HinhThuc.comHình Thức
Nội dung, căn cứ và bố cục

Chương, mục, điều, khoản, điểm: cách trình bày từng cấp trong quy chế, quy định

Trình bày bố cục chương, mục, điều, khoản, điểm theo Nghị định 30: số La Mã hay Ả Rập, dòng riêng hay cùng dòng, căn giữa, in đậm và đánh số liên tục.

Top-down view of a long meeting table in a provincial department office in Huế, neatly stacked grey binders and blank sheets, hands of two staff aligning pages, navy tones

Theo phụ lục của Nghị định 30/2020/NĐ-CP, chương đánh số La Mã, mục và tiểu mục đánh số Ả Rập, cả hai đặt trên dòng riêng, căn giữa, tên in hoa đậm ở dòng ngay dưới; điều đánh số Ả Rập kèm dấu chấm, lùi vào một khoảng tab, in đậm; khoản đánh số Ả Rập kèm dấu chấm; điểm đánh bằng chữ cái tiếng Việt kèm dấu đóng ngoặc đơn. Đây là hệ bố cục dùng cho văn bản có điều khoản, điển hình là quy chế, quy định, điều lệ ban hành kèm theo quyết định.

Phần lớn lỗi ở loại văn bản này không nằm ở lời văn mà ở chỗ trình bày lẫn hai hệ: hệ điều – khoản – điểm của văn bản có điều khoản và hệ I – 1 – a của báo cáo, kế hoạch. Bài này mô tả từng cấp, cách đánh số liên tục, cách viện dẫn chéo trong cùng văn bản, và kèm khung ví dụ giả định để bạn đối chiếu.

Khi nào văn bản cần chia chương, mục

Phụ lục của Nghị định nêu nguyên tắc: tuỳ thể loại và nội dung, văn bản có thể có phần căn cứ, phần mở đầu, và có thể được bố cục theo phần, chương, mục, tiểu mục, điều, khoản, điểm, hoặc được phân chia thành các phần, mục từ lớn đến nhỏ theo một trình tự nhất định. Nghĩa là không có số trang hay số điều tối thiểu bắt buộc phải chia chương; việc chia là để người đọc tìm được nội dung.

Cách làm quen thuộc ở các cơ quan: quy chế ngắn dưới mười điều thì chỉ cần điều – khoản – điểm, không chia chương. Quy chế khoảng mười đến ba mươi điều, có vài nhóm nội dung rõ rệt như quy định chung, trách nhiệm, tổ chức thực hiện, thì chia chương. Chỉ khi một chương quá dài, có các nhóm nhỏ bên trong, mới cần chia tiếp thành mục. Tiểu mục hiếm khi xuất hiện trong văn bản của cơ quan cấp xã, thường chỉ gặp ở văn bản rất dài.

Một phép thử nhanh: nếu bạn đặt tên chương mà tên đó chỉ chứa một điều, chương đó thừa. Nếu một điều có tới mười khoản, mỗi khoản lại năm sáu điểm, điều đó nên tách thành nhiều điều hoặc gom thành một mục. Bố cục tốt là bố cục người đọc lật đúng trang cần tìm trong vài giây, không phải bố cục có nhiều tầng nhất.

Chương thường mở bằng chương "Quy định chung" gồm phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, giải thích từ ngữ nếu cần, và kết bằng chương "Tổ chức thực hiện". Đây là khung quen dùng, không phải yêu cầu về thể thức; nội dung từng chương do cơ quan quyết.

Trình bày từng cấp theo phụ lục Nghị định 30

Bảng tóm tắt cách trình bày từng cấp trong văn bản có điều khoản. Thông số về cỡ chữ của tên mục, tiểu mục có chênh lệch nhỏ so với tên chương; nếu cần chính xác tới từng cỡ, đối chiếu bản gốc phụ lục.

