Văn bản hành chính có ba mức độ khẩn, từ thấp đến cao là Khẩn, Thượng khẩn và Hoả tốc; đơn vị hoặc cá nhân soạn thảo đề xuất mức độ khẩn, người ký văn bản quyết định; dấu chỉ mức độ khẩn là khung chữ nhật viền đơn với chữ in hoa, đóng ở vị trí dành riêng dưới phần số, ký hiệu và trích yếu. Văn bản đã có dấu khẩn phải được phát hành, gửi ngay sau khi ký.
Bài này nói về phía bên gửi: chọn mức nào, ai được quyết, trình bày ra sao trên văn bản giấy và văn bản điện tử. Phía bên nhận, tức văn thư và chuyên viên xử lý văn bản khẩn đến ngoài giờ, là chuyện tổ chức công việc nên không bàn sâu ở đây. Thông số khung dấu theo phụ lục của Nghị định 30/2020/NĐ-CP; khi đặt khắc dấu mới, bạn nên đưa bản gốc phụ lục cho nơi khắc thay vì mô tả bằng lời.
Ba mức độ khẩn và cách hiểu khi chọn
Nghị định không định nghĩa từng mức bằng số giờ cụ thể; mức độ được chọn tuỳ theo mức độ cần chuyển phát nhanh. Cột "dùng khi" dưới đây là cách hiểu thường gặp trong thực tế, để bạn tham khảo khi đề xuất, không phải quy định.
| Mức | Ý nghĩa | Dùng khi (cách hiểu thực tế) | Ví dụ giả định |
|---|---|---|---|
| KHẨN | Cần chuyển nhanh hơn văn bản thường | Thời hạn xử lý ngắn, chậm vài ngày sẽ ảnh hưởng công việc | Đề nghị các thôn gửi số liệu trong tuần |
| THƯỢNG KHẨN | Cần chuyển rất nhanh | Phải xử lý trong ngày hoặc sớm hơn | Triển khai biện pháp ứng phó khi có thông tin dịch bệnh trên địa bàn |
| HOẢ TỐC | Mức cao nhất | Tình huống cấp bách, chậm là gây thiệt hại | Lệnh sơ tán dân trước bão khi bão sắp đổ bộ |
Văn bản thường thì không đóng dấu nào; nhiều người lầm tưởng có một mức "thường" phải ghi. Ngoài ra, có văn bản hoả tốc ghi thêm yêu cầu về giờ chuyển đến; cách ghi theo quy định hiện hành của cơ quan, không tự đặt thêm mức mới như "rất khẩn" hay "khẩn cấp".
Điều đáng chú ý là mức độ khẩn nói về tốc độ chuyển và xử lý, không nói về tầm quan trọng của nội dung. Một quyết định bổ nhiệm rất quan trọng nhưng không gấp thì không cần dấu khẩn.
Ai đề xuất, ai quyết định
Người soạn đề xuất. Khi soạn thảo văn bản có tính chất khẩn, đơn vị hoặc cá nhân soạn thảo đề xuất mức độ khẩn. Đề xuất ghi trên phiếu trình hoặc trên luồng trình ký điện tử, kèm lý do ngắn để người ký cân nhắc.
Người ký quyết định. Mức độ khẩn do người ký văn bản quyết định. Văn thư không tự đóng dấu khẩn vì thấy nội dung gấp, cũng không bỏ dấu khẩn khi người ký đã duyệt.
Một văn bản một mức. Không đóng hai dấu khẩn khác nhau trên một văn bản. Nếu đã chọn hoả tốc thì chỉ đóng HOẢ TỐC.
Ghi nhất quán trên mọi bản. Mọi bản phát hành của cùng một văn bản mang cùng mức độ khẩn. Bản gửi cấp trên khẩn mà bản gửi cấp dưới không khẩn là lỗi, vì người nhận đối chiếu sẽ thấy hai văn bản khác thể thức.
Ví dụ giả định. Chuyên viên UBND xã An Phú soạn công văn đề nghị các thôn báo cáo số hộ bị ảnh hưởng sau mưa lớn, hạn chót là chiều mai, đề xuất THƯỢNG KHẨN. Chủ tịch xã đọc, thấy hạn chót đã để rộng, quyết định KHẨN. Văn thư đóng đúng dấu KHẨN theo bút phê.
Vị trí và hình dạng dấu trên văn bản giấy
Trong sơ đồ bố trí các thành phần thể thức ở phụ lục của Nghị định, dấu chỉ mức độ khẩn có ô riêng, nằm ở khu vực bên trái, phía dưới số, ký hiệu và trích yếu, gần ô dành cho dấu chỉ độ mật. Bạn mở sơ đồ trong bản gốc phụ lục để xác định đúng ô, vì vị trí này khác vị trí của chỉ dẫn phạm vi lưu hành và của dấu cơ quan.
