Phần đầu văn bản gồm quốc hiệu, tiêu ngữ và tên cơ quan là chỗ bị trả lại nhiều nhất, vì đây là thứ người kiểm tra nhìn thấy đầu tiên và vì nó thường được chép từ một tệp cũ đã sai sẵn. Các lỗi lặp đi lặp lại gồm: quốc hiệu sai cỡ hoặc không đậm, tiêu ngữ dùng gạch dài thay gạch nối, đường kẻ dưới tiêu ngữ làm bằng định dạng gạch chân chữ, đường kẻ dài ngắn tuỳ ý, và ghi tên cơ quan chủ quản khi không cần hoặc ghi tên đã cũ.
Bài này đi qua từng lỗi theo vị trí trên trang, kèm cách nhận ra bằng mắt và cách sửa trên trình soạn thảo. Thông số theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP; với những chi tiết như khoảng cách dòng giữa các thành phần, bạn đối chiếu mẫu trong phụ lục của Nghị định. Ví dụ tên cơ quan trong bài đều là ví dụ giả định.
Vì sao lỗi phần đầu lặp lại ở cả những người soạn lâu năm
Phần đầu văn bản hiếm khi được gõ mới. Hầu hết chuyên viên mở một văn bản đã ban hành, xoá phần thân, giữ lại phần đầu. Nếu tệp gốc đã có một đường kẻ lệch hay một cỡ chữ sai, lỗi đó đi theo hàng trăm văn bản sau. Người soạn lâu năm lại càng ít nhìn phần đầu, vì họ tin rằng mẫu của mình đã chuẩn từ lâu.
Nguyên nhân thứ hai là phần đầu thường được dựng bằng một bảng hai cột không viền: cột trái chứa tên cơ quan, cột phải chứa quốc hiệu và tiêu ngữ. Bảng này nhạy cảm với mọi thay đổi: đổi khổ giấy, đổi lề, mở trên máy khác, dán thêm một chữ vào tên cơ quan là độ rộng cột đổi theo, đường kẻ vẽ tay không còn nằm đúng dưới chữ.
Nguyên nhân thứ ba là người soạn muốn văn bản "đẹp" theo ý mình: tăng cỡ quốc hiệu cho nổi, thu nhỏ tên cơ quan cho vừa một dòng, kẻ đường dài cho cân. Những chỉnh sửa có ý tốt đó lại rơi ra ngoài khoảng Nghị định cho phép. Phần đầu văn bản hành chính không phải chỗ để sáng tạo; cái đẹp ở đây là đúng mẫu và thống nhất.
Lỗi ở dòng quốc hiệu
Sai cỡ chữ. Quốc hiệu "CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM" in hoa, cỡ 12–13, kiểu đứng, đậm. Lỗi hay gặp là để cỡ 14 cho bằng nội dung, hoặc hạ xuống 11 vì cột phải hẹp. Nếu cột không đủ rộng cho cỡ 12, việc cần sửa là độ rộng cột của bảng phần đầu, không phải cỡ chữ.
Không in đậm hoặc in nghiêng. Dòng quốc hiệu chép từ một trang web hay một tệp định dạng khác đôi khi mất kiểu đậm, hoặc mang theo kiểu nghiêng. Nhìn kỹ sẽ thấy nét chữ mảnh hơn dòng tiêu ngữ bên dưới.
Bị ngắt thành hai dòng. Quốc hiệu phải nằm trên một dòng. Khi cột hẹp, trình soạn thảo tự đẩy chữ "NAM" xuống dòng dưới. Lỗi này dễ lọt vì trên màn hình phóng to thì nhìn vẫn ổn, chỉ khi in ra mới thấy.
Kiểu bỏ dấu không thống nhất với mẫu của cơ quan. Chữ "HÒA" và "HOÀ" là hai kiểu đặt dấu thanh mà người gõ hay dùng lẫn. Bạn theo đúng cách viết trong mẫu của phụ lục Nghị định và thống nhất trên mọi văn bản của cơ quan, đừng để mỗi người một kiểu.
