danh và thời gian ban hành | In thường | Không | Có |
| Tên loại văn bản | In hoa | Có | Không |
| Trích yếu của văn bản có tên loại | In thường | Có | Không |
| Căn cứ ban hành | In thường | Không | Có |
| Phần lời văn | In thường | Không | Không |
| Từ "Điều", số và tên điều | In thường | Có | Không |
| Chữ "Nơi nhận:" | In thường | Có | Có |
Hai chỗ người soạn hay sai nhất trong bảng này là số, ký hiệu văn bản bị in đậm cho nổi, và ngày tháng bị để chữ đứng. Cả hai đều do chép từ một mẫu sai rồi dùng mãi. Khối chức vụ, quyền hạn người ký và họ tên người ký cũng in đậm theo phụ lục; chi tiết phần ký có ở danh mục chữ ký, con dấu và nơi nhận.
Phần lời văn: chữ đứng là mặc định, nhấn mạnh là ngoại lệ
Phụ lục quy định nội dung văn bản trình bày bằng chữ in thường, kiểu chữ đứng. Đây là mặc định. Nghị định không cấm in đậm một vài chữ trong lời văn, nhưng cũng không quy định khi nào được làm. Vì vậy, mọi chữ đậm, chữ nghiêng trong lời văn là lựa chọn của người soạn, và người duyệt có quyền bỏ đi.
Văn bản hành chính được đọc bởi người có trách nhiệm thực hiện, không phải người lướt quảng cáo. Họ đọc cả văn bản, nên điểm nhấn nhiều không giúp họ tìm ý nhanh hơn, mà làm họ khó nhận ra đâu thật sự là điều quan trọng. Một trang có mười cụm in đậm thì cụm nào cũng như nhau.
Cách làm được nhiều văn thư lâu năm áp dụng: trong cả một văn bản một hai trang, chỉ nhấn mạnh khi bỏ qua chữ đó sẽ gây hậu quả, ví dụ một mốc thời hạn nộp hồ sơ, một điều kiện loại trừ, một thay đổi so với văn bản trước. Nếu bạn thấy cần nhấn tới năm chỗ, có lẽ bố cục chưa tốt: tách thành mục riêng hoặc đưa vào một danh sách có đề mục sẽ rõ hơn là in đậm.
Khi đã quyết định nhấn, giữ một quy ước trong toàn văn bản. Nếu mốc thời hạn đầu tiên in đậm thì các mốc thời hạn khác cùng mức quan trọng cũng in đậm. Văn bản mà mốc này đậm, mốc kia không, người đọc sẽ hỏi lại vì sao.
Nên dùng kiểu chữ nào cho việc gì trong lời văn
In đậm cho mốc thời hạn và điều kiện bắt buộc. Ví dụ giả định: "Hồ sơ gửi về Văn phòng Ủy ban nhân dân xã An Phú trước ngày 20 tháng 12 năm 2026." Đây là trường hợp in đậm có ích nhất, vì người thực hiện cần tìm lại mốc này nhiều lần.
In nghiêng cho thuật ngữ được định nghĩa hoặc từ nước ngoài. Khi một văn bản định nghĩa một cụm từ ở lần đầu dùng, có thể in nghiêng cụm đó ở chỗ định nghĩa. Từ tiếng nước ngoài chưa Việt hoá, nếu buộc phải dùng, cũng thường in nghiêng. Không in nghiêng cả đoạn để "trích lời".
Không gạch chân để nhấn mạnh. Trong văn bản hành chính, nét kẻ dưới chữ đã có vai trò riêng ở tiêu ngữ, ở tên cơ quan ban hành, và dưới trích yếu của văn bản có tên loại. Thêm gạch chân trong lời văn dễ gây nhầm với các nét kẻ đó, và trên văn bản điện tử còn dễ bị đọc nhầm là đường liên kết.
Không in hoa cả câu. Chữ in hoa trong văn bản hành chính dành cho quốc hiệu, tên cơ quan, tên loại, đề mục lớn và khối chức vụ người ký. Một câu in hoa trong lời văn đọc lên như la to, lại khó đọc hơn chữ thường.
Không dùng màu chữ. Văn bản được in đen trắng, sao chụp, scan; màu đỏ hay xanh mất ngay khi sao. Nếu cần phân biệt, dùng bố cục và chữ đậm.
