HinhThuc.comHình Thức
Bản sao, phụ lục và các thành phần khác

Dấu chỉ độ mật trên văn bản: ba mức, vị trí đóng dấu và phần việc của người soạn thảo

Tuyệt mật, Tối mật, Mật đóng ở đâu trên văn bản, ai xác định độ mật và người soạn thảo làm gì. Bài chỉ nói phần trình bày, việc bảo vệ bí mật theo luật riêng.

Silhouette of an officer standing beside a closed grey steel cabinet in a dim Vietnamese government records room, single desk lamp, strong shadows, no faces visible

Văn bản chứa bí mật nhà nước mang một trong ba mức độ mật: Tuyệt mật, Tối mật hoặc Mật; người soạn thảo đề xuất độ mật, người đứng đầu hoặc người được giao thẩm quyền quyết định; dấu chỉ độ mật đóng ở ô dành riêng phía dưới số, ký hiệu văn bản, theo mẫu dấu của quy định về bảo vệ bí mật nhà nước. Nghị định 30/2020/NĐ-CP chỉ dành cho dấu chỉ độ mật một vị trí trong sơ đồ thể thức và dẫn chiếu sang pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước cho mọi thứ còn lại.

Bài này giữ đúng phạm vi đó: nói về chuyện trình bày và phần việc của người soạn thảo, chuyên viên, văn thư khi văn bản có độ mật. Việc xác định thông tin nào là bí mật, quản lý, sao chụp, vận chuyển, tiêu huỷ tài liệu mật thuộc quy định riêng và quyền của người có thẩm quyền; bài không hướng dẫn những việc đó. Nếu cơ quan bạn thường xuyên làm việc với tài liệu mật, quy chế bảo vệ bí mật nhà nước của cơ quan là tài liệu bạn cần đọc trước tiên.

Ba mức độ mật và điều cần nhớ khi trình bày

Ba mức được sắp từ cao xuống thấp. Bảng chỉ ghi những điểm liên quan đến trình bày; tiêu chí xếp một thông tin vào mức nào do danh mục bí mật nhà nước từng lĩnh vực và người có thẩm quyền quyết định.

MứcThứ tựTrên văn bảnGhi chú cho người soạn
TUYỆT MẬTCao nhấtDấu chỉ độ mật Tuyệt mật ở ô dành riêngChỉ đề xuất khi thông tin thuộc danh mục ở mức này
TỐI MẬTGiữaDấu chỉ độ mật Tối mật ở ô dành riêngKhông tự hạ hay nâng mức sau khi người có thẩm quyền đã quyết
MẬTThấp nhất trong ba mứcDấu chỉ độ mật Mật ở ô dành riêngVẫn là bí mật nhà nước, áp dụng đầy đủ quy định bảo vệ

Hàng cuối có lý do: nhiều người nghe chữ "Mật" đơn thuần thì nghĩ đó là mức nhẹ, có thể nới. Thực tế cả ba mức đều là bí mật nhà nước; khác nhau ở phạm vi người được tiếp cận và thẩm quyền liên quan, không khác ở chỗ có cần bảo vệ hay không.

Văn bản không chứa bí mật nhà nước thì không đóng dấu độ mật. Những cụm như "nội bộ", "hạn chế", "không phổ biến" không phải mức độ mật; nếu cần giới hạn phạm vi lưu hành của một văn bản thường, có cách trình bày khác, không mượn dấu mật.

Ai làm gì: người soạn, người ký, văn thư

Người soạn thảo đề xuất. Khi soạn văn bản có nội dung bí mật nhà nước, người soạn thảo căn cứ danh mục bí mật nhà nước đã được cấp có thẩm quyền ban hành để đề xuất độ mật, ghi trên tờ trình hoặc phiếu trình duyệt ký kèm căn cứ. Đề xuất không có căn cứ danh mục là đề xuất cảm tính.

Người có thẩm quyền quyết định. Người đứng đầu cơ quan hoặc người được giao theo quy định chịu trách nhiệm xác định bí mật nhà nước và độ mật. Quyết định thể hiện trên tờ trình hoặc phiếu trình, là căn cứ để văn thư đóng dấu.

Văn thư đóng dấu theo quyết định. Văn thư không tự đánh giá nội dung để đóng hay không đóng dấu mật. Khi thấy văn bản có dấu hiệu chứa bí mật mà phiếu trình không ghi độ mật, văn thư hỏi lại người soạn hoặc người ký trước khi phát hành.

Mọi trang, mọi bản đều thể hiện. Độ mật là của cả văn bản, không phải của trang đầu. Cách thể hiện độ mật trên các trang và trên các bản phát hành theo quy định về bảo vệ bí mật nhà nước; người soạn và văn thư cùng kiểm.

