HinhThuc.comHình Thức
Nội dung, căn cứ và bố cục

Liệt kê trong văn bản hành chính: câu dẫn, ký hiệu đầu ý, chữ hoa và dấu cuối mỗi ý

Cách trình bày một danh sách liệt kê trong công văn, quyết định, báo cáo: câu dẫn kết bằng dấu hai chấm, ký hiệu đầu ý, viết hoa và dấu chấm phẩy cuối ý.

Two colleagues standing at a shared desk in a Lâm Đồng department office, one pointing at a monitor with a blank screen, both seen from behind, cool morning light

Một danh sách liệt kê trong văn bản hành chính thường gồm câu dẫn kết bằng dấu hai chấm, rồi mỗi ý một dòng bắt đầu bằng ký hiệu thống nhất, chữ cái đầu ý viết hoa vì xuống dòng, cuối mỗi ý là dấu chấm phẩy và ý cuối cùng là dấu chấm. Ký hiệu đầu ý theo cấp của văn bản: điểm a), b) trong khoản của văn bản có điều khoản; gạch ngang và dấu cộng trong báo cáo, kế hoạch.

Liệt kê là thứ xuất hiện trong hầu hết văn bản, nhưng hiếm khi được dạy riêng. Mỗi người làm theo một kiểu: ý viết hoa ý viết thường, ý chấm ý không, ký hiệu tròn lẫn ký hiệu vuông. Bài này đưa ra một bộ quy ước đơn giản dựa trên quy tắc viết hoa và hệ đánh số của phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP, kèm các trường hợp phải chọn khác. Phần nào là thông lệ chứ không phải quy định, bài nói rõ.

Câu dẫn: phần quan trọng nhất của một danh sách

Danh sách đọc trôi hay không phụ thuộc nhiều vào câu dẫn. Câu dẫn tốt cho người đọc biết sắp đọc danh sách gì và các ý có quan hệ gì với nhau: "Hồ sơ đề nghị gồm:", "Ủy ban nhân dân xã giao các đơn vị thực hiện các nhiệm vụ sau:", "Văn thư trả lại văn bản trong các trường hợp sau:". Câu dẫn kết bằng dấu hai chấm.

Câu dẫn phải khớp ngữ pháp với từng ý bên dưới. Nếu câu dẫn là "Hồ sơ gồm:" thì mỗi ý là một danh từ hay cụm danh từ: "Đơn đề nghị", "Bản sao giấy tờ …". Nếu câu dẫn là "Các đơn vị có trách nhiệm:" thì mỗi ý bắt đầu bằng động từ: "Rà soát …", "Báo cáo …". Ý nào lệch cấu trúc với câu dẫn sẽ nghe vấp khi đọc liền câu dẫn với ý đó.

Tránh câu dẫn treo kiểu "Cụ thể:" hay "Như sau:" đứng một mình đầu đoạn. Người đọc không biết sắp tới là danh sách gì cho tới khi đọc vài ý. Viết thêm vài chữ để câu dẫn tự đứng được.

Khi danh sách chỉ có hai ba ý ngắn, cân nhắc viết liền trong câu, ngăn bằng dấu phẩy, thay vì xuống dòng. Ví dụ "Hồ sơ gồm đơn đề nghị, bản sao giấy chứng nhận và biên bản kiểm tra." đọc nhanh hơn một danh sách ba dòng.

Ký hiệu đầu ý theo từng loại văn bản

Ký hiệu đầu ý không chọn tuỳ thích mà theo hệ đánh số của văn bản đang soạn. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp; hệ đánh số của từng cấp có bài riêng trong danh mục này.

Văn bản và vị tríKý hiệu nên dùngGhi chú
Liệt kê trong một khoản của quyết định, quy chếa), b), c) … theo chữ cái tiếng ViệtĐây là "điểm" theo hệ điều khoản; nhớ có đ)
Liệt kê trong một điểmGạch ngangHạn chế; nhiều quá thì tách điều
Liệt kê trong báo cáo, kế hoạch dưới cấp a)Gạch ngang, rồi dấu cộngTheo hệ phần, mục từ lớn đến nhỏ
Liệt kê trong công văn không chia mụcGạch ngang, hoặc số 1., 2. khi thứ tự có ý nghĩaChọn một kiểu cho cả công văn
Các bước phải làm theo thứ tựSố thứ tự 1., 2., 3.Số cho người đọc biết bước nào trước

Không dùng chấm tròn, ô vuông, mũi tên, ngôi sao hay ký hiệu trang trí của trình soạn thảo. Chúng không thuộc hệ ký hiệu của văn bản hành chính, và hay đổi thành ô vuông lạ khi mở trên máy khác hoặc khi chuyển định dạng.