Những chỗ kiểu chữ hay bị làm sai do chép mẫu
Phần lớn lỗi kiểu chữ không do người soạn chọn sai mà do mẫu cũ đã sai từ trước, rồi được chép qua nhiều năm. Khi nhận một tệp mẫu từ đơn vị khác hoặc tải về, hãy kiểm những chỗ sau trước khi dùng:
- Dòng "Căn cứ" để chữ đứng, hoặc in nghiêng luôn chữ "QUYẾT ĐỊNH:" ở dưới.
- Ngày tháng ở phần đầu để chữ đứng, hoặc in nghiêng cả địa danh lẫn tên cơ quan bên cạnh.
- Trích yếu của công văn in đậm như trích yếu của quyết định. Theo phụ lục, trích yếu công văn trình bày khác trích yếu văn bản có tên loại; danh mục phần đầu văn bản bàn chi tiết vị trí và kiểu chữ dòng này.
- Nội dung khoản trong điều in đậm theo tên điều.
- Toàn bộ danh sách nơi nhận in nghiêng, trong khi chỉ chữ "Nơi nhận:" in nghiêng đậm, còn các dòng bên dưới là chữ đứng.
- Tên người ký in thường không đậm, hoặc in hoa toàn bộ.
Một mẹo soát nhanh trên trình soạn thảo: bật chức năng hiển thị định dạng của đoạn hoặc chọn từng khối rồi xem nút đậm, nghiêng đang bật hay tắt. Làm cho từng thành phần trong bảng ở trên mất vài phút, nhưng tránh được việc cả cơ quan dùng một mẫu sai trong nhiều năm.
Đề mục trong báo cáo, kế hoạch: đậm theo cấp, không thêm nghiêng tuỳ hứng
Văn bản chia phần, mục như báo cáo, kế hoạch thường dùng kiểu chữ để phân biệt cấp: mục lớn in hoa đậm, cấp thứ hai in thường đậm, cấp thứ ba in thường, có thể nghiêng hoặc đậm tuỳ mẫu. Cách đánh số từng cấp có bài riêng trong danh mục này. Điều cần nhớ ở đây là kiểu chữ đề mục gắn với cấp, không gắn với độ quan trọng của nội dung.
Một thói quen hay gặp là in đậm thêm câu đầu của mỗi khoản cho "nổi". Khi mọi khoản đều có câu đầu in đậm, câu đầu đó trở thành một tầng đề mục ngầm, cạnh tranh với đề mục thật. Nếu câu đầu thật sự là tên của khoản, hãy biến nó thành đề mục đúng nghĩa; nếu không, để chữ đứng.
Trong bảng, hàng tiêu đề cột thường in đậm để tách khỏi số liệu. Đây là thói quen hợp lý và không mâu thuẫn với thể thức. Các ô số liệu thì để chữ đứng; nếu muốn nhấn một ô, như ô tổng cộng, in đậm cả hàng tổng cộng sẽ gọn hơn in đậm lẻ tẻ từng ô.
Với văn bản có quy chế, quy định kèm theo, nhớ rằng tên chương in hoa đậm, chữ "Chương" và số in thường đậm, tên điều in thường đậm. Các khoản, điểm bên dưới là lời văn, không in đậm.
Một đoạn công văn: trước và sau khi tiết chế
Ví dụ giả định dưới đây là một đoạn trong công văn của Ủy ban nhân dân xã An Phú, tỉnh X gửi các trường học trên địa bàn đề nghị báo cáo số liệu. Cột giữa nêu vấn đề của từng cách nhấn.
| Cách trình bày ban đầu | Vấn đề | Cách sửa |
|---|---|---|
| Cả câu "ĐỀ NGHỊ CÁC TRƯỜNG KHẨN TRƯƠNG THỰC HIỆN" in hoa, đậm | Câu in hoa trong lời văn, đọc như la to, mà không thêm thông tin | Viết chữ thường, đứng; nếu việc gấp thì dùng mức độ khẩn đúng thể thức |
| "Biểu mẫu kèm theo" gạch chân | Gạch chân dễ lẫn với nét kẻ của thể thức và đường liên kết trên văn bản điện tử | Bỏ gạch chân; nêu rõ "Biểu mẫu kèm theo Công văn này" |
| Thời hạn "trước ngày 20 tháng 12 năm 2026" để chữ đứng, lẫn giữa đoạn dài | Người thực hiện khó tìm lại mốc | In đậm riêng cụm thời hạn, hoặc tách thành một câu riêng ở cuối đoạn |
| Tên ba trường in nghiêng, đậm, mỗi tên một màu | Màu mất khi in, sao; nhấn không có lý do | Để chữ đứng như lời văn |
| Câu đầu mỗi khoản in đậm | Tạo tầng đề mục ngầm | Để chữ đứng, hoặc biến thành đề mục thật nếu cần |
Sau khi sửa, đoạn văn chỉ còn một điểm nhấn là thời hạn. Người nhận đọc xong biết ngay việc gì, hạn khi nào, gửi kèm cái gì. Đó là mục tiêu của kiểu chữ trong lời văn: giúp đọc nhanh hơn, không phải trang trí cho văn bản trông nghiêm trọng hơn.