Thay đổi độ mật là việc của người có thẩm quyền. Điều chỉnh độ mật, giải mật được thực hiện theo trình tự riêng. Người soạn hay văn thư không xoá, không che dấu mật trên văn bản đã phát hành vì thấy nội dung đã cũ.

Vị trí dấu chỉ độ mật trong sơ đồ thể thức

Sơ đồ bố trí các thành phần thể thức trong phụ lục của Nghị định 30/2020/NĐ-CP dành một ô cho dấu chỉ độ mật, ngay cạnh ô dành cho dấu chỉ mức độ khẩn, ở khu vực bên trái, phía dưới số, ký hiệu và trích yếu. Khi văn bản vừa mật vừa khẩn, cả hai dấu cùng có mặt, mỗi dấu ở đúng ô của nó, không chồng lên nhau và không đè lên số ký hiệu.

Mẫu dấu, hình dạng, cỡ chữ và màu mực của dấu chỉ độ mật không quy định trong Nghị định 30 mà theo quy định hiện hành về bảo vệ bí mật nhà nước. Vì vậy khi chuẩn hoá bộ dấu của cơ quan, bạn lấy mẫu từ văn bản hướng dẫn chuyên ngành đang có hiệu lực hoặc hỏi bộ phận được giao bảo vệ bí mật nhà nước của cơ quan, không lấy theo con dấu cũ còn trong ngăn kéo, vì mẫu có thể đã thay đổi.

Ngoài dấu chỉ độ mật, quy định về bảo vệ bí mật nhà nước còn có một số dấu khác dùng cho tài liệu mật, như dấu liên quan đến việc thu hồi hay giới hạn người được mở bì. Những dấu đó dùng khi nào, đóng ở đâu, theo quy định chuyên ngành và quy chế cơ quan; người làm văn thư thông thường chỉ dùng khi được giao và được hướng dẫn.

Ở dự thảo trình ký, nhiều cơ quan để trống ô độ mật và ghi đề xuất trên phiếu trình, chờ người có thẩm quyền quyết rồi mới đóng dấu trên bản chính thức. Cách này tránh tình trạng dự thảo đã gắn chữ Mật trong khi người ký chưa đồng ý mức đó.

Soạn văn bản mật: những ranh giới không được vượt

Trình bày đúng dấu chỉ là phần nhỏ. Phần lớn rủi ro nằm ở cách soạn. Pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước nghiêm cấm soạn thảo, lưu giữ tài liệu có nội dung bí mật nhà nước trên máy tính hoặc thiết bị đã kết nối hoặc đang kết nối với mạng Internet, trừ trường hợp theo quy định về cơ yếu. Nói đơn giản: văn bản mật không được soạn trên máy tính làm việc hằng ngày có mạng, kể cả khi bạn định rút dây mạng sau.

Tương tự, văn bản mật không đi qua thư điện tử công vụ thông thường, tin nhắn, ổ lưu trữ đám mây hay hệ thống quản lý văn bản dùng cho văn bản thường. Kênh nào được phép dùng cho tài liệu mật do quy định chuyên ngành và cơ quan quản lý quyết định. Đưa nội dung mật vào công cụ AI trực tuyến để "chỉnh câu cho gọn" là lỗi nghiêm trọng, dù văn bản chưa đóng dấu.

Việc sao, chụp tài liệu mật phải được người có thẩm quyền cho phép. Nghị định 30 cũng nhắc lại rằng việc sao, chụp tài liệu, vật chứa bí mật nhà nước thực hiện theo pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Văn thư nhận yêu cầu sao một văn bản có dấu mật mà không có cho phép bằng văn bản thì từ chối và báo người có thẩm quyền.

Những điều trên không biến người soạn thành người quản lý bí mật. Phạm vi của bạn là không tạo ra đường rò khi soạn và trình bày. Mọi tình huống ngoài phạm vi đó, như phát hiện tài liệu mật bị lộ, hãy báo ngay người phụ trách bảo vệ bí mật nhà nước của cơ quan theo quy chế.

Kiểm thể thức một văn bản có độ mật trước khi phát hành

Danh sách dưới đây chỉ gồm các điểm thể thức và trình bày. Các điểm về đăng ký, chuyển giao, đóng bì văn bản mật theo quy chế bảo vệ bí mật nhà nước của cơ quan.

  1. Có quyết định độ mật của người có thẩm quyền trên tờ trình hoặc phiếu trình, kèm căn cứ danh mục.
  2. Dấu chỉ độ mật đúng mẫu hiện hành, đúng mức đã quyết, đóng ở ô dành riêng dưới số, ký hiệu.
  3. Nếu văn bản đồng thời khẩn, dấu mức độ khẩn ở ô bên cạnh, không chồng lên dấu mật.
  4. Độ mật được thể hiện trên các trang và các bản theo quy định chuyên ngành.
  5. Số lượng bản phát hành khớp với nơi nhận, không in dư; ký hiệu người soạn và số bản ghi đúng ở cuối văn bản.
  6. Văn bản được soạn và in trên thiết bị đúng quy định, không có bản điện tử trên máy có kết nối mạng.