Có thêm dấu chấm hoặc khoảng trắng thừa ở đầu dòng. Một khoảng trắng thừa ở đầu dòng làm quốc hiệu lệch khỏi tâm cột, tiêu ngữ bên dưới căn giữa đúng nên hai dòng trông như không thẳng hàng. Bật chức năng hiện ký tự ẩn để nhìn thấy khoảng trắng thừa.
Lỗi ở dòng tiêu ngữ và đường kẻ bên dưới
Tiêu ngữ "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" in thường, cỡ 13–14, đứng, đậm, chữ cái đầu của mỗi cụm từ viết hoa, giữa các cụm có gạch nối và có cách chữ. Phía dưới là một đường kẻ ngang nét liền, dài bằng dòng chữ tiêu ngữ. Bảng dưới đặt cách viết sai cạnh cách đúng:
| Viết sai | Vì sao sai | Cách đúng |
|---|---|---|
| Độc lập – Tự do – Hạnh phúc (gạch dài) | Dùng gạch ngang dài thay vì gạch nối; trình soạn thảo hay tự đổi khi gõ | Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, gạch nối ngắn, có cách chữ hai bên |
| Độc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc | Viết hoa cả chữ thứ hai của mỗi cụm | Chỉ viết hoa chữ cái đầu của mỗi cụm từ |
| Độc lập-Tự do-Hạnh phúc | Gạch nối dính liền chữ, không có khoảng cách | Có một khoảng trắng trước và sau mỗi gạch nối |
| Tiêu ngữ có gạch chân chữ | Dùng định dạng gạch chân thay cho đường kẻ; nét gạch đứt quãng ở chỗ khoảng trắng và dính sát chân chữ | Một đường kẻ ngang riêng, nét liền, nằm dưới dòng chữ |
| Đường kẻ ngắn hơn hoặc dài quá dòng chữ | Kẻ tay theo cảm tính, hoặc bị kéo lệch khi đổi độ rộng cột | Đường kẻ dài bằng dòng chữ tiêu ngữ, căn giữa theo dòng chữ |
| Đường kẻ dạng nét đôi hoặc nét đứt | Chọn nhầm kiểu đường viền | Nét liền, một nét |
Lỗi gạch dài khó thấy nhất vì trình soạn thảo thường tự đổi gạch nối thành gạch dài khi bạn gõ khoảng trắng, gạch, khoảng trắng. Trên bản in, hai loại gạch chỉ khác nhau vài milimét. Cách chắc ăn là tắt chức năng tự sửa gạch trong phần tuỳ chọn tự động định dạng khi gõ, rồi gõ lại hai dấu gạch.
Lỗi ở tên cơ quan chủ quản và tên cơ quan ban hành
Ô góc trái phần đầu có một hoặc hai dòng tên cơ quan. Tên cơ quan ban hành in hoa, đứng, đậm, phía dưới có đường kẻ ngắn đặt cân đối. Tên cơ quan chủ quản trực tiếp, nếu có, nằm phía trên, in hoa nhưng không đậm. Kích thước chữ và độ dài đường kẻ theo mẫu của phụ lục Nghị định; khi phân vân, đối chiếu bản gốc.
| Lỗi | Ví dụ giả định | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Ghi chủ quản khi cơ quan không có chủ quản trực tiếp | Văn bản của Ủy ban nhân dân xã An Phú lại thêm một dòng tên cơ quan cấp trên ở phía trên | Chỉ ghi tên cơ quan ban hành nếu cơ quan không có chủ quản trực tiếp |
| Ghi hai tầng chủ quản | Một trường học ghi cả tên tỉnh, tên sở và tên trường thành ba dòng | Chỉ ghi cơ quan chủ quản trực tiếp, theo quyết định giao quản lý hiện hành |
| In đậm cả dòng chủ quản | Hai dòng tên cơ quan đậm như nhau | Dòng chủ quản không đậm, dòng cơ quan ban hành đậm |
| Viết tắt tên cơ quan ban hành | Dòng ban hành ghi "UBND XÃ AN PHÚ" | Tên cơ quan ban hành ghi đầy đủ; chữ viết tắt cụm từ thông dụng chỉ dùng ở dòng chủ quản theo phụ lục |
| Đường kẻ dưới tên cơ quan quá dài | Kẻ hết bề rộng cột | Đường kẻ ngắn, đặt cân đối giữa dòng chữ, độ dài theo mẫu phụ lục |
| Tên cơ quan đã đổi nhưng mẫu chưa sửa | Còn tên đơn vị trước khi sắp xếp | Ghi đúng tên theo quyết định thành lập, sắp xếp hiện hành |
Câu hỏi "cơ quan mình có chủ quản trực tiếp không" không tự trả lời được bằng suy luận. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính từ 1/7/2025, nhiều trường học, trạm, trung tâm đổi đơn vị quản lý. Bạn dựa vào quyết định giao quản lý hoặc quyết định tổ chức lại của chính đơn vị mình, và hỏi văn phòng cơ quan cấp trên nếu còn phân vân.