Dấu chỉ mức độ khẩn được khắc sẵn hình chữ nhật, các chữ HOẢ TỐC, THƯỢNG KHẨN, KHẨN viết in hoa, kiểu đứng, đậm, đặt cân đối trong khung viền đơn. Mỗi mức có kích thước khung riêng theo phụ lục. Màu mực đóng dấu theo quy định của Nghị định; khi chuẩn hoá bộ dấu, bạn kiểm cả màu mực trong bản gốc.
Ngoài dấu trên văn bản, bì văn bản khẩn cũng phải thể hiện mức độ khẩn tương ứng để người chuyển phát nhận ra ngay từ bên ngoài. Một văn bản hoả tốc nằm trong bì trơn là văn bản hoả tốc chỉ trên giấy.
Khi chưa có dấu khắc sẵn, có nơi gõ chữ KHẨN vào ô đó trong tệp rồi in ra. Cách này không đúng với yêu cầu dấu khắc sẵn và dễ bị bỏ sót khi in nhiều bản. Văn thư nên có đủ ba dấu trong bộ dụng cụ phát hành, cất cùng chỗ với dấu cơ quan.
Mức độ khẩn trên văn bản điện tử
Văn bản điện tử gửi qua hệ thống quản lý văn bản thường có hai nơi thể hiện mức độ khẩn: trường thông tin độ khẩn trên hệ thống, giúp bên nhận lọc và nhận cảnh báo; và hình thức hiển thị trên chính tệp văn bản. Hai nơi này phải khớp nhau. Đã ghi HOẢ TỐC trên tệp mà trường độ khẩn trên hệ thống để mặc định "thường" thì văn bản sẽ nằm lẫn với hàng trăm văn bản thường trong hộp đến của bên nhận.
Cách thể hiện mức độ khẩn trên tệp điện tử, như cỡ chữ, vị trí và có dùng khung hay không, theo phụ lục của Nghị định về văn bản điện tử và hướng dẫn của hệ thống mà cơ quan đang dùng. Hệ thống quản lý văn bản ở mỗi bộ, ngành, tỉnh có thể khác nhau về giao diện, nên bạn kiểm hướng dẫn sử dụng hiện hành do đơn vị quản lý hệ thống ban hành.
Văn bản điện tử hoả tốc thường cần thêm một cuộc gọi hoặc tin nhắn công vụ báo bên nhận mở hệ thống, nhất là ngoài giờ. Đó là việc tổ chức phối hợp, không phải thành phần thể thức, nhưng thiếu nó thì mức độ khẩn trên hệ thống nhiều khi không có tác dụng.
Viết đề xuất mức độ khẩn trên phiếu trình
Vì người ký là người quyết định, chất lượng của đề xuất ảnh hưởng trực tiếp tới việc chọn đúng mức. Một đề xuất chỉ ghi chữ "khẩn" bên lề dự thảo buộc người ký phải tự đoán vì sao gấp. Đề xuất tốt nên có ba ý: mức đề xuất, thời hạn thực tế mà bên nhận phải đáp ứng, và hậu quả nếu văn bản đến chậm. Ba ý đó gói trong một hai câu trên phiếu trình hoặc ô ý kiến của luồng trình ký điện tử.
Ví dụ giả định trên phiếu trình của UBND phường Hoà Bình: đề xuất mức THƯỢNG KHẨN; các tổ dân phố phải gửi danh sách hộ cần hỗ trợ trước mười sáu giờ ngày mai để tổng hợp gửi UBND tỉnh; nếu gửi theo đường thường, văn bản có thể đến tổ dân phố sau thời hạn. Người ký đọc xong có đủ căn cứ để giữ hay hạ mức.
Phiếu trình cũng là nơi lưu lại lý do chọn mức độ khẩn. Khi rà soát cuối năm, cơ quan có thể đếm bao nhiêu văn bản đi mang dấu khẩn, lý do là gì, để điều chỉnh thói quen soạn thảo. Nếu lý do lặp đi lặp lại là "soạn chậm so với hạn cấp trên giao", vấn đề nằm ở khâu tiếp nhận và phân công, không nằm ở dấu.
Với văn bản điện tử, nhiều hệ thống có ô chọn độ khẩn ngay ở bước tạo dự thảo. Người soạn chọn sẵn theo đề xuất, người ký có thể đổi khi duyệt. Văn thư khi phát hành kiểm lại ô này lần cuối, đối chiếu với hiển thị trên tệp.
