Phần cuối văn bản hay sai ở năm chỗ: cấp phó ký mà thiếu chữ "KT.", ghi chức vụ không có trong cơ cấu chính thức, thêm học hàm học vị trước họ tên người ký, khối chữ ký bị đẩy sang một trang trơ trọi, và nơi nhận thiếu dòng "Lưu: VT" hoặc không khớp với những đơn vị được giao việc trong nội dung. Đây là các lỗi văn thư hay trả lại ngay, vì chúng liên quan đến thẩm quyền và đường đi của văn bản.
Bài này dành cho người soạn và người soát văn bản trước khi đưa lên lãnh đạo ký. Các quy tắc dựa trên Nghị định 30/2020/NĐ-CP; phần kiểu chữ, cỡ chữ chi tiết của từng dòng bạn đối chiếu mẫu trong phụ lục. Bài không bàn giá trị pháp lý của chữ ký khi có tranh chấp, việc đó thuộc về người có chuyên môn pháp lý.
Vì sao lỗi phần cuối nặng hơn lỗi phần đầu
Một đường kẻ lệch ở phần đầu làm văn bản xấu đi; một chữ "KT." bị thiếu ở phần cuối làm người đọc hiểu sai ai đang chịu trách nhiệm về văn bản. Phần cuối trả lời ba câu hỏi: ai ký, ký với tư cách gì, và văn bản đi tới những ai. Sai một trong ba, văn bản có thể bị hiểu nhầm thẩm quyền hoặc tới không đúng người phải thực hiện.
Lỗi phần cuối lại hay xuất hiện vào phút chót. Người soạn thường viết xong nội dung rồi mới biết ai sẽ ký: trưởng phòng đi vắng, văn bản chuyển sang cấp phó, nhưng khối chữ ký vẫn để chức danh cấp trưởng. Hoặc nội dung được bổ sung thêm một đơn vị phối hợp sau buổi góp ý, nhưng nơi nhận không ai sửa.
Vì vậy, phần cuối nên được soát lần cuối ngay trước khi đưa ký, sau khi đã biết chắc người ký và sau khi nội dung đã chốt. Soát quá sớm thì những thay đổi phút chót sẽ lọt qua.
Lỗi ghi quyền hạn và chức vụ người ký
Quyền hạn ký được thể hiện bằng các chữ viết tắt đặt trước chức vụ: "TM." (thay mặt tập thể), "KT." (ký thay cấp trưởng), "TL." (thừa lệnh), "TUQ." (thừa uỷ quyền). Các ví dụ dưới đây là giả định:
| Viết sai | Vì sao sai | Viết đúng |
|---|---|---|
| PHÓ CHỦ TỊCH (cấp phó ký văn bản của cơ quan, không có dòng trên) | Thiếu quyền hạn ký thay cấp trưởng | KT. CHỦ TỊCH / PHÓ CHỦ TỊCH |
| KT CHỦ TỊCH | Thiếu dấu chấm sau chữ viết tắt | KT. CHỦ TỊCH |
| KT. CHỦ TỊCH / CHỦ TỊCH | Cấp trưởng ký thì không dùng KT. | CHỦ TỊCH |
| TM. ỦY BAN NHÂN DÂN / PHÓ CHỦ TỊCH (văn bản cần thay mặt tập thể nhưng cấp phó ký) | Thiếu tầng ký thay giữa tập thể và cấp phó | TM. ỦY BAN NHÂN DÂN / KT. CHỦ TỊCH / PHÓ CHỦ TỊCH |
| PHÓ GIÁM ĐỐC THƯỜNG TRỰC | Ghi chức danh không có trong cơ cấu chính thức | Chức vụ lãnh đạo chính thức của người ký, ví dụ PHÓ GIÁM ĐỐC |
| TL. GIÁM ĐỐC nhưng chưa được giao ký thừa lệnh loại văn bản này | Ký thừa lệnh vượt phạm vi được giao | Kiểm quy chế làm việc xem loại văn bản nào được ký thừa lệnh |
Việc ai được ký những loại văn bản nào không nằm trong thể thức mà nằm trong quy chế làm việc và văn bản giao quyền của cơ quan. Người soạn không cần thuộc hết, nhưng cần biết tìm ở đâu. Khi phân vân văn bản này cấp phó ký thay hay phải để cấp trưởng ký, hỏi văn phòng trước khi in bản trình.
Họ tên, chữ ký và khoảng trống cho dấu
Không ghi học hàm, học vị trước họ tên trên văn bản hành chính. Họ tên người ký gồm họ, tên đệm nếu có và tên. Theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, trên văn bản hành chính không ghi học hàm, học vị và các danh hiệu danh dự trước họ tên. Lỗi hay gặp là "TS. Nguyễn Văn An" ở khối chữ ký, chép từ danh thiếp hay chữ ký thư điện tử. Văn bản chuyên ngành có thể có quy định riêng; khi đó làm theo quy định của ngành.
Họ tên phải là tên thật của người sẽ ký. Bản trình ký soạn sẵn tên cấp trưởng, rồi chuyển sang cấp phó ký nhưng quên đổi tên. Đây là lỗi văn thư bắt được ngay khi nhìn chữ ký, và văn bản phải in lại.
