Tên loại văn bản là tên của từng loại văn bản do cơ quan ban hành, như QUYẾT ĐỊNH, TỜ TRÌNH, KẾ HOẠCH, đặt ở ô 5a, canh giữa trang, viết chữ in hoa, cỡ 13 đến 14, kiểu đứng, đậm. Nghị định 30/2020/NĐ-CP liệt kê 29 loại văn bản hành chính; mọi loại đều trình bày tên loại ở phần đầu, trừ công văn, vốn không có dòng tên loại mà dùng trích yếu bắt đầu bằng "V/v".
Chọn tên loại là quyết định đầu tiên khi soạn, trước cả khi viết chữ nào trong nội dung: nó quyết định ký hiệu ở ô số 3, quyết định có dòng trích yếu đậm hay dòng "V/v", và quyết định bố cục phần thân. Chọn sai, chẳng hạn dùng "THÔNG BÁO" cho một việc thực chất là giao nhiệm vụ, thì cả văn bản sai theo. Bài này tập trung vào phần trình bày và vào chuyện chọn đúng tên trong danh sách; cách viết nội dung từng loại không thuộc phạm vi bài.
29 loại văn bản hành chính và chữ viết tắt
Danh sách dưới đây theo Nghị định 30/2020, kèm chữ viết tắt dùng trong ký hiệu. Bạn đối chiếu với phụ lục trong bản gốc khi dựng mẫu, đặc biệt các chữ viết tắt có chữ thường như TTr, CTr.
| Nhóm | Tên loại (chữ viết tắt) |
|---|---|
| Ra quyết định, chỉ đạo | Nghị quyết cá biệt (NQ), Quyết định cá biệt (QĐ), Chỉ thị (CT) |
| Quy định nội bộ | Quy chế (QC), Quy định (QyĐ), Hướng dẫn (HD) |
| Thông tin | Thông cáo (TC), Thông báo (TB), Báo cáo (BC) |
| Kế hoạch, đề xuất | Chương trình (CTr), Kế hoạch (KH), Phương án (PA), Đề án (ĐA), Dự án (DA), Tờ trình (TTr) |
| Ghi nhận, thoả thuận | Biên bản (BB), Hợp đồng (HĐ), Bản ghi nhớ (GN), Bản thỏa thuận (TTh) |
| Giao dịch | Công văn (không có chữ viết tắt tên loại), Công điện (CĐ), Thư công |
| Giấy | Giấy ủy quyền (GUQ), Giấy mời (GM), Giấy giới thiệu (GGT), Giấy nghỉ phép (GNP) |
| Phiếu | Phiếu gửi (PG), Phiếu chuyển (PC), Phiếu báo (PB) |
Cách chia nhóm trong bảng là để dễ nhớ, không phải cách chia của nghị định. Điều cần giữ là danh sách đóng: văn bản hành chính của cơ quan nhà nước dùng một trong các tên loại này. Một tên tự đặt như "TỜ KHAI NỘI BỘ", "THƯ NGỎ", "BẢN CAM KẾT" xuất hiện trên văn bản của cơ quan là dấu hiệu nên xem lại.
Chữ viết tắt của thư công và một vài loại ít dùng bạn tra trong bảng của phụ lục, không suy ra theo chữ cái đầu.
Trình bày dòng tên loại
Chữ in hoa, đậm, đứng. Theo Phụ lục I, tên loại viết chữ in hoa, cỡ 13 đến 14, kiểu đứng, đậm. "Quyết định" viết thường hoặc in nghiêng ở vị trí này là sai.
Canh giữa trang, không canh giữa cột. Dòng tên loại nằm ở ô 5a, phía dưới khối hai cột của phần đầu, canh giữa theo chiều ngang của cả vùng soạn thảo. Nếu bạn đặt nó trong cột phải của bảng hai cột, nó sẽ lệch sang phải, một lỗi hay gặp khi mẫu được dựng hoàn toàn bằng bảng.
Một dòng, không kèm chữ khác. Dòng tên loại chỉ có tên loại. Không viết "QUYẾT ĐỊNH SỐ …" hay "TỜ TRÌNH CỦA PHÒNG KINH TẾ"; số đã ở ô số 3, cơ quan đã ở ô số 2, nội dung nằm ở trích yếu bên dưới.
Không giãn chữ, không cách chữ. Viết "QUYẾT ĐỊNH", không viết "Q U Y Ế T Đ Ị N H" cho trông to. Thói quen giãn chữ có từ thời đánh máy và còn sót trong một số mẫu cũ.
Khoảng cách với khối phía trên. Giữa ô số 3, ô số 4 và dòng tên loại có khoảng trống vừa phải để tách phần đầu với phần tên văn bản. Khoảng cách cụ thể thường được cố định trong mẫu chung của cơ quan; quan trọng là mọi văn bản cùng loại có cùng khoảng cách.