Chữ hoa và dấu cuối mỗi ý

Viết hoa chữ đầu mỗi ý. Quy tắc viết hoa vì phép đặt câu trong phụ lục của Nghị định yêu cầu viết hoa chữ cái đầu khi xuống dòng. Mỗi ý liệt kê đứng ở một dòng mới, nên chữ đầu ý viết hoa, kể cả khi ý đó về ngữ pháp là phần tiếp của câu dẫn. Đây cũng là cách thấy trong các văn bản quy phạm hiện hành.

Ý là phần của một câu dài: chấm phẩy giữa các ý, chấm ở ý cuối. Câu dẫn cùng các ý tạo thành một câu liệt kê, nên các ý ngăn nhau bằng dấu chấm phẩy và ý cuối cùng đóng câu bằng dấu chấm. Đây là cách phổ biến nhất trong khoản, điểm của quyết định và quy chế.

Ý là câu hoàn chỉnh, nhiều câu: mỗi ý kết bằng dấu chấm. Khi mỗi ý dài, gồm hai ba câu, dùng dấu chấm phẩy ở cuối ý sẽ gượng. Trường hợp này mỗi ý kết bằng dấu chấm. Chỉ cần thống nhất trong cùng một danh sách.

Không dùng "và", "hoặc" treo ở cuối ý áp chót. Một số văn bản tiếng Anh có thói quen này; trong văn bản hành chính tiếng Việt, quan hệ "và" hay "hoặc" giữa các ý nên nói rõ ở câu dẫn, ví dụ "đáp ứng một trong các điều kiện sau:" hoặc "đáp ứng đủ các điều kiện sau:".

Không để ý trống hoặc ý chỉ có ký hiệu. Khi xoá một ý trong dự thảo, xoá luôn dòng và ký hiệu, rồi soát lại thứ tự a), b) còn liên tục không.

Ví dụ đúng – sai trong một khoản quyết định

Ví dụ giả định: khoản trong quyết định của Ủy ban nhân dân xã An Phú, tỉnh X giao nhiệm vụ cho các đơn vị. Mỗi hàng là một cách viết hay gặp và cách sửa.

Cách viết chưa ổnVấn đềCách sửa
Câu dẫn "Cụ thể:"Câu dẫn không cho biết danh sách gì"Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm:"
a) rà soát hồ sơ tồn,Chữ đầu viết thường, cuối ý là dấu phẩya) Rà soát hồ sơ tồn;
b) Báo cáo kết quả.Ý giữa danh sách lại có dấu chấmb) Báo cáo kết quả về Ủy ban nhân dân xã;
c) Việc lưu trữ hồ sơ sau khi số hoáLệch cấu trúc: câu dẫn cần động từ, ý này là cụm danh từc) Lưu trữ hồ sơ sau khi số hoá.
d) …; e) …Bỏ qua đ)d) …; đ) …

Đọc liền câu dẫn với từng ý là cách soát nhanh nhất: "Văn phòng có trách nhiệm rà soát hồ sơ tồn", "Văn phòng có trách nhiệm báo cáo kết quả", "Văn phòng có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ sau khi số hoá". Ý nào đọc lên vấp thì sửa ý đó.

Danh sách lồng nhau: khi một ý có các ý con

Có lúc một ý trong danh sách cần chia nhỏ thêm, ví dụ một nhiệm vụ gồm nhiều việc con. Trong văn bản có điều khoản, cấp dưới điểm a) là gạch ngang; trong báo cáo, kế hoạch, cấp dưới gạch ngang là dấu cộng. Không nên lồng sâu hơn thế: ba tầng ký hiệu trong một danh sách đã khó đọc trên giấy, và càng khó trên màn hình điện thoại.

Khi ý mẹ có ý con, ý mẹ đóng vai câu dẫn cho ý con, nên ý mẹ kết bằng dấu hai chấm thay cho dấu chấm phẩy. Các ý con kết bằng dấu chấm phẩy, ý con cuối cùng kết bằng dấu chấm phẩy nếu sau nó còn ý mẹ tiếp theo, hoặc dấu chấm nếu đó là chỗ kết cả danh sách. Quy ước này nghe rắc rối nhưng đọc lên tự nhiên, vì dấu câu đi theo đúng mạch câu.

Ý con thụt vào sâu hơn ý mẹ một mức cố định, đặt trong kiểu định dạng chứ không gõ phím cách. Ý con dùng ký hiệu khác ý mẹ, để người đọc không lẫn tầng.

Nếu bạn thấy nhiều ý mẹ đều có ý con dài, đó là dấu hiệu nên đổi danh sách thành các khoản hoặc các mục có đề mục riêng. Một danh sách lồng nhau trải dài cả trang thường là một văn bản đang thiếu bố cục, chứ không phải đang thiếu ký hiệu.