CấpĐánh sốVị trí và dòngKiểu chữ
Phần, chươngChữ số La Mã: Chương I, Chương IITừ "Chương" và số trên một dòng riêng, căn giữa; tên chương ở dòng ngay dưới, căn giữaDòng số: chữ in thường, đứng, đậm. Dòng tên: chữ in hoa, đứng, đậm
Mục, tiểu mụcChữ số Ả Rập: Mục 1, Mục 2Như chương: dòng số và dòng tên riêng, căn giữaDòng số: in thường, đứng, đậm. Dòng tên: in hoa, đứng, đậm
ĐiềuChữ số Ả Rập, sau số có dấu chấm: Điều 1.Lùi vào một khoảng tab mặc định; tên điều cùng dòng với số điềuChữ in thường, đứng, đậm, cỡ bằng phần lời văn
KhoảnChữ số Ả Rập, sau số có dấu chấm: 1., 2.Đầu đoạn, lùi đầu dòng như đoạn vănChữ in thường, đứng, cỡ bằng phần lời văn
ĐiểmChữ cái tiếng Việt theo thứ tự, sau có dấu đóng ngoặc đơn: a), b)Đầu đoạn, lùi đầu dòng như đoạn vănChữ in thường, đứng, cỡ bằng phần lời văn

Khoản có tiêu đề riêng thì số và tiêu đề khoản đặt trên một dòng riêng. Chữ cái dùng cho điểm là bảng chữ cái tiếng Việt, nên sau điểm d) là điểm đ), rồi mới đến e). Bỏ qua đ) là lỗi hay gặp khi người soạn quen bảng chữ cái tiếng Anh.

Chương và tên chương: hai dòng, căn giữa

Dòng thứ nhất chỉ có chữ "Chương" và số La Mã. Ví dụ "Chương I", in thường, đứng, đậm, căn giữa. Không viết "CHƯƠNG I" in hoa ở dòng này, không thêm dấu chấm hay dấu hai chấm sau số.

Dòng thứ hai là tên chương, in hoa. Ví dụ "QUY ĐỊNH CHUNG", căn giữa, chữ in hoa, đứng, đậm. Tên chương không có dấu chấm cuối. Tên dài quá một dòng thì ngắt ở chỗ hợp nghĩa, không để một chữ lẻ ở dòng sau.

Khoảng cách trước và sau. Phụ lục không đặt riêng khoảng cách trước chương, nhưng để người đọc nhận ra chỗ chuyển chương, các cơ quan thường để khoảng cách trước dòng "Chương" lớn hơn khoảng cách đoạn bình thường. Đặt một lần trong kiểu định dạng của mẫu, không gõ thêm dòng trống từng chỗ.

Không để dòng tên chương nằm cuối trang. Dòng "Chương II" ở cuối trang trước, còn tên chương và điều đầu tiên nhảy sang trang sau, là lỗi trình bày dễ thấy khi in. Dùng tuỳ chọn giữ đoạn với đoạn kế tiếp trong trình soạn thảo để hai dòng này luôn đi cùng điều đầu tiên.

Mục trong chương lặp cùng nguyên tắc. Dòng "Mục 1" và dòng tên mục in hoa đều căn giữa, in đậm. Số mục đánh lại từ 1 trong mỗi chương là cách làm phổ biến; nếu không chắc, đối chiếu mẫu gốc hoặc văn bản cùng loại cơ quan đã ban hành.