Công văn: loại duy nhất không có dòng tên loại
Công văn là văn bản dùng để giao dịch, trao đổi công việc. Nó là một trong 29 loại nhưng không trình bày tên loại ở ô 5a. Thay vào đó, trích yếu công văn đặt ở ô 5b, ngay dưới số và ký hiệu trong cột trái, bắt đầu bằng "V/v". Đây là lý do ký hiệu công văn không có chữ viết tắt tên loại: không có tên loại để viết tắt.
Người mới hay viết "CÔNG VĂN" in hoa đậm ở giữa trang như các loại khác. Lỗi này làm văn bản có hai chỗ nói về nội dung, vừa dòng tên loại tự đặt, vừa dòng "V/v", và người nhận khó phân loại khi vào sổ văn bản đến. Cách nhận biết nhanh: nếu văn bản có dòng "Kính gửi" ngay ở đầu nội dung và có "V/v" dưới số ký hiệu, đó là công văn và không cần dòng tên loại.
Một số loại khác cũng có "Kính gửi", như tờ trình, báo cáo gửi cấp trên. Nhưng chúng có tên loại, nên vẫn trình bày dòng tên loại và dòng trích yếu đậm như thường; dòng "Kính gửi" nằm ở phần sau. Chi tiết trình bày từng loại được bàn ở danh mục trình bày theo từng loại văn bản.
Đối chiếu đúng – sai: những tên loại hay bị dùng nhầm
Các ví dụ dưới đây là ví dụ giả định. Cột cuối nêu hướng sửa ở mức trình bày; việc chọn loại văn bản nào cho phù hợp với thẩm quyền và nội dung là việc của người soạn và lãnh đạo duyệt.
| Cách ghi | Vấn đề | Hướng sửa |
|---|---|---|
| THÔNG BÁO KHẨN | Ghép mức độ khẩn vào tên loại | Tên loại là THÔNG BÁO; mức độ khẩn thể hiện bằng dấu chỉ mức độ khẩn |
| KẾ HOẠCH LIÊN TỊCH | Thêm chữ vào tên loại | Tên loại là KẾ HOẠCH; tính chất liên tịch thể hiện ở phần tên cơ quan và người ký |
| CÔNG VĂN (in hoa giữa trang) | Công văn không có dòng tên loại | Bỏ dòng này, dùng trích yếu "V/v" ở ô 5b |
| BÁO CÁO NHANH | Thêm tính từ vào tên loại | Tên loại là BÁO CÁO; chữ "nhanh" nếu cần thì đưa vào trích yếu |
| Tờ trình (chữ thường, đậm) | Không in hoa | Viết TỜ TRÌNH chữ in hoa |
| QUYẾT ĐỊNH SỐ 07 | Ghép số vào tên loại | Số chỉ ghi ở ô số 3 |
Dòng đầu tiên trong bảng gặp rất thường. Muốn người nhận biết văn bản cần xử lý gấp, cơ quan dùng dấu chỉ mức độ khẩn đúng quy định, không viết thêm vào tên loại. Cách trình bày dấu mức độ khẩn thuộc danh mục bản sao, phụ lục và các thành phần khác.
Tính chất "liên tịch" thì cần thêm một lưu ý: văn bản do nhiều cơ quan cùng ban hành có cách trình bày phần đầu và phần chữ ký riêng; bạn đối chiếu hướng dẫn trong phụ lục bản gốc và quy chế phối hợp trước khi dựng mẫu.
Văn bản ban hành kèm theo một quyết định
Quy chế, quy định, hướng dẫn, kế hoạch nhiều khi không đứng một mình mà được ban hành kèm theo một quyết định. Khi đó có hai văn bản: quyết định với đầy đủ phần đầu, số ký hiệu, ngày tháng; và văn bản kèm theo với tên loại riêng, chẳng hạn QUY CHẾ, đặt ở đầu trang của phần kèm theo. Ví dụ giả định: quyết định có trích yếu "Ban hành Quy chế làm việc của Ủy ban nhân dân xã An Phú", tiếp sau là văn bản có tên loại QUY CHẾ và trích yếu "Làm việc của Ủy ban nhân dân xã An Phú".
Ngay dưới trích yếu của văn bản kèm theo, thực tế phổ biến có một dòng trong ngoặc đơn, in nghiêng, ghi văn bản này được ban hành kèm theo quyết định nào, số ký hiệu và ngày tháng bao nhiêu, của cơ quan nào. Dòng này giúp văn bản kèm theo, khi tách ra lưu hoặc sao gửi riêng, vẫn chỉ rõ nguồn gốc của nó.
Phần đầu của văn bản kèm theo được trình bày thế nào, có lặp tên cơ quan và quốc hiệu hay không, là điểm nên đối chiếu mẫu trong bản gốc phụ lục và quy chế văn thư, vì các cơ quan đang làm không hoàn toàn giống nhau. Điểm thống nhất trong thực tế là văn bản kèm theo không mang số ký hiệu riêng tách khỏi quyết định; người ta viện dẫn nó qua số ký hiệu của quyết định ban hành.
Chọn tên loại trước khi soạn: bốn câu hỏi
Các câu hỏi dưới đây không thay cho quy định về thẩm quyền, nhưng giúp bạn loại nhanh những lựa chọn sai trước khi mở mẫu.