Lệch hàng giữa hai ô và tên cơ quan xuống dòng sai chỗ
Một lỗi không có trong danh sách quy định nhưng làm văn bản trông cẩu thả là hai ô phần đầu không cân. Dòng quốc hiệu ở ô phải và dòng tên cơ quan ở ô trái theo mẫu nằm ngang hàng nhau; tiêu ngữ ngang hàng với dòng tên cơ quan bên dưới tuỳ số dòng. Khi một ô có thêm khoảng cách đoạn phía trên mà ô kia không có, toàn bộ phần đầu bị lệch nửa dòng.
Tên cơ quan dài thường phải xuống dòng. Chỗ ngắt dòng nên giữ trọn một cụm có nghĩa, ví dụ giả định "BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG" ở dòng trên và "KHU VỰC PHÍA BẮC" ở dòng dưới, không ngắt giữa "XÂY" và "DỰNG". Ngắt dòng bằng phím xuống dòng mềm trong cùng đoạn, để hai dòng vẫn chung một định dạng căn giữa.
Khi ô trái quá nhiều chữ, đừng thu cỡ chữ cho vừa. Điều chỉnh độ rộng hai cột của bảng phần đầu: thường cột trái hẹp hơn cột phải một chút vì quốc hiệu dài hơn. Bạn thử vài độ rộng, in ra và nhìn tổng thể; khi đã ưng, lưu thành tệp mẫu để không phải chỉnh lại lần sau.
Sửa nhanh phần đầu trên trình soạn thảo
Các bước dưới đây mô tả theo tên chức năng; vị trí menu khác nhau giữa các phiên bản phần mềm, bạn kiểm theo phiên bản đang dùng.
- Bật hiện ký tự ẩn và đường lưới của bảng để thấy khoảng trắng thừa, dấu ngắt dòng và ranh giới hai cột.
- Bôi đen dòng quốc hiệu, đặt lại phông, cỡ chữ, kiểu đậm; làm tương tự với tiêu ngữ và hai dòng tên cơ quan.
- Xoá mọi định dạng gạch chân chữ ở tiêu ngữ và tên cơ quan.
- Tạo đường kẻ bằng một trong hai cách: đường viền dưới của một đoạn được thụt lề hai bên cho bằng dòng chữ, hoặc một đường thẳng vẽ rồi neo vào đoạn tương ứng. Cách đường viền đoạn ít bị trôi hơn khi mở trên máy khác.
- Thay gạch dài trong tiêu ngữ bằng gạch nối thường, sau khi đã tắt chức năng tự sửa gạch.
- Đặt khoảng cách đoạn trên và dưới của các dòng phần đầu bằng nhau ở hai cột để hai ô ngang hàng.
- In thử, đặt cạnh mẫu trong phụ lục Nghị định, so từng dòng. Khi khớp, lưu thành tệp mẫu của cơ quan.
Đường kẻ vẽ bằng công cụ hình là thủ phạm hay gặp của chuyện "trên máy mình đúng, sang máy văn thư thì lệch". Nếu cơ quan bạn đã dùng đường vẽ lâu năm, chuyển sang đường viền đoạn một lần, cập nhật mẫu dùng chung, là hết chuyện kẻ lại từng văn bản.