Chừa đủ khoảng cho chữ ký và dấu. Giữa dòng chức vụ và dòng họ tên cần đủ chỗ để ký tay và đóng dấu. Khoảng này quá hẹp thì chữ ký đè lên họ tên, dấu đè lên nơi nhận. Tham khảo khoảng cách trên mẫu của phụ lục và giữ cố định trong tệp mẫu của cơ quan.
Khối chữ ký không đứng một mình ở trang cuối. Khi nội dung vừa hết trang, khối chữ ký và nơi nhận rơi sang trang mới mà không có dòng nội dung nào đi kèm. Trang đó có thể bị tách khỏi văn bản và dùng vào việc khác. Cách xử lý là điều chỉnh để ít nhất vài dòng nội dung cuối đi cùng khối chữ ký, bằng cách chỉnh khoảng cách đoạn hoặc ngắt trang sớm hơn, không thu nhỏ chữ.
Ký bằng mực bền. Văn bản giấy ký bằng loại mực bền, không phai; tránh bút dễ nhoè khi gặp ẩm. Không dùng ảnh chữ ký dán vào văn bản để thay chữ ký tay hay chữ ký số.
Đóng dấu: những lỗi người soạn có thể phòng từ trước
Đóng dấu là việc của văn thư, nhưng một số lỗi bắt nguồn từ cách trình bày của người soạn. Theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, dấu đóng rõ, ngay ngắn, đúng chiều, dùng mực màu đỏ theo quy định và trùm lên khoảng một phần ba chữ ký về phía bên trái. Những điểm người soạn cần để ý:
- Khối chữ ký đặt ở nửa phải trang như mẫu, đủ rộng để dấu trùm sang trái mà không đè lên nơi nhận ở nửa trái.
- Văn bản có phụ lục rời: tiêu đề phụ lục để chỗ cho dấu treo theo quy định, nghĩa là dấu trùm lên một phần tên cơ quan hoặc tiêu đề phụ lục.
- Văn bản, phụ lục nhiều tờ cần đóng dấu giáp lai thì để lề phải sạch, không có số trang hay chữ ở mép, vì dấu giáp lai đóng ở khoảng giữa mép phải và trùm lên một phần các tờ. Số tờ tối đa cho mỗi dấu giáp lai do Nghị định quy định; đối chiếu bản gốc khi văn bản dày.
- Không để chữ ký và dấu rơi vào hai trang khác nhau.
- Bản trình ký chưa có chữ ký thì không đóng dấu, kể cả khi lãnh đạo dặn "đóng trước cho kịp".
Nếu văn thư phản ánh rằng chỗ ký thường quá hẹp hay sát lề, đó là dấu hiệu tệp mẫu của cơ quan cần chỉnh lại một lần, không phải sửa thủ công từng văn bản.
Lỗi ở phần nơi nhận
Nơi nhận là danh sách các cơ quan, cá nhân nhận văn bản để thực hiện, để biết hoặc để báo cáo, đặt ở góc trái dưới khối chữ ký. Với công văn, những nơi nhận chính đã ghi ở dòng "Kính gửi:" phía trên thì ở phần nơi nhận thường ghi gọn "Như trên;". Các ví dụ giả định:
| Lỗi | Ví dụ | Sửa |
|---|---|---|
| Thiếu dòng lưu | Danh sách dừng ở đơn vị nhận cuối cùng | Dòng cuối là "Lưu: VT" kèm chữ viết tắt đơn vị soạn thảo và số bản lưu nếu cần, kết thúc bằng dấu chấm |
| Nơi nhận không khớp điều khoản thi hành | Điều 3 giao ba đơn vị thi hành nhưng nơi nhận chỉ có hai | Nơi nhận đủ mọi đơn vị có trách nhiệm thi hành; quyết định thường ghi "Như Điều 3;" |
| Dấu câu cuối dòng lộn xộn | Dòng có chấm phẩy, dòng có dấu phẩy, dòng không dấu | Mỗi dòng kết thúc bằng chấm phẩy, dòng lưu kết thúc bằng dấu chấm |
| Ghi tên cơ quan không còn tồn tại | Gửi phòng thuộc huyện cũ | Gửi cơ quan hiện đang giữ chức năng đó |
| Ghi nơi nhận bằng chữ viết tắt tuỳ ý | "P.TC-KH; P.NV" | Ghi tên đủ hoặc chữ viết tắt đã được quy định trong danh mục của cơ quan |
| Thiếu nơi nhận để báo cáo, để biết | Không gửi cấp trên trực tiếp khi văn bản có nội dung cần báo cáo | Rà xem cơ quan nào cần biết, cần kiểm tra việc thực hiện |
Kiểu chữ, cỡ chữ của chữ "Nơi nhận:" và các dòng bên dưới theo mẫu phụ lục; điều cần nhớ là mỗi nơi nhận một dòng, đầu dòng có gạch đầu dòng. Danh sách nơi nhận còn là căn cứ để văn thư in đủ số bản, nên thiếu một nơi nhận là thiếu một bản phát hành.