Đánh số liên tục và đánh lại từ đầu

Một điểm phụ lục không viết thành câu riêng nhưng được dùng thống nhất trong văn bản của Việt Nam là cách đánh số qua các cấp. Nắm điều này giúp bạn tránh lỗi khi thêm, bớt điều trong lúc sửa dự thảo:

  • Điều đánh số liên tục suốt văn bản, không đánh lại từ Điều 1 ở mỗi chương. Chương I có Điều 1 đến Điều 4 thì Chương II bắt đầu từ Điều 5.
  • Khoản đánh lại từ 1 trong mỗi điều, điểm đánh lại từ a) trong mỗi khoản.
  • Chương đánh số La Mã liên tục, không bỏ số khi một chương bị xoá trong quá trình soạn; xoá chương thì đánh lại cả dãy.
  • Mỗi lần thêm hoặc bớt một điều ở dự thảo, phải soát lại toàn bộ chỗ viện dẫn chéo như "theo quy định tại Điều 7" vì số điều đã dịch.
  • Khi văn bản đã ban hành mà cần thêm điều mới, không đánh lại số toàn bộ; cách thêm điều trong văn bản sửa đổi có bài riêng trong danh mục này.

Nếu bạn dùng tính năng đánh số tự động của trình soạn thảo, đặt riêng một kiểu cho "Điều", một kiểu cho khoản, một kiểu cho điểm, rồi kiểm lại sau mỗi lần sao chép từ văn bản khác, vì số tự động rất dễ nhảy về 1 hoặc mang theo kiểu số của tệp nguồn.

Viện dẫn chéo trong cùng văn bản

Trong quy chế, các điều thường dẫn chiếu lẫn nhau. Cách viết quen dùng trong văn bản hành chính Việt Nam là đi từ cấp nhỏ đến cấp lớn: "điểm a khoản 2 Điều 5", không viết "Điều 5 khoản 2 điểm a". Chữ "điểm" và "khoản" viết thường, chữ "Điều" viết hoa chữ cái đầu. Khi viện dẫn, tên điểm chỉ ghi chữ cái, không kèm dấu ngoặc đơn: viết "điểm a", không viết "điểm a)".

Viện dẫn tới chương thì viết "Chương II", viện dẫn tới cả văn bản thì viết "Quy chế này" hoặc "Quy định này". Tránh các cụm như "điều trên", "khoản dưới đây", vì khi dự thảo thay đổi thứ tự, chúng trỏ sai mà không ai phát hiện.

Nếu dẫn chiếu tới quyết định ban hành quy chế, viết "Quyết định này" khi đang ở trong thân quyết định, và viết tên đầy đủ khi đang ở trong quy chế kèm theo. Hai văn bản tuy đi cùng nhau nhưng là hai phần riêng, mỗi phần có hệ đánh số riêng: quyết định có Điều 1, Điều 2, Điều 3, quy chế cũng có Điều 1, Điều 2 của nó.

Một thói quen nên có khi sửa dự thảo nhiều vòng: trước vòng cuối, tìm toàn bộ chữ "Điều" trong văn bản và kiểm từng chỗ dẫn chiếu xem số điều còn đúng không. Việc mất mười phút nhưng tránh được lỗi mà người đọc sẽ phát hiện khi áp dụng.

Khung ví dụ một quy chế ngắn

Ví dụ giả định: Quy chế sử dụng phòng họp chung ban hành kèm theo quyết định của Ủy ban nhân dân xã An Phú, tỉnh X. Khung chỉ để minh hoạ cách trình bày các cấp, nội dung mỗi điều do cơ quan tự soạn.

Dòng trên trangCách trình bày
Chương IDòng riêng, căn giữa, in thường, đậm
QUY ĐỊNH CHUNGDòng ngay dưới, căn giữa, in hoa, đậm
Điều 1. Phạm vi điều chỉnhLùi một tab, "Điều 1." và tên điều cùng dòng, in đậm
1. Quy chế này quy định …Khoản: đầu đoạn, chữ đứng, không đậm
a) Phòng họp tầng 2;Điểm: chữ cái và dấu đóng ngoặc đơn, cuối điểm dùng dấu chấm phẩy nếu là liệt kê
Chương IIDòng riêng, căn giữa, lại đậm
ĐĂNG KÝ VÀ SỬ DỤNG PHÒNG HỌPTên chương in hoa, đậm
Điều 4. Đăng ký sử dụngSố điều tiếp nối Chương I, không đánh lại từ 1

Dấu câu cuối các điểm liệt kê là một thói quen trình bày hơn là quy định cứng: các điểm là phần của một câu liệt kê thì ngăn bằng dấu chấm phẩy, điểm cuối kết bằng dấu chấm; các điểm là câu hoàn chỉnh độc lập thì mỗi điểm kết bằng dấu chấm. Chọn một cách và giữ trong cả văn bản.