- Văn bản này có tạo ra quyền, nghĩa vụ, hay quyết một việc cụ thể không? Nếu có, thường là quyết định, và phải kiểm người ký có thẩm quyền quyết định việc đó.
- Văn bản này trình cấp trên xin ý kiến, xin phê duyệt? Nếu có, thường là tờ trình, kèm dự thảo văn bản cần phê duyệt nếu có.
- Văn bản này chỉ báo cho người nhận biết một việc đã quyết hay một thông tin? Nếu có, thường là thông báo; nếu là kết quả thực hiện nhiệm vụ, thường là báo cáo.
- Văn bản này chỉ để trao đổi, đề nghị, trả lời, đôn đốc? Nếu có, thường là công văn, không có dòng tên loại.
Khi vẫn phân vân giữa hai loại, như kế hoạch và phương án, hay hướng dẫn và công văn hướng dẫn, bạn hỏi người duyệt trước khi soạn. Sửa tên loại sau khi văn bản đã qua vài vòng góp ý tốn công hơn nhiều, vì đổi tên loại là đổi luôn ký hiệu, trích yếu và có khi cả bố cục.
Tên loại phải khớp với ký hiệu và trích yếu
Ba thành phần ở phần đầu cùng nói về loại văn bản: dòng tên loại ở ô 5a, chữ viết tắt tên loại trong ký hiệu ở ô số 3, và cách mở đầu trích yếu ngay dưới. Khi người soạn đổi loại văn bản giữa chừng, ví dụ giả định từ thông báo sang kế hoạch theo ý kiến góp ý, thường chỉ dòng tên loại được sửa, còn ký hiệu vẫn là "TB" và trích yếu vẫn bắt đầu bằng cách nói của thông báo.
Lỗi này khó thấy khi đọc lướt vì mắt dừng ở dòng tên loại in đậm và tin rằng phần còn lại đã theo. Cách soát là đọc chéo: nhìn tên loại, rồi nhìn ngay nhóm chữ đầu sau dấu gạch chéo ở ô số 3, rồi đọc nửa câu đầu của trích yếu. Ba chỗ phải nói cùng một loại. Với công văn, chỗ kiểm tương ứng là: không có dòng tên loại, ký hiệu bắt đầu bằng chữ viết tắt tên cơ quan, trích yếu bắt đầu bằng "V/v".
Ngoài phần đầu, tên loại còn được nhắc lại trong thân văn bản, chẳng hạn điều khoản thi hành "Quyết định này có hiệu lực …" hay câu kết "Trên đây là báo cáo …". Khi đổi loại văn bản, những câu này cũng phải đổi theo, nếu không văn bản sẽ tự gọi mình bằng một tên khác ở cuối trang.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản hành chính có bao nhiêu loại?
Nghị định 30/2020/NĐ-CP liệt kê 29 loại văn bản hành chính, từ nghị quyết cá biệt, quyết định cá biệt, chỉ thị tới các loại giấy, phiếu và thư công. Văn bản hành chính của cơ quan nhà nước dùng một trong các tên loại này, không tự đặt tên mới.
Công văn có ghi chữ "CÔNG VĂN" ở đầu không?
Không. Công văn là loại duy nhất trong danh sách không trình bày dòng tên loại. Trích yếu công văn bắt đầu bằng "V/v" và đặt dưới số, ký hiệu ở cột trái. Ký hiệu công văn cũng không có chữ viết tắt tên loại.
Tên loại văn bản dùng cỡ chữ bao nhiêu?
Theo Phụ lục I của Nghị định 30/2020, tên loại viết chữ in hoa, cỡ 13 đến 14, kiểu đứng, đậm, canh giữa. Cơ quan chọn một cỡ trong khoảng và giữ thống nhất trong mẫu chung, thường cùng cỡ với trích yếu bên dưới.
Có được ghi "THÔNG BÁO KHẨN" để người nhận chú ý không?
Không nên. Tên loại chỉ là "THÔNG BÁO". Muốn thể hiện văn bản cần xử lý nhanh, cơ quan dùng dấu chỉ mức độ khẩn theo quy định, đặt ở vị trí dành riêng, và chỉ dùng khi thật sự khẩn.
Quy chế ban hành kèm quyết định có số ký hiệu riêng không?
Không. Văn bản kèm theo được viện dẫn qua số ký hiệu của quyết định ban hành nó. Thực tế phổ biến ghi một dòng trong ngoặc đơn, in nghiêng dưới trích yếu, nêu quyết định ban hành kèm. Cách trình bày phần đầu của văn bản kèm theo nên đối chiếu mẫu trong bản gốc phụ lục.
Doanh nghiệp có phải dùng đúng 29 tên loại này không?
Nghị định 30/2020 áp dụng cho cơ quan, tổ chức nhà nước và doanh nghiệp nhà nước; doanh nghiệp khác có thể tham khảo. Doanh nghiệp tư nhân tự quy định loại văn bản trong quy chế nội bộ, nhưng dùng các tên quen thuộc như quyết định, thông báo giúp người nhận dễ hiểu.