Phép thử ba mươi giây cho phần đầu văn bản
Khi không có thời gian đi đủ bảng kiểm, ít nhất làm năm phép thử nhanh này trên bản in:
- Quốc hiệu nằm trọn một dòng, đậm, không to hơn tiêu ngữ một cách bất thường.
- Đặt thước dưới tiêu ngữ: đường kẻ bắt đầu và kết thúc đúng ở hai đầu dòng chữ.
- Nhìn ba gạch nối của tiêu ngữ: ngắn, có khoảng trắng hai bên.
- Ô trái: dòng trên không đậm (nếu có chủ quản), dòng dưới đậm, đường kẻ ngắn nằm giữa.
- Tên cơ quan là tên hiện hành, đúng như trên con dấu đang dùng.
Phép thử cuối rất hữu ích sau các đợt sắp xếp tổ chức: con dấu mới là bằng chứng rõ nhất về tên cơ quan hiện hành. Nếu tên trên phần đầu văn bản khác tên trên dấu, một trong hai đang sai và văn bản chưa nên phát hành.
Năm phép thử này không thay được việc soát đầy đủ, nhưng chúng bắt được phần lớn những lỗi khiến văn bản bị trả lại ngay ở bàn văn thư. Nếu bạn là người kiểm tra cuối cùng trước khi trình ký, hãy làm chúng trên bản giấy chứ không chỉ trên màn hình, vì đường kẻ lệch và quốc hiệu bị ngắt dòng thường chỉ lộ ra khi in.
Câu hỏi thường gặp
Quốc hiệu cỡ 13 và tiêu ngữ cỡ 14 có đúng không?
Đúng trong khoảng Nghị định 30/2020/NĐ-CP cho phép: quốc hiệu cỡ 12–13, tiêu ngữ cỡ 13–14. Điều quan trọng hơn là cơ quan chọn một cặp cỡ chữ cố định và dùng thống nhất trên mọi văn bản, ghi vào tệp mẫu chung.
Đường kẻ dưới tiêu ngữ dùng gạch chân chữ có được không?
Không nên. Gạch chân chữ dính sát chân chữ, thường đứt quãng ở khoảng trắng và không phải đường kẻ ngang nét liền như mẫu. Hãy dùng đường viền dưới của đoạn hoặc đường kẻ riêng, dài bằng dòng chữ tiêu ngữ.
Khi nào thì ghi tên cơ quan chủ quản ở phần đầu?
Khi cơ quan ban hành có cơ quan, tổ chức chủ quản trực tiếp theo quy định; theo mẫu phụ lục, văn bản của Ủy ban nhân dân không có dòng chủ quản phía trên. Với đơn vị sự nghiệp, phòng ban, trường học, căn cứ quyết định giao quản lý hiện hành để xác định, không tự suy.
Tên cơ quan quá dài, có được viết tắt cho vừa một dòng không?
Tên cơ quan ban hành nên ghi đầy đủ và cho xuống dòng ở chỗ giữ trọn cụm từ. Việc viết tắt cụm từ thông dụng được phụ lục Nghị định cho phép ở dòng tên cơ quan chủ quản; chi tiết chữ nào được viết tắt, bạn đối chiếu bản gốc.
Vì sao đường kẻ trên máy mình đúng mà sang máy khác lại lệch?
Thường do đường kẻ được vẽ bằng công cụ hình và neo theo vị trí trang, trong khi độ rộng cột, phông hay khổ giấy ở máy khác hơi khác. Dùng đường viền dưới của đoạn văn sẽ bám theo chữ nên ít bị trôi hơn.
Văn bản của doanh nghiệp có phải trình bày quốc hiệu, tiêu ngữ không?
Nghị định 30/2020/NĐ-CP điều chỉnh văn bản của cơ quan, tổ chức nhà nước và một số đối tượng do Nghị định xác định. Doanh nghiệp thường vẫn trình bày quốc hiệu, tiêu ngữ trên hợp đồng, quyết định nội bộ theo thói quen hoặc yêu cầu của bên nhận; cách làm nên ghi vào quy chế nội bộ.