Soát kiểu chữ trong năm phút trước khi trình ký
Quy trình dưới đây áp cho văn bản một đến ba trang. Làm trên bản xem trước khi in hoặc trên chính tờ in nháp:
- Đọc phần đầu theo bảng ở trên: quốc hiệu, tiêu ngữ, tên cơ quan, tên loại, trích yếu đậm; số ký hiệu không đậm; ngày tháng nghiêng.
- Nhìn khối căn cứ (nếu có): toàn bộ nghiêng, dòng "QUYẾT ĐỊNH:" không nghiêng.
- Lướt phần lời văn, đếm số cụm in đậm. Nhiều hơn ba bốn cụm trên một trang thì xem lại từng cụm có thật cần không.
- Tìm các chỗ gạch chân, in hoa cả câu, chữ màu trong lời văn và bỏ đi.
- Kiểm đề mục: cùng cấp thì cùng kiểu chữ.
- Kiểm phần cuối: "Nơi nhận:" nghiêng đậm, danh sách nơi nhận chữ đứng, khối chức vụ và họ tên người ký đậm.
Nếu văn bản do nhiều người góp phần, như báo cáo tổng hợp từ các bộ phận, bước thứ ba thường phát hiện nhiều nhất: mỗi bộ phận nhấn theo một kiểu. Người tổng hợp nên đưa về một quy ước trước khi trình, đừng để lãnh đạo thấy ba kiểu nhấn trong một văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Trong công văn có được in đậm thời hạn không?
Nghị định 30/2020/NĐ-CP không cấm cũng không quy định việc in đậm trong lời văn. In đậm một mốc thời hạn quan trọng là cách làm phổ biến và giúp người thực hiện tìm lại nhanh. Chỉ nên làm với số ít chỗ thật cần và thống nhất trong toàn văn bản.
Ngày tháng ở phần đầu văn bản in nghiêng hay đứng?
In nghiêng. Phụ lục quy định địa danh và thời gian ban hành văn bản trình bày bằng chữ in thường, kiểu chữ nghiêng, đặt dưới quốc hiệu và tiêu ngữ. Để chữ đứng là một lỗi chép mẫu hay gặp.
Số và ký hiệu văn bản có in đậm không?
Không. Số và ký hiệu văn bản trình bày chữ đứng, không đậm. Nhiều mẫu tải về in đậm phần này cho nổi, nhưng đó là sai so với phụ lục. Cách ghi số và ký hiệu chi tiết có ở danh mục phần đầu văn bản.
Có nên in nghiêng khi trích lời của văn bản khác không?
Đoạn trích nguyên văn thường đặt trong ngoặc kép, chữ đứng như lời văn. Một số cơ quan in nghiêng đoạn trích dài tách riêng; nếu làm vậy thì giữ thống nhất. Không cần vừa ngoặc kép vừa in nghiêng cho một trích dẫn ngắn.
Văn bản của doanh nghiệp có cần theo kiểu chữ này không?
Nghị định 30 áp dụng cho cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Doanh nghiệp khác có thể tham khảo và đưa vào quy chế nội bộ. Dùng chung quy ước giúp văn bản gửi cơ quan nhà nước trông chuẩn mực và dễ được tiếp nhận.
In đậm cả hàng tổng cộng trong bảng có sai không?
Không sai. Phụ lục không quy định chi tiết kiểu chữ trong bảng ở phần lời văn, nên in đậm hàng tiêu đề và hàng tổng cộng là thói quen hợp lý để người đọc dễ nhìn. Các ô số liệu còn lại nên để chữ đứng.