Bước năm liên quan đến thành phần ký hiệu người đánh máy và số lượng bản phát hành ở cuối văn bản. Với văn bản thường, ô này nhiều khi bị bỏ trống; với văn bản mật, số bản là thông tin cần cho việc quản lý, nên không để trống.

Những hiểu lầm về dấu mật

Văn bản quan trọng thì đóng dấu mật cho chắc. Độ mật không đo tầm quan trọng mà đo việc thông tin có thuộc danh mục bí mật nhà nước hay không. Một quyết định nhân sự quan trọng, một kế hoạch lớn nhưng không thuộc danh mục thì không được đóng dấu mật. Đóng dấu mật tràn lan làm tài liệu khó dùng, khó chia sẻ cho người cần biết, và làm loãng ý nghĩa của dấu.

Viết tay chữ Mật hoặc gõ chữ Mật vào tệp là đủ. Dấu chỉ độ mật có mẫu theo quy định chuyên ngành. Chữ viết tay hay chữ gõ ở đầu trang không phải dấu chỉ độ mật đúng mẫu, dù ý định là tốt. Nếu cơ quan chưa có bộ dấu, việc cần làm là đề nghị khắc theo mẫu hiện hành.

Bản sao của văn bản mật thì không cần thể hiện độ mật. Bản sao tài liệu mật mang độ mật như bản gốc và việc sao phải được người có thẩm quyền cho phép. Một bản chụp mất dấu mật vì canh lề lệch là một bản tài liệu mật không còn được nhận diện, nguy hiểm hơn bản gốc.

Mức Mật là mức thấp nên gửi qua thư điện tử cũng được. Cả ba mức đều là bí mật nhà nước. Kênh truyền được phép theo quy định chuyên ngành, không phụ thuộc người gửi thấy mức nào là nhẹ.

Trích một đoạn của văn bản mật sang văn bản khác thì đoạn đó hết mật. Nội dung bí mật mang theo độ mật dù nằm ở văn bản nào. Văn bản mới có trích nội dung mật cần được xem xét xác định độ mật tương ứng theo quy định, không phải văn bản thường.

Câu hỏi thường gặp

Văn thư có được tự đóng dấu mật khi thấy nội dung nhạy cảm không?

Không. Độ mật do người có thẩm quyền xác định trên cơ sở đề xuất của người soạn và danh mục bí mật nhà nước. Văn thư thấy văn bản có dấu hiệu chứa bí mật mà chưa có quyết định độ mật thì hỏi lại người soạn hoặc người ký, không tự đóng.

Dấu chỉ độ mật đóng ở đâu trên văn bản?

Ở ô dành riêng trong sơ đồ thể thức của Nghị định 30/2020/NĐ-CP, phía dưới số, ký hiệu và trích yếu, cạnh ô dấu mức độ khẩn. Mẫu dấu theo quy định hiện hành về bảo vệ bí mật nhà nước.

Văn bản "lưu hành nội bộ" có phải là văn bản mật không?

Không. Lưu hành nội bộ là chỉ dẫn phạm vi lưu hành của văn bản thường, không phải một mức độ mật. Văn bản chứa bí mật nhà nước phải được xác định độ mật và đóng dấu chỉ độ mật theo quy định.

Có được soạn văn bản mật trên máy tính có mạng rồi xoá đi không?

Không. Pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước nghiêm cấm soạn thảo, lưu giữ tài liệu có nội dung bí mật nhà nước trên máy tính đã hoặc đang kết nối Internet, trừ trường hợp theo quy định về cơ yếu. Xoá tệp sau khi soạn không khắc phục được việc đã soạn trên thiết bị đó.

Doanh nghiệp có dùng dấu Mật cho tài liệu nội bộ được không?

Dấu chỉ độ mật gắn với bí mật nhà nước. Doanh nghiệp muốn đánh dấu bí mật kinh doanh nên dùng chỉ dẫn riêng do quy chế nội bộ đặt ra, tránh dùng đúng chữ và mẫu dấu độ mật của nhà nước để không gây nhầm lẫn.

Văn bản mật cũ đã hết thời hạn bảo vệ thì có tự bỏ dấu được không?

Không. Việc giải mật hoặc điều chỉnh độ mật được thực hiện theo trình tự và thẩm quyền riêng của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Người soạn hay văn thư không tự xoá hay che dấu độ mật trên văn bản.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138