Chữ ký nháy, chữ ký tắt: làm theo quy chế, không để lẫn vào thể thức
Ở nhiều cơ quan, người soạn và trưởng đơn vị soạn thảo ký tắt (còn gọi là ký nháy) bên cạnh dòng cuối nội dung hoặc cạnh chức vụ người ký, để xác nhận đã kiểm tra trước khi trình lãnh đạo. Nghị định 30/2020/NĐ-CP không mô tả chữ ký này như một thành phần thể thức; việc có ký tắt hay không, ký ở đâu, ai ký là do quy chế làm việc hoặc quy chế công tác văn thư của từng cơ quan quy định.
Lỗi hay gặp liên quan đến chữ ký tắt không nằm ở vị trí mà ở thứ tự. Người soạn xin chữ ký tắt của trưởng phòng trên một bản, rồi sửa tiếp vài chỗ và in bản mới để trình lãnh đạo, nhưng bản mới không còn chữ ký tắt hoặc mang chữ ký tắt của bản cũ được kẹp vào. Khi có vấn đề, không ai chứng minh được trưởng phòng đã xem bản nào.
Nguyên tắc an toàn: chữ ký tắt chỉ có nghĩa trên đúng bản được trình ký. Sửa nội dung sau khi đã có chữ ký tắt thì xin ký tắt lại trên bản mới. Chữ ký tắt cũng không thay được bước kiểm tra thể thức; đó là xác nhận của người chịu trách nhiệm nội dung, không phải của người kiểm tra hình thức.
Năm bước soát phần cuối ngay trước khi đưa ký
Thời điểm tốt nhất để soát phần cuối là khi đã biết chắc ai ký và nội dung không còn sửa:
- Hỏi lại hoặc kiểm lịch: hôm nay ai sẽ ký văn bản này, cấp trưởng hay cấp phó, với tư cách gì.
- Sửa quyền hạn ký, chức vụ và họ tên cho khớp người ký thật; kiểm không có học hàm, học vị trước tên.
- Mở phần nội dung, liệt kê mọi đơn vị được giao việc hoặc được nhắc tới; đối chiếu với nơi nhận.
- Kiểm dòng "Lưu: VT" và chữ viết tắt đơn vị soạn thảo; thêm ký hiệu người soạn và số bản nếu quy chế cơ quan yêu cầu.
- Xem bản in: khối chữ ký đi cùng ít nhất vài dòng nội dung, đủ chỗ ký và đóng dấu, nơi nhận không bị cắt sang trang sau.
Năm bước này mất hai ba phút. Chúng loại được phần lớn những lần văn bản đã lên bàn lãnh đạo rồi bị trả xuống chỉ vì một chữ "KT." hay một tên người.
Câu hỏi thường gặp
Cấp phó được giao phụ trách thì ký "KT." hay ký thẳng chức vụ?
Phụ thuộc văn bản giao nhiệm vụ của cơ quan. Nếu cấp phó ký thay cấp trưởng thì ghi KT. trước chức vụ cấp trưởng. Trường hợp được giao quyền cấp trưởng bằng quyết định thì cách ghi theo quyết định đó. Không tự đặt chức danh như "phụ trách" khi cơ cấu chính thức không có.
Có được ghi "TS." hoặc "ThS." trước tên người ký không?
Trên văn bản hành chính thì không. Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định không ghi học hàm, học vị và danh hiệu danh dự trước họ tên người ký văn bản hành chính. Văn bản chuyên ngành có thể có quy định riêng của ngành.
Dòng "Lưu: VT" có bắt buộc không?
Có. Văn bản phải có bản lưu tại văn thư và tại đơn vị soạn thảo, nên dòng cuối của nơi nhận ghi "Lưu: VT" kèm chữ viết tắt đơn vị soạn thảo. Thiếu dòng này, văn thư khó xác định bản lưu và đơn vị chịu trách nhiệm hồ sơ.
Công văn đã có "Kính gửi" thì nơi nhận ghi gì?
Thường ghi "Như trên;" để chỉ các nơi đã nêu ở dòng Kính gửi, rồi thêm các nơi nhận khác nếu có, và kết thúc bằng dòng lưu. Không cần chép lại toàn bộ danh sách Kính gửi xuống phần nơi nhận.
Chữ ký nằm một mình ở trang cuối thì xử lý thế nào?
Điều chỉnh để vài dòng nội dung cuối cùng sang trang cùng khối chữ ký, bằng cách chỉnh khoảng cách đoạn, ngắt trang sớm hơn hoặc rút gọn câu chữ. Không thu nhỏ cỡ chữ nội dung xuống dưới mức quy định chỉ để nhét vừa trang.
Văn bản đóng dấu trước rồi mới ký có được không?
Không. Dấu được đóng sau khi người có thẩm quyền đã ký, để xác nhận chữ ký đó. Đóng dấu trước lên bản chưa ký tạo ra một tờ giấy có dấu mà chưa có người chịu trách nhiệm, rủi ro bị dùng sai mục đích.