Lỗi trình bày hay gặp ở quy chế, quy định

Khi rà dự thảo quy chế trước khi trình ký, các lỗi sau xuất hiện thường xuyên nhất. Mỗi lỗi đều sửa được trong vài phút nếu phát hiện sớm:

  • Lẫn hai hệ: chương đánh I, II nhưng trong điều lại có 1.1, 1.2 kiểu luận văn.
  • Tên điều xuống dòng riêng thay vì cùng dòng với "Điều 1.".
  • Điều không lùi một tab mà căn sát lề trái, hoặc căn giữa như tên chương.
  • Điểm đánh a., b. thay cho a), b), hoặc bỏ qua đ).
  • Lặp lại khối căn cứ ở đầu quy chế, trong khi căn cứ thuộc về quyết định ban hành.
  • Số điều đánh lại từ 1 ở mỗi chương, khiến viện dẫn "Điều 3" không biết là của chương nào.
  • Chữ "Chương" in hoa toàn bộ ở dòng số, trong khi tên chương lại in thường.

Nếu bạn cần một mẫu dùng lại cho cả cơ quan, thiết lập các kiểu định dạng cho chương, tên chương, điều, khoản, điểm một lần trong tệp mẫu. Cách làm cụ thể trên trình soạn thảo có ở danh mục thiết lập trình bày trên máy tính.

Câu hỏi thường gặp

Số thứ tự chương dùng chữ số La Mã hay Ả Rập?

Theo phụ lục của Nghị định 30/2020/NĐ-CP, số thứ tự của phần và chương dùng chữ số La Mã, còn mục, tiểu mục, điều, khoản dùng chữ số Ả Rập. Điểm dùng chữ cái tiếng Việt theo thứ tự, kèm dấu đóng ngoặc đơn.

Tên điều có in đậm không?

Có. Từ "Điều", số thứ tự và tiêu đề của điều trình bày bằng chữ in thường, kiểu đứng, đậm, cỡ chữ bằng cỡ chữ phần lời văn, lùi vào một khoảng tab mặc định. Phần nội dung các khoản phía dưới thì không in đậm.

Mỗi chương có đánh lại số điều từ 1 không?

Không. Số điều đánh liên tục trong toàn văn bản, chương sau tiếp nối số điều của chương trước. Khoản thì đánh lại từ 1 trong mỗi điều và điểm đánh lại từ a trong mỗi khoản.

Sau điểm d) là điểm gì?

Là điểm đ), vì thứ tự điểm theo bảng chữ cái tiếng Việt. Thứ tự đầy đủ thường dùng là a), b), c), d), đ), e), g), h), i), k), bỏ qua các chữ không có trong bảng chữ cái tiếng Việt. Khi điểm đã nhiều tới vậy, cân nhắc tách điều.

Quy chế kèm theo quyết định có cần quốc hiệu và chữ ký riêng không?

Phần đầu của văn bản kèm theo thường có tên cơ quan, quốc hiệu, tên loại và dòng ghi ban hành kèm theo quyết định số, ngày; cách trình bày cụ thể theo mẫu trong phụ lục. Phần này thuộc danh mục bản sao, phụ lục; bạn nên mở mẫu gốc khi lập.

Văn bản ngắn có nên chia chương cho đẹp không?

Không nên. Chia chương chỉ có ích khi văn bản có nhiều nhóm nội dung và đủ dài để người đọc cần mục lục trong đầu. Quy chế năm sáu điều chia thành ba chương làm trang trông rời rạc và khó đọc hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138