Dùng dấu khẩn tràn lan làm mất tác dụng
Khẩn hoá mọi văn bản. Ở một số cơ quan, phần lớn công văn đi đều mang dấu KHẨN vì người soạn sợ bị chậm. Hệ quả là bên nhận không còn phân biệt được văn bản thật sự gấp. Mức độ khẩn chỉ có tác dụng khi hiếm.
Đóng khẩn để bù cho việc soạn chậm. Văn bản giao thời hạn ba ngày nhưng nằm ở bàn người soạn mất hai ngày rồi được đóng hoả tốc. Gấp ở đây là gấp của bên gửi, không phải của công việc. Cách khắc phục là gửi sớm, không phải nâng mức.
Đóng khẩn nhưng phát hành chậm. Văn bản khẩn phải được phát hành và gửi ngay sau khi ký. Ký chiều thứ sáu, để sáng thứ hai mới gửi là làm mất ý nghĩa dấu khẩn.
Nhầm dấu khẩn với dấu mật. Hai loại dấu đứng gần nhau trên trang nhưng khác hẳn mục đích: một cái nói tốc độ, một cái nói phạm vi tiếp cận. Văn bản có thể vừa mật vừa khẩn; khi đó đóng đủ cả hai theo quy định.
Kiểm nhanh khi phát hành văn bản khẩn
Danh sách dưới đây dành cho văn thư ở khâu phát hành, áp dụng cho cả văn bản giấy và điện tử. Nó không thay quy chế của cơ quan, chỉ gom những điểm hay sót.
- Đối chiếu mức độ khẩn trên văn bản với quyết định của người ký trên phiếu trình hoặc luồng trình ký.
- Kiểm dấu đóng đúng ô, đúng mức, rõ nét, không đè lên số ký hiệu hay trích yếu.
- Kiểm mọi bản phát hành đều có dấu khẩn như nhau.
- Với văn bản giấy, đóng dấu mức độ khẩn tương ứng trên bì và chọn cách chuyển phát phù hợp với mức khẩn.
- Với văn bản điện tử, kiểm trường độ khẩn trên hệ thống khớp với hiển thị trên tệp trước khi bấm gửi.
- Ghi giờ phát hành vào sổ hoặc hệ thống để có căn cứ khi cần đối chiếu thời gian chuyển.
Bước cuối thường bị coi là thừa nhưng lại có ích khi có tranh luận về việc văn bản đến chậm. Giờ phát hành ghi rõ giúp xác định chậm ở khâu nào, gửi đi hay nhận về, thay vì đổ lỗi qua lại.
Câu hỏi thường gặp
Thứ tự ba mức độ khẩn từ thấp đến cao là gì?
Khẩn là mức thấp nhất, rồi đến Thượng khẩn, cao nhất là Hoả tốc. Văn bản thường không đóng dấu mức độ khẩn nào. Không tự đặt thêm mức khác như khẩn cấp hay rất khẩn.
Văn thư có được tự đóng dấu khẩn không?
Không. Người soạn thảo đề xuất, người ký văn bản quyết định mức độ khẩn. Văn thư đóng dấu theo quyết định của người ký, thể hiện trên phiếu trình hoặc bút phê, và nếu thấy thiếu thì hỏi lại trước khi phát hành.
Dấu khẩn đóng ở đâu trên văn bản?
Ở ô dành riêng trong sơ đồ bố trí thành phần thể thức, khu vực bên trái phía dưới số, ký hiệu và trích yếu, cạnh ô dấu chỉ độ mật. Bạn nên mở sơ đồ trong phụ lục của Nghị định 30/2020/NĐ-CP để đặt đúng ô.
Có thể gõ chữ HOẢ TỐC vào văn bản thay cho dấu không?
Với văn bản giấy, Nghị định mô tả dấu chỉ mức độ khẩn là dấu khắc sẵn hình chữ nhật. Gõ chữ vào tệp là cách tạm không đúng mẫu. Với văn bản điện tử, cách thể hiện theo quy định về văn bản điện tử và hướng dẫn của hệ thống đang dùng.
Văn bản khẩn có cần ghi rõ thời hạn trong nội dung không?
Dấu khẩn chỉ báo tốc độ chuyển và xử lý. Thời hạn cụ thể, như ngày giờ phải báo cáo, vẫn phải ghi rõ trong nội dung để bên nhận biết chính xác. Thiếu thời hạn, mỗi bên hiểu chữ khẩn một kiểu.
Văn bản đã ký không khẩn, sau đó tình hình gấp lên thì sao?
Không đóng thêm dấu khẩn lên văn bản đã phát hành. Nếu cần đẩy nhanh, cơ quan có thể ban hành văn bản đôn đốc mới với mức độ khẩn phù hợp, hoặc liên hệ trực tiếp bên nhận theo quy chế phối hợp.