Danh sách người và đơn vị: liệt kê dòng hay lập bảng

Quyết định khen thưởng, quyết định cử người đi học, thông báo danh sách thường phải nêu nhiều người cùng chức vụ, đơn vị. Khi chỉ có vài người, liệt kê từng dòng trong điều là gọn: mỗi dòng ghi họ tên, chức vụ, đơn vị, ngăn bằng dấu phẩy, cuối dòng là dấu chấm phẩy.

Khi danh sách dài, thường từ khoảng mười người trở lên, hoặc mỗi người có nhiều thông tin như năm sinh, chức danh, mức thưởng, lập bảng sẽ dễ đọc và dễ đối chiếu hơn. Nhiều cơ quan khi đó ghi trong điều "có danh sách kèm theo" và đưa bảng sang phần kèm theo quyết định. Cách trình bày danh sách kèm theo nằm ở danh mục bản sao, phụ lục.

Dù liệt kê dòng hay bảng, thứ tự người trong danh sách nên theo một tiêu chí rõ ràng: theo đơn vị, theo chức vụ, hoặc theo vần tên, và giữ tiêu chí đó trong mọi văn bản cùng loại của cơ quan. Danh sách không theo thứ tự nào gây khó cho người tra cứu và dễ bị hiểu là xếp hạng.

Chỉ đưa vào danh sách những thông tin cần cho mục đích của văn bản. Văn bản được gửi nhiều nơi nhận và lưu lâu dài; số căn cước, địa chỉ nhà, số điện thoại cá nhân không nên nằm trong danh sách nếu nội dung không đòi hỏi.

Soát một danh sách liệt kê trước khi trình ký

Quy trình ngắn dưới đây áp cho mọi danh sách trong văn bản, mất chưa đến một phút mỗi danh sách:

  1. Đọc câu dẫn: có cho biết danh sách gì không, có kết bằng dấu hai chấm không.
  2. Đọc liền câu dẫn với từng ý, sửa ý lệch cấu trúc.
  3. Kiểm ký hiệu đầu ý: cùng một kiểu, đúng hệ của văn bản, thứ tự liên tục, có đ) khi cần.
  4. Kiểm chữ đầu ý: viết hoa ở mọi ý.
  5. Kiểm dấu cuối: chấm phẩy ở các ý giữa, chấm ở ý cuối; hoặc chấm ở mọi ý nếu mỗi ý là câu hoàn chỉnh.
  6. Kiểm thụt lề: các ý thẳng hàng, không ý nào lệch vì dùng phím cách thay cho thụt lề.

Khi văn bản có nhiều danh sách, giữ một quy ước cho tất cả. Người đọc nhận ra ngay khi danh sách ở trang một kết bằng chấm phẩy còn danh sách ở trang hai lại không dấu, và họ sẽ nghi cả phần còn lại cũng được soạn vội.

Câu hỏi thường gặp

Sau dấu hai chấm ở câu dẫn, ý đầu tiên viết hoa hay viết thường?

Khi ý đầu tiên xuống dòng thì viết hoa chữ cái đầu, theo quy tắc viết hoa khi xuống dòng trong phụ lục Nghị định 30/2020/NĐ-CP. Nếu danh sách viết liền trong câu, không xuống dòng, thì các ý tiếp nối bình thường trong câu.

Cuối mỗi ý liệt kê dùng dấu chấm phẩy hay dấu phẩy?

Thông lệ trong văn bản hành chính và văn bản quy phạm là dấu chấm phẩy ở cuối các ý giữa, dấu chấm ở ý cuối cùng. Dấu phẩy chỉ dùng khi liệt kê ngắn viết liền trong câu.

Có nên dùng dấu chấm tròn đầu dòng cho gọn không?

Không nên. Văn bản hành chính dùng điểm a), b) trong hệ điều khoản, gạch ngang và dấu cộng trong hệ phần, mục. Dấu chấm tròn và các ký hiệu trang trí dễ đổi hình dạng khi mở ở máy khác hoặc chuyển định dạng.

Danh sách các bước có nên đánh số không?

Nên, khi thứ tự có ý nghĩa, như các bước trong một quy trình. Số thứ tự giúp người thực hiện biết bước nào trước và dễ viện dẫn "bước 3". Khi các ý ngang hàng, không có thứ tự, dùng gạch ngang hoặc điểm a), b) theo hệ của văn bản.

Một ý liệt kê dài nhiều câu thì sao?

Mỗi ý kết bằng dấu chấm thay vì chấm phẩy, vì bên trong đã có câu hoàn chỉnh. Nếu ý quá dài, cân nhắc biến nó thành một khoản hoặc một mục có đề mục riêng để người đọc không bị lạc trong danh sách.

Liệt kê người trong quyết định có cần ghi chức vụ không?

Tuỳ mục đích của quyết định. Quyết định giao nhiệm vụ, cử người thường ghi họ tên kèm chức vụ, đơn vị để xác định đúng người. Chỉ ghi thêm thông tin cá nhân khác khi nội dung thật sự cần, vì văn bản được gửi và lưu rộng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138